کدخدای دموکرات و منافع پنج به علاوه يك
فریدون مجلسی . تحلیلگر روابط بینالملل
طولانیشدن مذاکرات هستهای به سود ایران است یا دولت اوباما؟ اوباما آینده خود و حزب دموکرات را به توفیق در این مذاکرات گره زده است و جمهوریخواهان نیز، که معمولا متکی به شعارها و رفتارهای هیجانانگیز ناسیونالیستی و بسیج عوام هستند، موفقیت خود را با شکست مذاکرات و ادامه تحریمهای ایران و حتی تشدید آن مرتبط میدانند. نمایندگان و سناتورهای جمهوریخواه نیز جز ارضای تمایلات اسرائیل و بهرهمندی متقابل از منافع لابیهای آن کشور، که بسیار هم ثروتمند و بانفوذ هستند، انگیزه دیگری ندارند. حذف تحریمهای ایران برای اسرائیل نیز سود مستقیمی در بر ندارد؛ اما باقیماندن تحریمها موجب بقای خصومتها و بهانهجوییها و بهرهمندی از همان سیاست ایرانهراسیای میشود که رژیم تلآویو در این سالها از آن منافع بسیار برده است، در پناه آن با مظلومنمایی کامل از هیچ تجاوزی رویگردان نبوده و به غصب بیشتر املاک اعراب و توسعه شهرکسازیها هم ادامه داده است. اسرائیل عملا خریدار برخی سیاستهای بهظاهر رادیکال و شعارهایی در داخل ایران بوده است که بر آتش «ایرانهراسی» دامن میزنند. بهویژه تلاش میکنند شعارهای اعلام بیزاری از بیعدالتی و تجاوزی را که علیه آنها سر داده میشود بهمعنای برنامهریزیها و استراتژیهای نظامیِ براندازانه تفسیر کنند و در مسیر روابط ایران و جهان، بهواسطه این مواضع سنگاندازی کنند. تیم مذاکرهکننده آمریکا هم گرچه مایل است مذاکره و سازگاری را جایگزین تنش و ستیز با ایران کند، ولی عملا با کشورهای عربی مواجه است که با رژیمهای ناسازگار با زمان با ظاهری پرزرق و برق، اعتبار و ثبات چندانی ندارند. آمریکا ترجیح میدهد با کشور بزرگ ایران روابط اصولی، غیرخصمانه و جدیتری برقرار کند؛ اما نباید فراموش کرد که آنها نیز دوست اسرائیل هستند، گرچه مایلند مستقلتر رفتار کنند. بااینحال، در فضای کنونی آمریکا با توجه به تبلیغاتی که از سوی گروه مقابل علیه دولت دموکرات اوباما شده است، نمیخواهد این استقلال عمل، خصومت با اسرائیل تلقی شود و زیان ببیند، بههمیندلیل بر سر مسائل امنیتی و نظامی در مذاکرات با ایران چانهزنی میکند. تصور میشود پافشاری گروه مذاکرهکننده آمریکایی تا حدی انعطافپذیر و «نمادین» باشد. سایر کشورها یعنی فرانسه، انگلیس و آلمان باید تمایل بیشتری برای حل این مسئله داشته باشند، زیرا ایران را بازار مهمی میدانند و این مزیت را عملا به چین و هند و کره جنوبی باختهاند. حتی حضور خانم موگرینی، وزیر خارجه پیشین ایتالیا و کمیسر خارجی اتحادیه اروپا، را نیز میتوان تا حدی بهمعنای حضور چهارمین قدرت اقتصادی اروپا یعنی ایتالیا تلقی کرد و بر جناح علاقهمند به رفع تحریمها افزود؛ اما روسیه و چین با وجود اینکه از وتوی قطعنامههای مسئلهآفرین شورای امنیت، که کاغذپاره خوانده میشد، خودداری کردند و عملا مدافع خواستههای ایران هستند، از ادامه تحریمهای ایران زیان که نمیبینند هیچ، منتفع هم میشوند؛ چین که بزرگترین طرف بازرگانی ایران شده است، روسها نیز که خودشان بیش از هر کشوری در ایران نیاز به اعتمادسازی تاریخی دارند و تمایلی هم به ورود ایران بهعنوان رقیبی بالقوه به بازار نفت و گاز اروپا ندارند، احتمالا میکوشند بازهم از ایران برای یارگیری در مسائل گوناگون بینالمللی، البته به هزینه ایران، استفاده ابزاری کنند؛ اما درهرحال رأی واقعی آنها الزاما در حمایت و به سود ایران خواهد بود. با این توصیف، بهنظر میرسد در مذاکرات، این آمریکا یا همان کدخدای کذایی است که طرف اصلی ایران تلقی میشود.
طولانیشدن مذاکرات هستهای به سود ایران است یا دولت اوباما؟ اوباما آینده خود و حزب دموکرات را به توفیق در این مذاکرات گره زده است و جمهوریخواهان نیز، که معمولا متکی به شعارها و رفتارهای هیجانانگیز ناسیونالیستی و بسیج عوام هستند، موفقیت خود را با شکست مذاکرات و ادامه تحریمهای ایران و حتی تشدید آن مرتبط میدانند. نمایندگان و سناتورهای جمهوریخواه نیز جز ارضای تمایلات اسرائیل و بهرهمندی متقابل از منافع لابیهای آن کشور، که بسیار هم ثروتمند و بانفوذ هستند، انگیزه دیگری ندارند. حذف تحریمهای ایران برای اسرائیل نیز سود مستقیمی در بر ندارد؛ اما باقیماندن تحریمها موجب بقای خصومتها و بهانهجوییها و بهرهمندی از همان سیاست ایرانهراسیای میشود که رژیم تلآویو در این سالها از آن منافع بسیار برده است، در پناه آن با مظلومنمایی کامل از هیچ تجاوزی رویگردان نبوده و به غصب بیشتر املاک اعراب و توسعه شهرکسازیها هم ادامه داده است. اسرائیل عملا خریدار برخی سیاستهای بهظاهر رادیکال و شعارهایی در داخل ایران بوده است که بر آتش «ایرانهراسی» دامن میزنند. بهویژه تلاش میکنند شعارهای اعلام بیزاری از بیعدالتی و تجاوزی را که علیه آنها سر داده میشود بهمعنای برنامهریزیها و استراتژیهای نظامیِ براندازانه تفسیر کنند و در مسیر روابط ایران و جهان، بهواسطه این مواضع سنگاندازی کنند. تیم مذاکرهکننده آمریکا هم گرچه مایل است مذاکره و سازگاری را جایگزین تنش و ستیز با ایران کند، ولی عملا با کشورهای عربی مواجه است که با رژیمهای ناسازگار با زمان با ظاهری پرزرق و برق، اعتبار و ثبات چندانی ندارند. آمریکا ترجیح میدهد با کشور بزرگ ایران روابط اصولی، غیرخصمانه و جدیتری برقرار کند؛ اما نباید فراموش کرد که آنها نیز دوست اسرائیل هستند، گرچه مایلند مستقلتر رفتار کنند. بااینحال، در فضای کنونی آمریکا با توجه به تبلیغاتی که از سوی گروه مقابل علیه دولت دموکرات اوباما شده است، نمیخواهد این استقلال عمل، خصومت با اسرائیل تلقی شود و زیان ببیند، بههمیندلیل بر سر مسائل امنیتی و نظامی در مذاکرات با ایران چانهزنی میکند. تصور میشود پافشاری گروه مذاکرهکننده آمریکایی تا حدی انعطافپذیر و «نمادین» باشد. سایر کشورها یعنی فرانسه، انگلیس و آلمان باید تمایل بیشتری برای حل این مسئله داشته باشند، زیرا ایران را بازار مهمی میدانند و این مزیت را عملا به چین و هند و کره جنوبی باختهاند. حتی حضور خانم موگرینی، وزیر خارجه پیشین ایتالیا و کمیسر خارجی اتحادیه اروپا، را نیز میتوان تا حدی بهمعنای حضور چهارمین قدرت اقتصادی اروپا یعنی ایتالیا تلقی کرد و بر جناح علاقهمند به رفع تحریمها افزود؛ اما روسیه و چین با وجود اینکه از وتوی قطعنامههای مسئلهآفرین شورای امنیت، که کاغذپاره خوانده میشد، خودداری کردند و عملا مدافع خواستههای ایران هستند، از ادامه تحریمهای ایران زیان که نمیبینند هیچ، منتفع هم میشوند؛ چین که بزرگترین طرف بازرگانی ایران شده است، روسها نیز که خودشان بیش از هر کشوری در ایران نیاز به اعتمادسازی تاریخی دارند و تمایلی هم به ورود ایران بهعنوان رقیبی بالقوه به بازار نفت و گاز اروپا ندارند، احتمالا میکوشند بازهم از ایران برای یارگیری در مسائل گوناگون بینالمللی، البته به هزینه ایران، استفاده ابزاری کنند؛ اما درهرحال رأی واقعی آنها الزاما در حمایت و به سود ایران خواهد بود. با این توصیف، بهنظر میرسد در مذاکرات، این آمریکا یا همان کدخدای کذایی است که طرف اصلی ایران تلقی میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.