|

4 پرده از آنیا لشنر در ایران

سیمای زنی در سفر

امیر بهاری

پرده آخر
آنیا لشنر صحنه را ترک می‌کند. ویلن‌سل‌اش را هم با خود می‌برد. انگار این ساز بخشی از فیزیک اوست. تشویق زیاد باعث می‌شود بازگردد و به رسم اجراهای زنده، قطعه بیز اجرا کند. یک رپرتوار منحصر‌به‌فرد اجرا کرده است؛ اما برای بیز او بداهه‌نوازی می‌کند و یکی از بهترین قطعات اجرا را به نمایش می‌گذارد. چه جسارتی از این بالاتر که یک نوازنده سطح بالا از موسیقی کلاسیک روز جهان برای بیز، بداهه‌نوازی کند. به‌‌نظر من با اجرای بداهه‌نوازی در انتهای کنسرت، او پنجه‌هایش را بیش از هر قطعه ارج نهاد. پا را فراتر از این می‌گذارم و می‌نویسم او با این بداهه کوتاه، تمام رپرتوار اجرایی را پشتِ‌سر گذاشت و بر جایگاه والای نوازنده بیش‌از‌پیش تأکید کرد؛ جایگاه نوازنده مؤلفی که وقتی بعد از اجرای یک رپرتوار فوق‌العاده به صحنه بازمی‌گردد، چنان بداهه می‌نوازد که پتاسیل بالقوه یک آهنگ‌ساز خوش‌قریحه از نغمه‌های او ساطع می‌شود. و مگر نه اینکه ما در شرق آن‌قدر می‌نوازیم و می‌آموزیم که وقتی بداهه‌پردازی می‌کنیم، از ساز ما نوایی یکه و بی‌همتا بتراود و آن‌گاه ما را نوازنده خطاب می‌کنند.
پرده اول
سال 2011، چهار نوازنده با گذشته روشن کنار هم جمع می‌شوند و با الهام از جهان بصری سینمای آرام و شاعرانه تارکوفسکی، پروژه‌ای با عنوان «کوارتت تارکوفسکی» را آغاز می‌کنند. فرانسوا کوتوریه با سبقه روشنی از همکاری با بزرگانی همچون جان مک‌لافلین و انور براهم تصمیم می‌گیرد با الهام از سینمای تارکوفسکی، به‌سمت موسیقی بیاید. آنیا لشنر هم بیشتر به‌واسطه همکاری با تایگران منصوریان و دینو سلوتزی شناخته می‌شد. ژان‌لویی متینیه که به‌واسطه همکاری با انور براهم و رنو گارسیا فونس، برای علاقه‌مندان ایرانی بیگانه نبود و ژان‌لارک‌مارش، نوازنده ساکسیفون، جوان‌ترین عضو گروه بود. یک سال بعد از انتشار آلبوم «کوارتت تارکوفسکی»، آنها به ایران آمدند. موسیقی آنها بیش از آنکه وام‌دار ساختار و فرم ظاهری سینمای تارکوفسکی باشد، در پی بازنمایی درون‌مایه و آن شرر پنهان سینمای اسرار‌آمیز این فیلم‌ساز بزرگ شرقی بود. موسیقی آنها بازتاب اتفاقاتی بود که بعضا در سینمای تارکوفسکی رخ نداده بود. لشنر به سهم خود، حتی جهان تارکوفسکی را هم با تفسیر شخصی‌اش می‌نواخت. آن سال اولین‌ بار بود که به ایران آمد. مخاطب ایرانی و آمبیانس شهر تهران را لمس کرد و شاید کمتر کسی تصور می‌کرد او دوباره به ایران بیاید.
پرده دوم
آرتور اوانس، پیانیست ارمنی همراهی‎کننده آنیا لشنر به ایران بود. آنها یک‌سال بعد از اجرای کوارتت تارکوفسکی برای دو نوازی به ایران آمدند. این دومین تجربه لشنر در ایران بود. از هوشیار خیام، آهنگساز ایرانی، خواسته شده بود قطعه‌ای برای دوئت پیانو و ویلن‌سل بنویسد؛ «باغ شماره‌یک» اولین همکاری هوشیار خیام با این هنرمند بود. لشنر این بار زمان بیشتری در ایران ماند. شهر تهران را گشت و برای نوازندگان ایرانی کارگاه آموزشی برگزار کرد. او حتی از بخش‌هایی از معماری شهر تهران عکاسی کرد و در صفحه شخصی خود از آن سفر به‌عنوان سفری جالب و جذاب یاد کرد.
در همین سال در حاشیه جشنواره موسیقی فجر مستندی از همکاری دینو سالتوزی، افسانه زنده موسیقی آرژانتین، و آنیا لشنر پخش شد. آنیا لشنر همکاری دامنه‌داری با سالتوزی دارد. اغلب آنها دوئت ویلن‌سل و باندونیون است؛ دوئتی که یگانه و منحصر‌به‌فرد است و دراین‌میان آنیا کار سخت‌تر را انجام می‌دهد. او با سازش که چندان با باندونیون هم‌جهت نیست وارد جهان بی‌مرز و یگانه سالتوزی می‌شود. در این فیلم در پس تفسیر و تعریف چگونگی همکاری این دو موسیقی‌دان بزرگ، یک نکته مهم نهفته است. سفرهای مدام آنیا لشنر که هر‌کدام برای او تجربه ادبیاتی یگانه و نو در موسیقی است. آنیا در بخش عمده‌ای از فیلم، چمدان به دست دارد و ما متوجه می‌شویم او زمان زیادی از سال را خارج از موطن خود (آلمان) می‌گذراند. او در سال‌های اخیر زمان زیادی در آرژانتین و ارمنستان بوده است؛ دو کشور با دو فرهنگ موسیقایی بسیار متفاوت.
پرده سوم
لشنر برای بار سوم اردیبهشت امسال به ایران آمد و این بار تنها. او با توجه به کثرت تجربه‌هایش از اجرا در ارکسترهای کلاسیک گرفته تا همراهی موسیقی‌دان پیشرو، نوازنده‌ای با سبکی منحصربه‌فرد است. او را نمی‌توان با معیارهای متعارف نوازندگی در جهان موسیقی کلاسیک بررسی کرد. قدرت تفسیر شخصی‌اش از قطعاتی که اجرا می‌کند، یکی از مهم‌ترین شاخص‌های کاری اوست. وقتی باخ اجرا می‌کند، امکان دارد اگر باخ را نشناسید این تلقی برای شما به وجود بیاید که با اثری مدرن مواجه هستید و این همان قرائت لشنر از موسیقی این نابغه دوران باروک است؛ با همه ویژگی‌های مدرن و آزاداندیشانه او در موسیقی، یادآور سلوک افسانه‌ای هنرمندانی است که دوران‌شان سرآمده است. لشنر زمان زیادی را در سفر است. زندگی شخصی و زندگی موسیقایی او چنان در هم گره خورده است که چندان تفکیک‌پذیر نیستند. سه سفر موفق به ایران در چهار سال. او ایران را دوست دارد و فارغ از هر قید‌و‌بند به لحظه خلق موسیقی فکر می‌کند. اولین باری که به ایران آمده بود، تجربه آئودینس ایرانی را خیلی جذاب و پر انرژی توصیف کرد و همه می‌دانیم که این موضوع در اتفاق‌افتادن یک اجرای زنده موفق چه اندازه نقش دارد. او دوباره به ایران آمد تا با مخاطبش تجربه جدیدی را از سر بگذراند و این هم بخشی از نظرگاه هنری این نوازنده است. جهان برای او صحنه بزرگی است که هر بار در بخشی از آن می‌ایستد و صدایی می‌آفریند و صدایی می‌شنود. عطش او به تجربه‌های نو و تفسیرهای نو در موسیقی سیری‌ناپذیر است و مگر نه اینکه مناسبات بازار موسیقی در عصر ما، داشتن این خلق‌و‌خو را تبدیل به افسانه کرده است.

پرده آخر
آنیا لشنر صحنه را ترک می‌کند. ویلن‌سل‌اش را هم با خود می‌برد. انگار این ساز بخشی از فیزیک اوست. تشویق زیاد باعث می‌شود بازگردد و به رسم اجراهای زنده، قطعه بیز اجرا کند. یک رپرتوار منحصر‌به‌فرد اجرا کرده است؛ اما برای بیز او بداهه‌نوازی می‌کند و یکی از بهترین قطعات اجرا را به نمایش می‌گذارد. چه جسارتی از این بالاتر که یک نوازنده سطح بالا از موسیقی کلاسیک روز جهان برای بیز، بداهه‌نوازی کند. به‌‌نظر من با اجرای بداهه‌نوازی در انتهای کنسرت، او پنجه‌هایش را بیش از هر قطعه ارج نهاد. پا را فراتر از این می‌گذارم و می‌نویسم او با این بداهه کوتاه، تمام رپرتوار اجرایی را پشتِ‌سر گذاشت و بر جایگاه والای نوازنده بیش‌از‌پیش تأکید کرد؛ جایگاه نوازنده مؤلفی که وقتی بعد از اجرای یک رپرتوار فوق‌العاده به صحنه بازمی‌گردد، چنان بداهه می‌نوازد که پتاسیل بالقوه یک آهنگ‌ساز خوش‌قریحه از نغمه‌های او ساطع می‌شود. و مگر نه اینکه ما در شرق آن‌قدر می‌نوازیم و می‌آموزیم که وقتی بداهه‌پردازی می‌کنیم، از ساز ما نوایی یکه و بی‌همتا بتراود و آن‌گاه ما را نوازنده خطاب می‌کنند.
پرده اول
سال 2011، چهار نوازنده با گذشته روشن کنار هم جمع می‌شوند و با الهام از جهان بصری سینمای آرام و شاعرانه تارکوفسکی، پروژه‌ای با عنوان «کوارتت تارکوفسکی» را آغاز می‌کنند. فرانسوا کوتوریه با سبقه روشنی از همکاری با بزرگانی همچون جان مک‌لافلین و انور براهم تصمیم می‌گیرد با الهام از سینمای تارکوفسکی، به‌سمت موسیقی بیاید. آنیا لشنر هم بیشتر به‌واسطه همکاری با تایگران منصوریان و دینو سلوتزی شناخته می‌شد. ژان‌لویی متینیه که به‌واسطه همکاری با انور براهم و رنو گارسیا فونس، برای علاقه‌مندان ایرانی بیگانه نبود و ژان‌لارک‌مارش، نوازنده ساکسیفون، جوان‌ترین عضو گروه بود. یک سال بعد از انتشار آلبوم «کوارتت تارکوفسکی»، آنها به ایران آمدند. موسیقی آنها بیش از آنکه وام‌دار ساختار و فرم ظاهری سینمای تارکوفسکی باشد، در پی بازنمایی درون‌مایه و آن شرر پنهان سینمای اسرار‌آمیز این فیلم‌ساز بزرگ شرقی بود. موسیقی آنها بازتاب اتفاقاتی بود که بعضا در سینمای تارکوفسکی رخ نداده بود. لشنر به سهم خود، حتی جهان تارکوفسکی را هم با تفسیر شخصی‌اش می‌نواخت. آن سال اولین‌ بار بود که به ایران آمد. مخاطب ایرانی و آمبیانس شهر تهران را لمس کرد و شاید کمتر کسی تصور می‌کرد او دوباره به ایران بیاید.
پرده دوم
آرتور اوانس، پیانیست ارمنی همراهی‎کننده آنیا لشنر به ایران بود. آنها یک‌سال بعد از اجرای کوارتت تارکوفسکی برای دو نوازی به ایران آمدند. این دومین تجربه لشنر در ایران بود. از هوشیار خیام، آهنگساز ایرانی، خواسته شده بود قطعه‌ای برای دوئت پیانو و ویلن‌سل بنویسد؛ «باغ شماره‌یک» اولین همکاری هوشیار خیام با این هنرمند بود. لشنر این بار زمان بیشتری در ایران ماند. شهر تهران را گشت و برای نوازندگان ایرانی کارگاه آموزشی برگزار کرد. او حتی از بخش‌هایی از معماری شهر تهران عکاسی کرد و در صفحه شخصی خود از آن سفر به‌عنوان سفری جالب و جذاب یاد کرد.
در همین سال در حاشیه جشنواره موسیقی فجر مستندی از همکاری دینو سالتوزی، افسانه زنده موسیقی آرژانتین، و آنیا لشنر پخش شد. آنیا لشنر همکاری دامنه‌داری با سالتوزی دارد. اغلب آنها دوئت ویلن‌سل و باندونیون است؛ دوئتی که یگانه و منحصر‌به‌فرد است و دراین‌میان آنیا کار سخت‌تر را انجام می‌دهد. او با سازش که چندان با باندونیون هم‌جهت نیست وارد جهان بی‌مرز و یگانه سالتوزی می‌شود. در این فیلم در پس تفسیر و تعریف چگونگی همکاری این دو موسیقی‌دان بزرگ، یک نکته مهم نهفته است. سفرهای مدام آنیا لشنر که هر‌کدام برای او تجربه ادبیاتی یگانه و نو در موسیقی است. آنیا در بخش عمده‌ای از فیلم، چمدان به دست دارد و ما متوجه می‌شویم او زمان زیادی از سال را خارج از موطن خود (آلمان) می‌گذراند. او در سال‌های اخیر زمان زیادی در آرژانتین و ارمنستان بوده است؛ دو کشور با دو فرهنگ موسیقایی بسیار متفاوت.
پرده سوم
لشنر برای بار سوم اردیبهشت امسال به ایران آمد و این بار تنها. او با توجه به کثرت تجربه‌هایش از اجرا در ارکسترهای کلاسیک گرفته تا همراهی موسیقی‌دان پیشرو، نوازنده‌ای با سبکی منحصربه‌فرد است. او را نمی‌توان با معیارهای متعارف نوازندگی در جهان موسیقی کلاسیک بررسی کرد. قدرت تفسیر شخصی‌اش از قطعاتی که اجرا می‌کند، یکی از مهم‌ترین شاخص‌های کاری اوست. وقتی باخ اجرا می‌کند، امکان دارد اگر باخ را نشناسید این تلقی برای شما به وجود بیاید که با اثری مدرن مواجه هستید و این همان قرائت لشنر از موسیقی این نابغه دوران باروک است؛ با همه ویژگی‌های مدرن و آزاداندیشانه او در موسیقی، یادآور سلوک افسانه‌ای هنرمندانی است که دوران‌شان سرآمده است. لشنر زمان زیادی را در سفر است. زندگی شخصی و زندگی موسیقایی او چنان در هم گره خورده است که چندان تفکیک‌پذیر نیستند. سه سفر موفق به ایران در چهار سال. او ایران را دوست دارد و فارغ از هر قید‌و‌بند به لحظه خلق موسیقی فکر می‌کند. اولین باری که به ایران آمده بود، تجربه آئودینس ایرانی را خیلی جذاب و پر انرژی توصیف کرد و همه می‌دانیم که این موضوع در اتفاق‌افتادن یک اجرای زنده موفق چه اندازه نقش دارد. او دوباره به ایران آمد تا با مخاطبش تجربه جدیدی را از سر بگذراند و این هم بخشی از نظرگاه هنری این نوازنده است. جهان برای او صحنه بزرگی است که هر بار در بخشی از آن می‌ایستد و صدایی می‌آفریند و صدایی می‌شنود. عطش او به تجربه‌های نو و تفسیرهای نو در موسیقی سیری‌ناپذیر است و مگر نه اینکه مناسبات بازار موسیقی در عصر ما، داشتن این خلق‌و‌خو را تبدیل به افسانه کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.