ماجرای زندگی برنده جایزه آب استکهلم در سال 2015
احیای 860 هزار هکتار اراضی خشک توسط آقای آب هند
سید ابوالفضل میرقاسمی .کارشناس بازنشسته سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور
راجندرا سینگ در سال 1959 متولد شده است. او آقای آب هندوستان و بسیار مورداحترام مردم و دولت هندوستان و مشاور نخستوزیر هندوستان است. او در سال 2015 جایزه آب استکهلم را دریافت کرد که مشابه جایزه نوبل برای محافظت از منابع آب است. سینگ مؤسس سازمان جوانان هندوستان و از بنیانگذاران بنیاد آب در منطقه جودپور هندوستان است. داستان زندگی او بسیارجالب است. سینگ در 25 نوامبر 1984، زمانی که جوانی 28 ساله بود، بهعنوان معلم و بهیار بههمراه سه نفر از دوستانش، که تصمیم گرفته بودند خودشان را وقف مردم و توسعه مناطق محروم کنند، به روستای کیشوری در راجستان در حاشیه رودخانه خشک آرواری (Arvari) واقع در بخش الوار راجستان، منطقهای محروم، رفتند. در زمان ورود به منطقه، مردم از آنها استقبالی نکردند زیرا باورشان نمیشد که آنها صرفا برای خدمت و کمک به رفع محرومیت ایشان، به آن منطقه محروم و دورافتاده آمده باشند. شاید به این دلیل که در آن زمان، در شمال هندوستان جنگ و مناقشاتی وجود داشت. سینگ و دوستانش مجبور بودند شبها در یک معبد اقامت کنند تا اینکه چند نفر از افراد مسن روستا دلشان به رحم آمد و در روستای همجوار محل سکونتی برایشان
فراهم کردند. سینگ و دوستانش میخواستند برای بچههای این روستاها، کلاس درس تشکیل دهند ولی بچهها بهدلیل اشتغال به کارهای سخت و طاقتفرسای روزانه (بهخصوص کمک به مادرانشان در تأمین آب شرب)، فرصت شرکت در کلاس درس را نداشتند. سینگ قصد داشت با برگزاری کلاس درس و آموزش کودکان، افقهای تازهای را به رویشان بگشاید و آنها را متحول کند تا بتوانند خویش را از فقر و محرومیت نجات دهند ولی بهدلیل عدم شرکت بچهها در کلاس، عملا او و دوستانش بیکار بودند. دوستان سینگ پس از سه ماه تلاش ناامید شدند و آن منطقه را ترک کردند ولی او ناامید نشد و به کار خود ادامه داد. پس از هفت ماه اقامت در منطقه، سینگ با یکی از افراد خبره محلی (فرد مسن و عاقلی که مورداحترام روستاییان بود) دوست شد. یک روز آن مرد عاقل، خطاب به سینگ گفت: داری چهکار میکنی؟ میخواهی به مردم دارو بدهی یا آموزش!؟ مشکل اصلی این مردم، این چیزها نیست. مشکل آنها آب است. اگر آب باشد، همه بچهها آزاد میشوند و میتوانند در کلاس درس تو شرکت کنند. نکته مهم این است که «همه چیز را میتوان از بازار تهیه کرد، ولی آب را نه».سینگ به آن مرد مسن گفت مهندس و سدساز نیست ولی آن مرد
خبره و دانا، به او گفت تأمین آب برای مردم کار سادهای است؛ زیرا جهت جریان رودخانه مشخص است (از بالا به پایین) و یک طرف رودخانه یک کوه است و طرف دیگر تپههای کمارتفاع و روستا در درهای Uشکل قرار دارد. با بازکردن دستانش و سپرکردن سینه خود مثل یک سد، به سینگ یاد داد که کافی است تا دیواری خاکی، عمود بر جهت رودخانه، احداث کند تا آب باران پشت آن ذخیره شود. حرف آن پیرمرد دانا، تأثیر عمیقی بر قلب سینگ گذاشت و او مصمم شد برای جمعآوری آب باران و حل مشکل اصلی مردم، با دست خالی و بدون استفاده از ماشینآلات سنگین، سد خاکی بسازد؛ چون اعتبار و بودجهای برای چنین کار بزرگی نداشت. بهدلیل خشکشدن رودخانه، آبی در منطقه وجود نداشت، جوانان روستا برای کار و امرار معاش به شهر مهاجرت کرده بودند و فقط افراد مسن، زنان و فرزندان آنان در روستا بودند، که یا توان کمک به سینگ را نداشتند یا اینکه اعتقادی به کار او نداشتند. سینگ با کندن و جابهجایی خاک بستر رودخانه، در مدت دو سال، خاکریزی بزرگ احداث کرد. در این مدت کسی به او کمک نکرد؛ حتی بعضی از روستاییان او را مسخره میکردند ولی او دلسرد نشد. سینگ که تازه ازدواج کرده بود، از همسرش
خواست به روستا بیاید و در کنار او زندگی کند. در مدت سه سالی که سینگ در این منطقه مشغول فعالیت و احداث بند خاکی بود، از محل فروش جهیزیه همسر و وسایل زندگی، امرار معاش میکردند. در منطقه آرواری، خشکسالی چهار سال ادامه یافت؛ ولی به لطف الهی و خوششانسی سینگ، درست چند روز پس از اتمام بند خاکی، باران رحمت الهی باریدن گرفت و خوشبختانه آب پشت بند خاکی به تله افتاد و بند دستساز تخریب نشد و بهتدریج در سفره آبرفتی رودخانه نفوذ کرد. به دلیل بالابودن سنگ بستر رودخانه، بلافاصله سطح آب زیرزمینی در چاههای پاییندست بند خاکی احداثشده، بالا آمد و همه کشاورزان و روستاییان منطقه، به چشم خود، تأثیر کار سینگ را دیدند و به کارش ایمان آوردند. خبر آبدارشدن چاهها بهسرعت در منطقه پیچید.
به دعوت آن مرد دانا، همه اهالی روستاهای همجوار و جوانانی که به شهرها رفته بودند، در مراسم جشنی جمع شدند تا در مورد این اتفاق (شبهمعجزه) صحبت، همفکری و تصمیمگیری کنند. در این جلسه مردم پنج گروه شدند:
- گروه اول (افراد زرنگی که سطح توقع بالایی داشتند و منتظر بودند همه کارها را دولت انجام دهد) ضمن تأیید کار سینگ، گفتند باید از دولت درخواست کنیم تا مشابه این اقدامات را در منطقه انجام دهد.
- گروه دوم (افراد راحتطلبی که پیرو دسته اول بودند) حرف دسته اول را تأیید کردند.
- گروه سوم، افراد ممتنعی بودند و نظر خاصی نداشتند (پیرو نظر و تصمیم اکثریت).
- گروه چهارم افرادی که کار سینگ را تحسین میکردند ولی بهانههایی برای ادامه کار و تکرار آن تجربه موفق میتراشیدند و موانع سر راه را بسیار بزرگ جلوه میدادند.
- گروه پنجم افرادی که کار سینگ را باور داشتند و حاضر بودند در ادامه کار، به او کمک کنند ولی نگران مسائل معیشتی و تأمین درآمدشان بودند. بالاخره آن مرد دانای موردوثوق همه روستاییان، آنها را مجاب کرد که وقتی سینگ بهتنهایی توانسته در این کار موفق شود، مطمئنا بقیه هم میتوانند موفق شوند. بنابراین همه تصمیم گرفتند با استفاده از دانش بومی، نظر خبرگان محلی و همدلی و همیاری، بندهای خاکی متوالی در طول رودخانه خشک، احداث کنند. نکته مهم جانمایی بندهای خاکی براساس نظر کشاورزان محلی و درست در بالادست چاههای آب آنها بود تا آب استحصالی پشت هر بند، به چاههای کشاورزان همان منطقه تزریق شود (با رعایت مالکیت و مرز اراضی کشاورزی منطقه).
طبق دانش بومی و براساس شیب رودخانه، سه نوع سازه جمعآوری آب باران در منطقه احداث شد:
1- در مقاطعی که شیب رودخانه کم بود، از بندهای خاکی عمود بر مسیر رودخانه
2- در مقاطعی که شیب رودخانه تند بود، از بندهای سنگ سیمانی قوسیشکل
3- در انتهای رودخانههایی که فاقد شیب و تقریبا مسطح بود، از یک آببندان برای ذخیره و کنترل سیلاب استفاده میشد.
با رسیدن خبر موفقیت سینگ به کارشناسان دولتی و بازدید آنان از منطقه، بهتدریج سینگ با نظرات کارشناسان فنی نیز آشنا شد و با ترکیب دانش بومی با دانش نوین و مهندسی آب متوجه شد که علاوه بر احداث سازههای کنترلی در مسیر رودخانه، باید روی دامنهها و کنترل جریان سطحی نیز کار کند. او بهتدریج با روشهای استحصال آب باران در دامنهها نیز آشنا شد و پس از مدتی به روشهای بیولوژیک رو آورد که چندمنظوره بود و حفظ آب و خاک، احیای پوشش گیاهی و تعلیف دام و معیشت بهتر برای مردم محلی را مدنظر قرار میداد. پس از 12 سال تلاش (1985- 1997) و انجام اقدامات آبخیزداری (احداث 161 بند خاکی کوچک و بزرگ) و استحصال آب باران، رودخانهای که برای چند دهه خشک شده بود، مجددا احیا شد. بسیاری از جوانان که به دور از خانواده و در شهرها مشغول کار بودند، به محل زادگاه خویش برگشتند و به کار کشاورزی و دامپروری مشغول شدند. با جریان آب دائمی در رودخانه، مأموران دولتی به منطقه آمدند و ادعای مالکیت آب را مطرح کردند. طبق قانون، مدیریت و مالکیت آب در هندوستان با دولت است؛ و خواستار پرداخت آببها از زارعان شدند. ولی مردم محلی به این تصمیم دولت اعتراض
کردند زیرا آب رودخانه با زحمات و اقدامات 12 ساله خود مردم محلی و بدون هیچ کمکی از سوی دولت، احیا شده بود. رسیدگی به اعتراضات و شکایات مردم محلی علیه مأموران دولت، به قوه قضائیه موکول شد. سینگ با شناختی که از ابعاد موضوع داشت و با استفاده از ظرفیت آزادی بیان رسانهها، به اطلاعرسانی گسترده و جوسازی در روزنامهها و رادیو و تلویزیون اقدام کرد. به دلیل حقانیت مردم محلی، گروههای زیادی از آنها حمایت کردند و بالاخره، دولت از خواسته خود عقبنشینی کرد. با توجه به محدودیت موجود در عرضه و میزان بالای تقاضای آب در منطقه و برای اجتناب از بروز مشکلات و مناقشات در بهرهبرداری از منابع آب رودخانه، سینگ پیشنهاد کرد شورای مدیریت آب رودخانه (برای هر کدام از سرشاخههای اصلی رودخانه) با حضور نمایندگان بهرهبرداران و دستاندرکاران مختلف تشکیل شود و تصمیمات این شورا لازمالاجرا باشد. پس از انتشار اخبار مربوط به اقدامات سینگ در روزنامهها و انجام مصاحبهها و تهیه فیلم و گزارش از اقدامات او، آوازه سینگ در همهجا پیچید. او تصمیم گرفت تا سازمان جوانان هندوستان را بهصورت یک مؤسسه غیرانتفاعی و غیردولتی تأسیس و یک مرکز آموزشی نیز
برای ظرفیتسازی و توانمندسازی جوامع محلی در منطقه راهاندازی کند. به دلیل استقبال زیاد مردم و بهرهبرداران محلی از ایدههای سینگ، سازمانهای بینالمللی نیز از او حمایت کردند؛ به گونهای که در احداث سازههای کنترل سیل و جمعآوری آب باران بهصورت مشارکتی، 30درصد از هزینهها، توسط مردم محلی (عمدتا به صورت نیروی کارگری) و مابقی توسط اعتبارات دولتی یا بینالمللی (بهخصوص آژانس همکاریهای بینالمللی سوئد) تأمین میشد. در منطقه دیگری از راجستان که حدود 350 شرکت بهرهبرداری از شن و ماسه رودخانهای فعالیت داشتند، مردم محلی از سینگ درخواست کردند تا برای حل مشکل کمآبی آنها، چارهاندیشی کند. سینگ تصمیم گرفت از همان معادن متروکه و گودالهای بزرگ محل برداشت شن و ماسه، بهعنوان حوضچههای پخش سیلاب (تغذیه آبخوان) استفاده کند تا پس از هدایت آب رودخانه به آنها (در فصولی که به آب رودخانه نیازی نیست)، امکان تغذیه و تقویت سفره آب زیرزمینی فراهم شود و سپس در فصل کشت، توسط چاهها، آب مورد نیاز کشاورزان برداشت شود. این تصمیم سینگ مورد اعتراض صاحبان قدرتمند و ثروتمند معادن قرار گرفت و کار به شکایت و قوه قضائیه کشید. مجددا
رسانهها به داد سینگ رسیدند و او در این دعوای حقوقی برنده شد. صاحبان معادن که شکست خورده بودند، دو بار به ترور سینگ اقدام کردند ولی او جان سالم بهدر برد (البته در یک مورد ترور، شخص دیگری بهجای او مصدوم شد). با انتشار اخبار دادگاه، ترور و نظایر آن در جراید و رسانهها، کمکم بر شهرت سینگ افزوده شد و او «آقای آب هندوستان» لقب گرفت و مؤسسهاش بیشازپیش مورد توجه دولت و آژانسهای بینالمللی واقع و مشاور نخستوزیر هندوستان در زمینه مسائل آب شد. امروزه در هر کجای هندوستان که مناقشهای بر سر آب به وجود آید، از طریق سینگ حلوفصل میشود. مهاراجه جودپور (واقع در منطقه خشک راجستان) برای تأمین آب شرب روستاییان، بنیاد آبی را راهاندازی کرده که سینگ، عضو اصلی هیأتمدیره آن است. این بنیاد تا سال 2011 در بیش از 400 روستا، از طریق احداث آببندان و هدایت آب باران به سمت آن، فعالیت کرده است؛ با همان اصول و روشی که آقای آب هندوستان ابداع کرد؛ با مشارکت و خودیاری مردم و بهرهبرداران محلی. سینگ در سطح بینالمللی نیز شخصیتی شناختهشده است و تاکنون جوایز و تقدیرنامههای زیادی دریافت کرده است. او جزء 50 نفری است که نقش مؤثری در
حفظ سیاره زمین داشتهاند. در آذرماه 1390، نتایج عملکرد سینگ در احیا و آبادانی بیش از 860 هزار هکتار از اراضی خشک و نیمهخشک راجستان هندوستان (حتی در مناطق حفاظتشده تحت مدیریت سازمان حفاظت محیطزیست هندوستان)، مورد بازدید یک تیم کارشناسی از ایران (از طرف پروژه بینالمللی منارید) قرار گرفت که مستندات و عکس و فیلمهای مربوط به آن در قالب یک دیویدی، ارائه شده است.
رمز موفقیت آقای آب هندوستان
مهمترین عوامل مؤثر در موفقیت راجندرا سینگ عبارتند از:
1- اعتقاد قلبی راسخ، عزم و اراده قوی، دلسوزی، مهربانی، نوعدوستی، ایثار و فداکاری و بهطور کلی ویژگیهای روحی- شخصیتی خاص آقای سینگ
2- لطف و وعده الهی در کمک به افراد صالح (به قول آیه شریفه قرآن کریم: الذین جاهدوا لنا لنهدینهم سبلنا)
3- بیریابودن و مردمیبودن (بهاصطلاح معروف، خاکیبودن) و تجربهکردن شرایط سخت زندگی افراد محروم
4- پیروی از آموزههای گاندی رهبر بزرگ هندوستان (که معتقد به رشد و آزادی همه انسانها و مخالف بهرهکشی از انسانها بود) بهعنوان مثال، در مرکز آموزشی او، هرکسی، حتی میهمانان خارجی، باید ظرف غذای خودشان را بشویند و سربار کس دیگری نباشد.
5- شرایط خاص فرهنگی و مذهبی مردم هندوستان که بسیار قانع و کمتوقع هستند
6- اهتمام در امر آموزش، فرهنگسازی، ظرفیتسازی و توانمندسازی جامعه محلی
7- آزادی بیان مطبوعات و رسانهها در هندوستان (بهعنوان رکن چهارم در کنار قوای مجریه، مقننه و قضائیه)
8- توجه به دانش بومی و همچنین دیدگاهها، علائق و سلایق مردم محلی در تعریف پروژهها
9- درگیرکردن مردم و بهرهبرداران محلی در تمامی مراحل طراحی، اجرا و بهرهبرداری از پروژهها (احساس مالکیت مردم در پروژهها و ایجاد انگیزه بیشتر برای حفاظت از آنها به دلیل پرداخت 30 درصد هزینههای اجرای پروژه بهعنوان خودیاری)
10- ایجاد تشکلهای مناسب برای مدیریت و نگهداری از پروژهها با حضور نمایندگان
11- استفاده مناسب از کمکهای مالی کشورهای توسعهیافته و همچنین مجامع بینالمللی نظیر UNDP.
راجندرا سینگ در سال 1959 متولد شده است. او آقای آب هندوستان و بسیار مورداحترام مردم و دولت هندوستان و مشاور نخستوزیر هندوستان است. او در سال 2015 جایزه آب استکهلم را دریافت کرد که مشابه جایزه نوبل برای محافظت از منابع آب است. سینگ مؤسس سازمان جوانان هندوستان و از بنیانگذاران بنیاد آب در منطقه جودپور هندوستان است. داستان زندگی او بسیارجالب است. سینگ در 25 نوامبر 1984، زمانی که جوانی 28 ساله بود، بهعنوان معلم و بهیار بههمراه سه نفر از دوستانش، که تصمیم گرفته بودند خودشان را وقف مردم و توسعه مناطق محروم کنند، به روستای کیشوری در راجستان در حاشیه رودخانه خشک آرواری (Arvari) واقع در بخش الوار راجستان، منطقهای محروم، رفتند. در زمان ورود به منطقه، مردم از آنها استقبالی نکردند زیرا باورشان نمیشد که آنها صرفا برای خدمت و کمک به رفع محرومیت ایشان، به آن منطقه محروم و دورافتاده آمده باشند. شاید به این دلیل که در آن زمان، در شمال هندوستان جنگ و مناقشاتی وجود داشت. سینگ و دوستانش مجبور بودند شبها در یک معبد اقامت کنند تا اینکه چند نفر از افراد مسن روستا دلشان به رحم آمد و در روستای همجوار محل سکونتی برایشان
فراهم کردند. سینگ و دوستانش میخواستند برای بچههای این روستاها، کلاس درس تشکیل دهند ولی بچهها بهدلیل اشتغال به کارهای سخت و طاقتفرسای روزانه (بهخصوص کمک به مادرانشان در تأمین آب شرب)، فرصت شرکت در کلاس درس را نداشتند. سینگ قصد داشت با برگزاری کلاس درس و آموزش کودکان، افقهای تازهای را به رویشان بگشاید و آنها را متحول کند تا بتوانند خویش را از فقر و محرومیت نجات دهند ولی بهدلیل عدم شرکت بچهها در کلاس، عملا او و دوستانش بیکار بودند. دوستان سینگ پس از سه ماه تلاش ناامید شدند و آن منطقه را ترک کردند ولی او ناامید نشد و به کار خود ادامه داد. پس از هفت ماه اقامت در منطقه، سینگ با یکی از افراد خبره محلی (فرد مسن و عاقلی که مورداحترام روستاییان بود) دوست شد. یک روز آن مرد عاقل، خطاب به سینگ گفت: داری چهکار میکنی؟ میخواهی به مردم دارو بدهی یا آموزش!؟ مشکل اصلی این مردم، این چیزها نیست. مشکل آنها آب است. اگر آب باشد، همه بچهها آزاد میشوند و میتوانند در کلاس درس تو شرکت کنند. نکته مهم این است که «همه چیز را میتوان از بازار تهیه کرد، ولی آب را نه».سینگ به آن مرد مسن گفت مهندس و سدساز نیست ولی آن مرد
خبره و دانا، به او گفت تأمین آب برای مردم کار سادهای است؛ زیرا جهت جریان رودخانه مشخص است (از بالا به پایین) و یک طرف رودخانه یک کوه است و طرف دیگر تپههای کمارتفاع و روستا در درهای Uشکل قرار دارد. با بازکردن دستانش و سپرکردن سینه خود مثل یک سد، به سینگ یاد داد که کافی است تا دیواری خاکی، عمود بر جهت رودخانه، احداث کند تا آب باران پشت آن ذخیره شود. حرف آن پیرمرد دانا، تأثیر عمیقی بر قلب سینگ گذاشت و او مصمم شد برای جمعآوری آب باران و حل مشکل اصلی مردم، با دست خالی و بدون استفاده از ماشینآلات سنگین، سد خاکی بسازد؛ چون اعتبار و بودجهای برای چنین کار بزرگی نداشت. بهدلیل خشکشدن رودخانه، آبی در منطقه وجود نداشت، جوانان روستا برای کار و امرار معاش به شهر مهاجرت کرده بودند و فقط افراد مسن، زنان و فرزندان آنان در روستا بودند، که یا توان کمک به سینگ را نداشتند یا اینکه اعتقادی به کار او نداشتند. سینگ با کندن و جابهجایی خاک بستر رودخانه، در مدت دو سال، خاکریزی بزرگ احداث کرد. در این مدت کسی به او کمک نکرد؛ حتی بعضی از روستاییان او را مسخره میکردند ولی او دلسرد نشد. سینگ که تازه ازدواج کرده بود، از همسرش
خواست به روستا بیاید و در کنار او زندگی کند. در مدت سه سالی که سینگ در این منطقه مشغول فعالیت و احداث بند خاکی بود، از محل فروش جهیزیه همسر و وسایل زندگی، امرار معاش میکردند. در منطقه آرواری، خشکسالی چهار سال ادامه یافت؛ ولی به لطف الهی و خوششانسی سینگ، درست چند روز پس از اتمام بند خاکی، باران رحمت الهی باریدن گرفت و خوشبختانه آب پشت بند خاکی به تله افتاد و بند دستساز تخریب نشد و بهتدریج در سفره آبرفتی رودخانه نفوذ کرد. به دلیل بالابودن سنگ بستر رودخانه، بلافاصله سطح آب زیرزمینی در چاههای پاییندست بند خاکی احداثشده، بالا آمد و همه کشاورزان و روستاییان منطقه، به چشم خود، تأثیر کار سینگ را دیدند و به کارش ایمان آوردند. خبر آبدارشدن چاهها بهسرعت در منطقه پیچید.
به دعوت آن مرد دانا، همه اهالی روستاهای همجوار و جوانانی که به شهرها رفته بودند، در مراسم جشنی جمع شدند تا در مورد این اتفاق (شبهمعجزه) صحبت، همفکری و تصمیمگیری کنند. در این جلسه مردم پنج گروه شدند:
- گروه اول (افراد زرنگی که سطح توقع بالایی داشتند و منتظر بودند همه کارها را دولت انجام دهد) ضمن تأیید کار سینگ، گفتند باید از دولت درخواست کنیم تا مشابه این اقدامات را در منطقه انجام دهد.
- گروه دوم (افراد راحتطلبی که پیرو دسته اول بودند) حرف دسته اول را تأیید کردند.
- گروه سوم، افراد ممتنعی بودند و نظر خاصی نداشتند (پیرو نظر و تصمیم اکثریت).
- گروه چهارم افرادی که کار سینگ را تحسین میکردند ولی بهانههایی برای ادامه کار و تکرار آن تجربه موفق میتراشیدند و موانع سر راه را بسیار بزرگ جلوه میدادند.
- گروه پنجم افرادی که کار سینگ را باور داشتند و حاضر بودند در ادامه کار، به او کمک کنند ولی نگران مسائل معیشتی و تأمین درآمدشان بودند. بالاخره آن مرد دانای موردوثوق همه روستاییان، آنها را مجاب کرد که وقتی سینگ بهتنهایی توانسته در این کار موفق شود، مطمئنا بقیه هم میتوانند موفق شوند. بنابراین همه تصمیم گرفتند با استفاده از دانش بومی، نظر خبرگان محلی و همدلی و همیاری، بندهای خاکی متوالی در طول رودخانه خشک، احداث کنند. نکته مهم جانمایی بندهای خاکی براساس نظر کشاورزان محلی و درست در بالادست چاههای آب آنها بود تا آب استحصالی پشت هر بند، به چاههای کشاورزان همان منطقه تزریق شود (با رعایت مالکیت و مرز اراضی کشاورزی منطقه).
طبق دانش بومی و براساس شیب رودخانه، سه نوع سازه جمعآوری آب باران در منطقه احداث شد:
1- در مقاطعی که شیب رودخانه کم بود، از بندهای خاکی عمود بر مسیر رودخانه
2- در مقاطعی که شیب رودخانه تند بود، از بندهای سنگ سیمانی قوسیشکل
3- در انتهای رودخانههایی که فاقد شیب و تقریبا مسطح بود، از یک آببندان برای ذخیره و کنترل سیلاب استفاده میشد.
با رسیدن خبر موفقیت سینگ به کارشناسان دولتی و بازدید آنان از منطقه، بهتدریج سینگ با نظرات کارشناسان فنی نیز آشنا شد و با ترکیب دانش بومی با دانش نوین و مهندسی آب متوجه شد که علاوه بر احداث سازههای کنترلی در مسیر رودخانه، باید روی دامنهها و کنترل جریان سطحی نیز کار کند. او بهتدریج با روشهای استحصال آب باران در دامنهها نیز آشنا شد و پس از مدتی به روشهای بیولوژیک رو آورد که چندمنظوره بود و حفظ آب و خاک، احیای پوشش گیاهی و تعلیف دام و معیشت بهتر برای مردم محلی را مدنظر قرار میداد. پس از 12 سال تلاش (1985- 1997) و انجام اقدامات آبخیزداری (احداث 161 بند خاکی کوچک و بزرگ) و استحصال آب باران، رودخانهای که برای چند دهه خشک شده بود، مجددا احیا شد. بسیاری از جوانان که به دور از خانواده و در شهرها مشغول کار بودند، به محل زادگاه خویش برگشتند و به کار کشاورزی و دامپروری مشغول شدند. با جریان آب دائمی در رودخانه، مأموران دولتی به منطقه آمدند و ادعای مالکیت آب را مطرح کردند. طبق قانون، مدیریت و مالکیت آب در هندوستان با دولت است؛ و خواستار پرداخت آببها از زارعان شدند. ولی مردم محلی به این تصمیم دولت اعتراض
کردند زیرا آب رودخانه با زحمات و اقدامات 12 ساله خود مردم محلی و بدون هیچ کمکی از سوی دولت، احیا شده بود. رسیدگی به اعتراضات و شکایات مردم محلی علیه مأموران دولت، به قوه قضائیه موکول شد. سینگ با شناختی که از ابعاد موضوع داشت و با استفاده از ظرفیت آزادی بیان رسانهها، به اطلاعرسانی گسترده و جوسازی در روزنامهها و رادیو و تلویزیون اقدام کرد. به دلیل حقانیت مردم محلی، گروههای زیادی از آنها حمایت کردند و بالاخره، دولت از خواسته خود عقبنشینی کرد. با توجه به محدودیت موجود در عرضه و میزان بالای تقاضای آب در منطقه و برای اجتناب از بروز مشکلات و مناقشات در بهرهبرداری از منابع آب رودخانه، سینگ پیشنهاد کرد شورای مدیریت آب رودخانه (برای هر کدام از سرشاخههای اصلی رودخانه) با حضور نمایندگان بهرهبرداران و دستاندرکاران مختلف تشکیل شود و تصمیمات این شورا لازمالاجرا باشد. پس از انتشار اخبار مربوط به اقدامات سینگ در روزنامهها و انجام مصاحبهها و تهیه فیلم و گزارش از اقدامات او، آوازه سینگ در همهجا پیچید. او تصمیم گرفت تا سازمان جوانان هندوستان را بهصورت یک مؤسسه غیرانتفاعی و غیردولتی تأسیس و یک مرکز آموزشی نیز
برای ظرفیتسازی و توانمندسازی جوامع محلی در منطقه راهاندازی کند. به دلیل استقبال زیاد مردم و بهرهبرداران محلی از ایدههای سینگ، سازمانهای بینالمللی نیز از او حمایت کردند؛ به گونهای که در احداث سازههای کنترل سیل و جمعآوری آب باران بهصورت مشارکتی، 30درصد از هزینهها، توسط مردم محلی (عمدتا به صورت نیروی کارگری) و مابقی توسط اعتبارات دولتی یا بینالمللی (بهخصوص آژانس همکاریهای بینالمللی سوئد) تأمین میشد. در منطقه دیگری از راجستان که حدود 350 شرکت بهرهبرداری از شن و ماسه رودخانهای فعالیت داشتند، مردم محلی از سینگ درخواست کردند تا برای حل مشکل کمآبی آنها، چارهاندیشی کند. سینگ تصمیم گرفت از همان معادن متروکه و گودالهای بزرگ محل برداشت شن و ماسه، بهعنوان حوضچههای پخش سیلاب (تغذیه آبخوان) استفاده کند تا پس از هدایت آب رودخانه به آنها (در فصولی که به آب رودخانه نیازی نیست)، امکان تغذیه و تقویت سفره آب زیرزمینی فراهم شود و سپس در فصل کشت، توسط چاهها، آب مورد نیاز کشاورزان برداشت شود. این تصمیم سینگ مورد اعتراض صاحبان قدرتمند و ثروتمند معادن قرار گرفت و کار به شکایت و قوه قضائیه کشید. مجددا
رسانهها به داد سینگ رسیدند و او در این دعوای حقوقی برنده شد. صاحبان معادن که شکست خورده بودند، دو بار به ترور سینگ اقدام کردند ولی او جان سالم بهدر برد (البته در یک مورد ترور، شخص دیگری بهجای او مصدوم شد). با انتشار اخبار دادگاه، ترور و نظایر آن در جراید و رسانهها، کمکم بر شهرت سینگ افزوده شد و او «آقای آب هندوستان» لقب گرفت و مؤسسهاش بیشازپیش مورد توجه دولت و آژانسهای بینالمللی واقع و مشاور نخستوزیر هندوستان در زمینه مسائل آب شد. امروزه در هر کجای هندوستان که مناقشهای بر سر آب به وجود آید، از طریق سینگ حلوفصل میشود. مهاراجه جودپور (واقع در منطقه خشک راجستان) برای تأمین آب شرب روستاییان، بنیاد آبی را راهاندازی کرده که سینگ، عضو اصلی هیأتمدیره آن است. این بنیاد تا سال 2011 در بیش از 400 روستا، از طریق احداث آببندان و هدایت آب باران به سمت آن، فعالیت کرده است؛ با همان اصول و روشی که آقای آب هندوستان ابداع کرد؛ با مشارکت و خودیاری مردم و بهرهبرداران محلی. سینگ در سطح بینالمللی نیز شخصیتی شناختهشده است و تاکنون جوایز و تقدیرنامههای زیادی دریافت کرده است. او جزء 50 نفری است که نقش مؤثری در
حفظ سیاره زمین داشتهاند. در آذرماه 1390، نتایج عملکرد سینگ در احیا و آبادانی بیش از 860 هزار هکتار از اراضی خشک و نیمهخشک راجستان هندوستان (حتی در مناطق حفاظتشده تحت مدیریت سازمان حفاظت محیطزیست هندوستان)، مورد بازدید یک تیم کارشناسی از ایران (از طرف پروژه بینالمللی منارید) قرار گرفت که مستندات و عکس و فیلمهای مربوط به آن در قالب یک دیویدی، ارائه شده است.
رمز موفقیت آقای آب هندوستان
مهمترین عوامل مؤثر در موفقیت راجندرا سینگ عبارتند از:
1- اعتقاد قلبی راسخ، عزم و اراده قوی، دلسوزی، مهربانی، نوعدوستی، ایثار و فداکاری و بهطور کلی ویژگیهای روحی- شخصیتی خاص آقای سینگ
2- لطف و وعده الهی در کمک به افراد صالح (به قول آیه شریفه قرآن کریم: الذین جاهدوا لنا لنهدینهم سبلنا)
3- بیریابودن و مردمیبودن (بهاصطلاح معروف، خاکیبودن) و تجربهکردن شرایط سخت زندگی افراد محروم
4- پیروی از آموزههای گاندی رهبر بزرگ هندوستان (که معتقد به رشد و آزادی همه انسانها و مخالف بهرهکشی از انسانها بود) بهعنوان مثال، در مرکز آموزشی او، هرکسی، حتی میهمانان خارجی، باید ظرف غذای خودشان را بشویند و سربار کس دیگری نباشد.
5- شرایط خاص فرهنگی و مذهبی مردم هندوستان که بسیار قانع و کمتوقع هستند
6- اهتمام در امر آموزش، فرهنگسازی، ظرفیتسازی و توانمندسازی جامعه محلی
7- آزادی بیان مطبوعات و رسانهها در هندوستان (بهعنوان رکن چهارم در کنار قوای مجریه، مقننه و قضائیه)
8- توجه به دانش بومی و همچنین دیدگاهها، علائق و سلایق مردم محلی در تعریف پروژهها
9- درگیرکردن مردم و بهرهبرداران محلی در تمامی مراحل طراحی، اجرا و بهرهبرداری از پروژهها (احساس مالکیت مردم در پروژهها و ایجاد انگیزه بیشتر برای حفاظت از آنها به دلیل پرداخت 30 درصد هزینههای اجرای پروژه بهعنوان خودیاری)
10- ایجاد تشکلهای مناسب برای مدیریت و نگهداری از پروژهها با حضور نمایندگان
11- استفاده مناسب از کمکهای مالی کشورهای توسعهیافته و همچنین مجامع بینالمللی نظیر UNDP.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.