گرافیک به زبان ساده
مهرداد احمدیشیخانی
یک پوستر موفق چه پوستری است؟ مثلا یک پوستر موفق برای تئاتر کدام پوستر است؟ پوستری که وقتی دیدیم بگوییم «چه پوستر خوبی یا بگوییم چه تئاتر خوبی»؟ متأسفانه همه ما فراموش میکنیم که گرافیک یک رسانه است. هروقت در مقابل یک پوستر قرار گرفتیم و گفتیم «چه پوستر خوبی» اتفاقا یعنی چه پوستر بدی! چون طراح بهجای آنکه توجه بیننده را به موضوع جلب کند، به تواناییهای خودش جلب کرده، خودنمایی کرده! آیا تابهحال پوستر تئاتری را دیدهاید که پس از دیدنش تصمیم بگیرید بروید و تئاترش را ببینید؟ اگر چنین اتفاقی برایتان افتاده، آن پوستر، پوستر موفقی بوده درغیراینصورت اصلا پوستر نبوده، گرافیک نبوده!
بهتر است موضوع را با مثالی روشن کنم. شاید بارها سر ظهر در برخی معابر دیدهاید که یک نفر ایستاده و داد میزند که ناهار در فلان رستوران آماده است و تشریف ببرید آنجا برای صرف غذا. حالا اگر مردم به هر دلیلی توجهشان به این فرد جلب شود (مثلا طرف صدای خوبی داشته باشد) ولی برای خوردن غذا به آن رستوران نروند، بودن یا نبودن آن فرد تفاوتی نخواهد داشت. کارکرد یک پوستر هم دقیقا به همین شکل است. برای همین وقتی میگویم «پوستر موفق»، یعنی چقدر توانسته مخاطب را راضی کند که پولی که با زحمت به دست آورده را صرف خرید موضوعی کند که در پوستر معرفی شده است. یادمان باشد که سفارشدهنده به گرافیست پول نمیدهد تا او نشان دهد چه هنرمند بزرگی است، بلکه پول را میپردازد تا کالایی که دارد، طوری معرفی شود که مخاطب برای بهدستآوردنش حاضر شود پول بیزبان را بهراحتی هزینه کند. به عبارتی سفارشدهنده به طراح پول نمیدهد تا او خودنمایی کند.
حال موارد زیر را در ذهن مجسم کنید:
پلان اول: سوار تاکسی میشوید، مقصد را به راننده میگویید، روی مبلغ به توافق میرسید، تاکسی با سرعت تمام حرکت میکند و از بین اتومبیلهای دیگر لایی میکشد، درحالیکه صدای پخش صوت تا آخرین حد ممکن بلند است و خواننده با شور تمام میخواند «یار خوشگلم زلیخااا... یار خوشگلم زلیخاااا». اعتراض شما به راننده تأثیری در وضعیت ایجاد نمیکند، گویی راننده در عالم خودش است و تنها چیزی که برایش اهمیت ندارد، خواسته مسافر است. بیشتر که اعتراض کنید، با فحاشی و کلمات تحقیرآمیز راننده روبهرو میشوید.
پلان دوم: لولههای آشپزخانه نشتی داده، دیوار پشت سینک ظرفشویی نم زده، لولهکش خبر میکنید، جناب لولهکش بعد از مدتی وارسی میگوید کل سیستم لولههای ساختمان باید عوض شود و از رو لوله بکشد. اعتراض میکنید که فقط پشت سینک ظرفشویی مشکل پیدا شده و این مسئله چه ربطی به لولهکشی کل ساختمان دارد؟ اما جناب لولهکش گوشش به حرفهای شما بدهکار نیست و گویی در عالم دیگری سیر میکند.
پلان سوم: سفارشدهنده وارد آتلیه طراح گرافیک میشود تا سفارش کار بدهد. طراح جوان و پرشور، با حرارت تمام در مورد کار توضیح میدهد، پس از اتمام حرفهای طراح، سفارشدهنده کمی در مورد کار صحبت میکند، سفارش را داده و از محل کار طراح بیرون میرود. در موعد مقرر اما تماس میگیرد ولی کار آماده نیست. چندبار دیگر در روزهای مختلف زنگ میزند ولی هربار، طراح به بهانهای، زمان تحویل کار را به تأخیر میاندازد. بالاخره طراح کار را تحویل میدهد ولی سفارشدهنده از نتیجه راضی نیست. طراح وقت دیگری را برای تحویل طرحی دیگر خواستار میشود و باز هم همان اتفاقات قبلی تکرار میشوند. چندبار دیگر هم وضعیت به همین منوال پیش میرود و کار به مشاجره میکشد. طراح در گفتوگو با همکاران خود از شعور پایین سفارشدهندگان میگوید و اینکه چقدر دست طراح برای انجام یک کار خوب را میبندند و اینکه درک پایین سفارشدهنده باعث عدم پیشرفت اوست. در مقابل سفارشدهنده معتقد است طراحان گرافیک در یک عالم دیگر سیر میکنند.
و اما: فرق نمیکند چه شغلی داشته باشید؛ وقتی برای مشتری ارزش قائل نشوید، چه تفاوتی دارد که از پخشصوتتان صدای «جواد یساری» پخش شود یا «پاواروتی». شغل، شغل است، چه لولهکش باشید و زیردست «اوس ممد» پرورش یافته باشید یا گرافیست و در دانشکده هنرهای زیبا. هویت هر شغلی را سفارشدهنده معلوم میکند، چه سفارشدهنده را «بیشعور» بدانیم یا «باشعور». اگر سفارشدهنده را فردی فاقد شعور میدانید و نمیتوانید با او کار کنید، شغلی انتخاب کنید که سفارشدهنده نداشته باشد، اما اگر شغلی برگزیدید که سفارشدهنده دارد، ناچارید نگاهتان را تغییر دهید.
یک پوستر موفق چه پوستری است؟ مثلا یک پوستر موفق برای تئاتر کدام پوستر است؟ پوستری که وقتی دیدیم بگوییم «چه پوستر خوبی یا بگوییم چه تئاتر خوبی»؟ متأسفانه همه ما فراموش میکنیم که گرافیک یک رسانه است. هروقت در مقابل یک پوستر قرار گرفتیم و گفتیم «چه پوستر خوبی» اتفاقا یعنی چه پوستر بدی! چون طراح بهجای آنکه توجه بیننده را به موضوع جلب کند، به تواناییهای خودش جلب کرده، خودنمایی کرده! آیا تابهحال پوستر تئاتری را دیدهاید که پس از دیدنش تصمیم بگیرید بروید و تئاترش را ببینید؟ اگر چنین اتفاقی برایتان افتاده، آن پوستر، پوستر موفقی بوده درغیراینصورت اصلا پوستر نبوده، گرافیک نبوده!
بهتر است موضوع را با مثالی روشن کنم. شاید بارها سر ظهر در برخی معابر دیدهاید که یک نفر ایستاده و داد میزند که ناهار در فلان رستوران آماده است و تشریف ببرید آنجا برای صرف غذا. حالا اگر مردم به هر دلیلی توجهشان به این فرد جلب شود (مثلا طرف صدای خوبی داشته باشد) ولی برای خوردن غذا به آن رستوران نروند، بودن یا نبودن آن فرد تفاوتی نخواهد داشت. کارکرد یک پوستر هم دقیقا به همین شکل است. برای همین وقتی میگویم «پوستر موفق»، یعنی چقدر توانسته مخاطب را راضی کند که پولی که با زحمت به دست آورده را صرف خرید موضوعی کند که در پوستر معرفی شده است. یادمان باشد که سفارشدهنده به گرافیست پول نمیدهد تا او نشان دهد چه هنرمند بزرگی است، بلکه پول را میپردازد تا کالایی که دارد، طوری معرفی شود که مخاطب برای بهدستآوردنش حاضر شود پول بیزبان را بهراحتی هزینه کند. به عبارتی سفارشدهنده به طراح پول نمیدهد تا او خودنمایی کند.
حال موارد زیر را در ذهن مجسم کنید:
پلان اول: سوار تاکسی میشوید، مقصد را به راننده میگویید، روی مبلغ به توافق میرسید، تاکسی با سرعت تمام حرکت میکند و از بین اتومبیلهای دیگر لایی میکشد، درحالیکه صدای پخش صوت تا آخرین حد ممکن بلند است و خواننده با شور تمام میخواند «یار خوشگلم زلیخااا... یار خوشگلم زلیخاااا». اعتراض شما به راننده تأثیری در وضعیت ایجاد نمیکند، گویی راننده در عالم خودش است و تنها چیزی که برایش اهمیت ندارد، خواسته مسافر است. بیشتر که اعتراض کنید، با فحاشی و کلمات تحقیرآمیز راننده روبهرو میشوید.
پلان دوم: لولههای آشپزخانه نشتی داده، دیوار پشت سینک ظرفشویی نم زده، لولهکش خبر میکنید، جناب لولهکش بعد از مدتی وارسی میگوید کل سیستم لولههای ساختمان باید عوض شود و از رو لوله بکشد. اعتراض میکنید که فقط پشت سینک ظرفشویی مشکل پیدا شده و این مسئله چه ربطی به لولهکشی کل ساختمان دارد؟ اما جناب لولهکش گوشش به حرفهای شما بدهکار نیست و گویی در عالم دیگری سیر میکند.
پلان سوم: سفارشدهنده وارد آتلیه طراح گرافیک میشود تا سفارش کار بدهد. طراح جوان و پرشور، با حرارت تمام در مورد کار توضیح میدهد، پس از اتمام حرفهای طراح، سفارشدهنده کمی در مورد کار صحبت میکند، سفارش را داده و از محل کار طراح بیرون میرود. در موعد مقرر اما تماس میگیرد ولی کار آماده نیست. چندبار دیگر در روزهای مختلف زنگ میزند ولی هربار، طراح به بهانهای، زمان تحویل کار را به تأخیر میاندازد. بالاخره طراح کار را تحویل میدهد ولی سفارشدهنده از نتیجه راضی نیست. طراح وقت دیگری را برای تحویل طرحی دیگر خواستار میشود و باز هم همان اتفاقات قبلی تکرار میشوند. چندبار دیگر هم وضعیت به همین منوال پیش میرود و کار به مشاجره میکشد. طراح در گفتوگو با همکاران خود از شعور پایین سفارشدهندگان میگوید و اینکه چقدر دست طراح برای انجام یک کار خوب را میبندند و اینکه درک پایین سفارشدهنده باعث عدم پیشرفت اوست. در مقابل سفارشدهنده معتقد است طراحان گرافیک در یک عالم دیگر سیر میکنند.
و اما: فرق نمیکند چه شغلی داشته باشید؛ وقتی برای مشتری ارزش قائل نشوید، چه تفاوتی دارد که از پخشصوتتان صدای «جواد یساری» پخش شود یا «پاواروتی». شغل، شغل است، چه لولهکش باشید و زیردست «اوس ممد» پرورش یافته باشید یا گرافیست و در دانشکده هنرهای زیبا. هویت هر شغلی را سفارشدهنده معلوم میکند، چه سفارشدهنده را «بیشعور» بدانیم یا «باشعور». اگر سفارشدهنده را فردی فاقد شعور میدانید و نمیتوانید با او کار کنید، شغلی انتخاب کنید که سفارشدهنده نداشته باشد، اما اگر شغلی برگزیدید که سفارشدهنده دارد، ناچارید نگاهتان را تغییر دهید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.