|

حکایت ما کارتونیست‌ها

آروین. کاریکارتونیست

هدیه تهرانی هم دکترای افتخاری هنر گرفت و ما هنوز سیکل افتخاری هنر را هم نامزد نشده‌ایم. هربار که کارتون حقیری را می‌سپارم به دست برندهای کثیرالانتشار اخبار روزانه، هر کاریکاتوری که چاپ می‌شود از من، لاجرم در 30،20 رسانه دیجیتال پارسی‌زبان کپی و چسبان می‌شود و بی‌پرسش و اجازه این حقیرِ خالق اثر یا ناشرش مجازا منتشر می‌شود و می‌ماند در بایگانی گوگل، خیلی هم عالی. خیلی هم دلمان بخواهد! و البته ایشان لطف دارند و چنانچه به اخلاق حرفه‌ای و قانون حقوق مؤلف و مصنف و چه و چه نیم‌نظری دارند نام‌مان را می‌زنند پای کارمان و در پی‌اش نام ناشر را می‌آورند. مثلا یک‌باره می‌بینی تیتر زده‌اند: گرانی لنز و عینک و معضلات چشم‌پزشکان در «ستون» طنز و کارتون وب‌سایت زیرذره‌بین دات کام که با این روش آسان به‌طور مجانی اداره و «پر» می‌شود و حق‌التصویر تعریف‌شده یا نشده‌اش هم یحتمل می‌رود به جیب هرکسی جز مالک مادی و معنوی اثر و همان‌طور که عرض کردم منت گذاشته و مثلا می‌نویسند: «کارتون: آروین، شرق». ایرادی بر این خرده‌سرقت قلمی‌شان نیست؛ چون همت مضاعفی برای این ادای دین فرهنگی در برنامه‌شان نیست. باری، نکته‌ای که نقلش اینجا خالی از لطف نیست، رونمایی از این خبر است که از کارتونیست‌جماعت بیچاره‌تر و حقوق پایمالیده‌تر در میان صنف رسانه و اهل ادب و هنر نیست. صنف و انجمنی در این حوزه وجود ندارد تا از حقوق‌مان دفاع کند. آن هم در مقابل سیستمی که از همه بهتر بلد است و می‌داند چطور و چه وقت برای نیل به مقاصدش بیاید سراغ کاریکاتور و کاریکاتوریست‌های بیچاره! البته از وقتی به بعد ما کاریکاتوریست‌های مستقل و (تا جایی که ممکن است) غیردولتی آمدیم از کاریکاتوریست‌های (ترجیحا دولتی) و جشنواره‌گرا و نافع از بودجه‌های شیرین فرهنگی راهمان را جدا کردیم و وقتی همکار عزیزمان هادی حیدری که به مزاح خطابش می‌کنم رئیس خویشفرمای حزب خودگردان کاریکاتوریست‌های مستقل! بیانیه‌ای داد و بی‌ینال آن سال را تحریم کرد و بنده هم از نخست امضاکنندگان بیانیه مذکور بودم همگی جوگیر شدیم و خودبه‌خود از عنوان کهنه و از مدافتاده «کاریکاتوریست» به‌عنوانی خارجی‌تر و لیبرالیستی‌مآبانه «کارتونیست» نقل نام کردیم و خود را کارتونیست معرفی کردیم تا مخاطب بازهم در هضم این عنوان گیج‌تر شود و تا به یکی از هم‌قطاران ‌رسید بگوید: انیمیشن هم کار می‌کنید دیگه... کارتوناتون‌ رو کجا میشه دید، نه. از اینها نه‌! و با خجالت آرام‌تر بگوید خودتان نوشته بودید کارتونیست هستید، ما هم پلنگ صورتی، تام و جری اناستازیا یادمان آمد! بله، خب ما هم کارتونیستیم، اما از آن لحاظ. اگر مجاز باشیم به اراده و قلم خودمان موضوعی را به نقد و تصویر بکشیم، کاری را انجام می‌دهیم که یک مقاله‌نویس و یک نویسنده انجام می‌دهد و نتیجه کارمان حالا نامش باشد کارتون یا کاریکاتور یا عنوان نچسبی چون مضحک قلمی، دست آخر یک اثر خلاق است که در هر رسانه‌ای که دیده شود سخن و نکته‌ای به همراه دارد که قرار است با ظرافتی شیرفهم مخاطبش شود. و این کار کم‌قیمت! این مفت را اگر کمترین خط و رنگ مالی اگر همراهش کنی بر بوم و قطع پوستری خوب، بعد از مرگت همه گرسنگی و بی‌پولی و حقوق پایمالیده‌ات زنده می‌شود پای اثرت و می‌رود توی جیب نه بازماندگان، که نازماندگان و دارندگان اصل اثرت. مبارزه کن تا ارزش ریالی اثرت را بکشی بالا... همین حالا... ارقام فاکتورهایی را که برای کار گرافیک دیزاینت ارائه می‌دهی اکنون برای کارتونت نیز پیش‌فاکتور بده. دوست عزیز، ده‌ها و صدها کارتونیست در این سال‌ها هرگز کارتونیست نشده‌اند...، استعدادهای درخشان و عاقل خود را در دام این دلخوش‌کنک‌های موقت نمی‌اندازند. بسیاری کاریکاتور و کارتون را مهارتی لوکس و تفننی می‌انگارند و به‌عنوان گزینه‌ای برای امرار معاش آن را می‌بوسند و می‌گذارند کنار. درواقع آن دسته از کاریکاتوریست‌ها و کارتونیست‌های ایرانی که فقط و فقط از راه نشر و فروش کارتون‌هایشان امرار معاش می‌کنند، تعدادشان از مجموع انگشتان دست و پا کمتر است؛ این است حال و روز ما، به همین آشفتگی و با همین مختصاتی که عرض شد. بعد از این اگر کارتونیستی را دیدید که یک روز تمام به خلق اثری پرداخته که در سه ثانیه ناقابل لبخند گرانبهایی را بر لبی بنشاند، دستش را به گرمی بفشارید... او تنها‌ترین و بی‌پناه‌ترین موجودی است که ممکن است در اوقات اداری با آن مواجه شوید.

هدیه تهرانی هم دکترای افتخاری هنر گرفت و ما هنوز سیکل افتخاری هنر را هم نامزد نشده‌ایم. هربار که کارتون حقیری را می‌سپارم به دست برندهای کثیرالانتشار اخبار روزانه، هر کاریکاتوری که چاپ می‌شود از من، لاجرم در 30،20 رسانه دیجیتال پارسی‌زبان کپی و چسبان می‌شود و بی‌پرسش و اجازه این حقیرِ خالق اثر یا ناشرش مجازا منتشر می‌شود و می‌ماند در بایگانی گوگل، خیلی هم عالی. خیلی هم دلمان بخواهد! و البته ایشان لطف دارند و چنانچه به اخلاق حرفه‌ای و قانون حقوق مؤلف و مصنف و چه و چه نیم‌نظری دارند نام‌مان را می‌زنند پای کارمان و در پی‌اش نام ناشر را می‌آورند. مثلا یک‌باره می‌بینی تیتر زده‌اند: گرانی لنز و عینک و معضلات چشم‌پزشکان در «ستون» طنز و کارتون وب‌سایت زیرذره‌بین دات کام که با این روش آسان به‌طور مجانی اداره و «پر» می‌شود و حق‌التصویر تعریف‌شده یا نشده‌اش هم یحتمل می‌رود به جیب هرکسی جز مالک مادی و معنوی اثر و همان‌طور که عرض کردم منت گذاشته و مثلا می‌نویسند: «کارتون: آروین، شرق». ایرادی بر این خرده‌سرقت قلمی‌شان نیست؛ چون همت مضاعفی برای این ادای دین فرهنگی در برنامه‌شان نیست. باری، نکته‌ای که نقلش اینجا خالی از لطف نیست، رونمایی از این خبر است که از کارتونیست‌جماعت بیچاره‌تر و حقوق پایمالیده‌تر در میان صنف رسانه و اهل ادب و هنر نیست. صنف و انجمنی در این حوزه وجود ندارد تا از حقوق‌مان دفاع کند. آن هم در مقابل سیستمی که از همه بهتر بلد است و می‌داند چطور و چه وقت برای نیل به مقاصدش بیاید سراغ کاریکاتور و کاریکاتوریست‌های بیچاره! البته از وقتی به بعد ما کاریکاتوریست‌های مستقل و (تا جایی که ممکن است) غیردولتی آمدیم از کاریکاتوریست‌های (ترجیحا دولتی) و جشنواره‌گرا و نافع از بودجه‌های شیرین فرهنگی راهمان را جدا کردیم و وقتی همکار عزیزمان هادی حیدری که به مزاح خطابش می‌کنم رئیس خویشفرمای حزب خودگردان کاریکاتوریست‌های مستقل! بیانیه‌ای داد و بی‌ینال آن سال را تحریم کرد و بنده هم از نخست امضاکنندگان بیانیه مذکور بودم همگی جوگیر شدیم و خودبه‌خود از عنوان کهنه و از مدافتاده «کاریکاتوریست» به‌عنوانی خارجی‌تر و لیبرالیستی‌مآبانه «کارتونیست» نقل نام کردیم و خود را کارتونیست معرفی کردیم تا مخاطب بازهم در هضم این عنوان گیج‌تر شود و تا به یکی از هم‌قطاران ‌رسید بگوید: انیمیشن هم کار می‌کنید دیگه... کارتوناتون‌ رو کجا میشه دید، نه. از اینها نه‌! و با خجالت آرام‌تر بگوید خودتان نوشته بودید کارتونیست هستید، ما هم پلنگ صورتی، تام و جری اناستازیا یادمان آمد! بله، خب ما هم کارتونیستیم، اما از آن لحاظ. اگر مجاز باشیم به اراده و قلم خودمان موضوعی را به نقد و تصویر بکشیم، کاری را انجام می‌دهیم که یک مقاله‌نویس و یک نویسنده انجام می‌دهد و نتیجه کارمان حالا نامش باشد کارتون یا کاریکاتور یا عنوان نچسبی چون مضحک قلمی، دست آخر یک اثر خلاق است که در هر رسانه‌ای که دیده شود سخن و نکته‌ای به همراه دارد که قرار است با ظرافتی شیرفهم مخاطبش شود. و این کار کم‌قیمت! این مفت را اگر کمترین خط و رنگ مالی اگر همراهش کنی بر بوم و قطع پوستری خوب، بعد از مرگت همه گرسنگی و بی‌پولی و حقوق پایمالیده‌ات زنده می‌شود پای اثرت و می‌رود توی جیب نه بازماندگان، که نازماندگان و دارندگان اصل اثرت. مبارزه کن تا ارزش ریالی اثرت را بکشی بالا... همین حالا... ارقام فاکتورهایی را که برای کار گرافیک دیزاینت ارائه می‌دهی اکنون برای کارتونت نیز پیش‌فاکتور بده. دوست عزیز، ده‌ها و صدها کارتونیست در این سال‌ها هرگز کارتونیست نشده‌اند...، استعدادهای درخشان و عاقل خود را در دام این دلخوش‌کنک‌های موقت نمی‌اندازند. بسیاری کاریکاتور و کارتون را مهارتی لوکس و تفننی می‌انگارند و به‌عنوان گزینه‌ای برای امرار معاش آن را می‌بوسند و می‌گذارند کنار. درواقع آن دسته از کاریکاتوریست‌ها و کارتونیست‌های ایرانی که فقط و فقط از راه نشر و فروش کارتون‌هایشان امرار معاش می‌کنند، تعدادشان از مجموع انگشتان دست و پا کمتر است؛ این است حال و روز ما، به همین آشفتگی و با همین مختصاتی که عرض شد. بعد از این اگر کارتونیستی را دیدید که یک روز تمام به خلق اثری پرداخته که در سه ثانیه ناقابل لبخند گرانبهایی را بر لبی بنشاند، دستش را به گرمی بفشارید... او تنها‌ترین و بی‌پناه‌ترین موجودی است که ممکن است در اوقات اداری با آن مواجه شوید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.