|

اقلیم و مشق دموکراسی

افشین غلامی: اقلیم کردستان عراق در حالی با مسئله داعشیسم روبه‌روست که بنیان‌های سیاسی و اقتصادی مهمی را بعد از سقوط صدام برداشته است. این منطقه از سال 2003 و با ائتلاف دو حزب اصلی (پارت‌دموکرات و اتحادیه میهنی) ثبات سیاسی و امنیتی مناسبی در مناطق تحت نفوذ خود حکمفرما کرده است. اما به‌غیر از ثبات سیاسی، از لحاظ بنیان‌های دموکراسی، گام‌های مستمری برداشته و علاوه‌بر تشکیل پارلمان محلی و مؤسسات دولتی، در حیطه حقوق شهروندی موفق به ساماندهی بنگاه‌های مردم‌نهاد و حتی قبول و مشارکت احزاب اپوزیسیون در قدرت شده است؛ احزاب اپوزیسیونی که دارای تلویزیون و روزنامه خصوصی هستند و به‌عنوان جناح رقیب اقدامات دو حزب اصلی را مورد نقد و مناقشه قرار می‌دهند. یکی از چالش‌های جدید در چند مدت اخیر که هم ساختار سیاسی اقلیم و هم نظم اجتماعی را مورد تلنگر قرار داده، موضوع پست ریاست اقلیم کردستان است. سه ماه تا پایان تصدی «مسعود بارزانی» به‌عنوان رئیس اقلیم کردستان عراق باقی مانده است. ریاست اقلیم هر چهار سال یک‌بار و با رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شود. براساس قانون‌اساسی این منطقه، ریاست بارزانی دو سال پیش به اتمام رسیده بود، اما به دلیل آنچه مقتضیات زمانی و بحران منطقه‌ای نامیده شد، برای دو سال دیگر طرح ابقای ریاست بارزانی توسط دو حزب اصلی در پارلمان مطرح و به‌ عنوان ‌بندی به قانون اضافه شد و سپس به تأیید پارلمان رسید. بااین‌حساب، 10 سال است که پست ریاست اقلیم در اختیار مسعود بارزانی و حزب (پارت دموکرات) قرار دارد. اینک زمزمه‌هایی به گوش می‌رسد تا با تمدید ریاست بارزانی به مدت دو سال دیگر موافقت شود به همین دلیل در کوران سیاسی این منطقه، بین جناح‌های رقیب اختلاف‌نظرهایی به‌وجود آمده و حتی در پارلمان این منطقه درگیری‌های لفظی نیز بین گروه‌های سیاسی شنیده می‌شود.
موافقان تمدید ریاست مسعود بارزانی بر این مسئله پافشاری می‌کنند که در بحبوحه جنگ با داعش، تغییر سکان هدایت اقلیم به صلاح منافع عمومی و امنیت داخلی منطقه اقلیم کردستان نیست. آنان با تأکید بر چهره شناخته‌شده بارزانی به‌عنوان سیاستمداری کارکشته در بین مقامات جهانی، معتقدند روابط حسنه او و برخورداری از پایگاه اجتماعی در روابط بین‌الملل، می‌تواند در این وضعیت همکاری‌های بین‌المللی بیشتری را به‌همراه داشته باشد و وجود او در حال حاضر گزینه مناسبی در تصدی پست ریاست اقلیم خواهد بود. موافقان ضمن تأکید بر نفوذ کاریزماتیک بارزانی و محبوبیتش در بین اقشار کردستان، حضور معنوی او را در فضای جنگی منطقه، مهم قلمداد می‌کنند.
در طرف مقابل، مخالفان که اکثرا از حزب «تغییر» هستند و بیشتر قشر تحصیل‌کرده و بوروکرات، این جریان را هدایت می‌کنند، حضور بارزانی را نافی قانون‌اساسی و دلیلی بر وجود تورم قدرت در بلوکی خاص می‌دانند. مخالفان می‌گویند دگردیسی سیاسی مانع از تجمع قدرت در دست شخص و حزبی خاص خواهد شد و تغییر نخبگان قدرت می‌تواند باعث رونق سیاسی و توسعه سیاسی این منطقه شود. آنان در جواب ادعای افرادی که دلیل ابقای بارزانی را شرایط حساس منطقه عنوان می‌کنند، این‌چنین جواب می‌دهند که این منطقه همیشه در شرایط حساس بوده و خاورمیانه اصولا کورانگاه حوادث است، پس ما نیز ناگزیریم در این پروسه به سمت دموکراسی حرکت کنیم و از بنیان‌های دموکراسی به‌درستی بهره گیریم.
آنچه اینجا مورد کنکاش طرفین است، بحث بر سر پارلمانی‌کردن انتخاب ریاست اقلیم یا استفاده از آرای مردم و صندوق‌های رأی است. به‌هرحال این منطقه در آزمون سختی قرار دارد و در دو ماه پیش‌رو با تحول جدی و مهمی روبه‌روست. آزمایش اقلیم در امتحان اصول دموکراسی در صورتی می‌تواند موفق باشد که علاوه‌بر حضور جدی احزاب در فرایند انتخاب به رأی مردم هم توجه شده و براساس قانون، ریاست اقلیم که به‌وسیله رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شود نیز مدنظر گرفته شود.
براساس خبرها قرار است قانون‌اساسی تألیف‌شده در سال 2009، دوباره مورد بازبینی قرار گیرد و در مورد نحوه سیستم حکمرانی این منطقه نیز اصلاحاتی انجام شود. با این شرایط و زمان محدود، چنین روندی به‌سختی به حل موضوع کمک و نفوذ احزاب بیشتر از گذشته تجلی می‌یابد. بااین‌وصف، چنانچه احزاب و مردم به همگرایی در ساختار هرم‌های قدرت موفق شوند، می‌توانیم بگوییم این منطقه در گذار به سمت دموکراسی، حرکت معقولی خواهد داشت.

افشین غلامی: اقلیم کردستان عراق در حالی با مسئله داعشیسم روبه‌روست که بنیان‌های سیاسی و اقتصادی مهمی را بعد از سقوط صدام برداشته است. این منطقه از سال 2003 و با ائتلاف دو حزب اصلی (پارت‌دموکرات و اتحادیه میهنی) ثبات سیاسی و امنیتی مناسبی در مناطق تحت نفوذ خود حکمفرما کرده است. اما به‌غیر از ثبات سیاسی، از لحاظ بنیان‌های دموکراسی، گام‌های مستمری برداشته و علاوه‌بر تشکیل پارلمان محلی و مؤسسات دولتی، در حیطه حقوق شهروندی موفق به ساماندهی بنگاه‌های مردم‌نهاد و حتی قبول و مشارکت احزاب اپوزیسیون در قدرت شده است؛ احزاب اپوزیسیونی که دارای تلویزیون و روزنامه خصوصی هستند و به‌عنوان جناح رقیب اقدامات دو حزب اصلی را مورد نقد و مناقشه قرار می‌دهند. یکی از چالش‌های جدید در چند مدت اخیر که هم ساختار سیاسی اقلیم و هم نظم اجتماعی را مورد تلنگر قرار داده، موضوع پست ریاست اقلیم کردستان است. سه ماه تا پایان تصدی «مسعود بارزانی» به‌عنوان رئیس اقلیم کردستان عراق باقی مانده است. ریاست اقلیم هر چهار سال یک‌بار و با رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شود. براساس قانون‌اساسی این منطقه، ریاست بارزانی دو سال پیش به اتمام رسیده بود، اما به دلیل آنچه مقتضیات زمانی و بحران منطقه‌ای نامیده شد، برای دو سال دیگر طرح ابقای ریاست بارزانی توسط دو حزب اصلی در پارلمان مطرح و به‌ عنوان ‌بندی به قانون اضافه شد و سپس به تأیید پارلمان رسید. بااین‌حساب، 10 سال است که پست ریاست اقلیم در اختیار مسعود بارزانی و حزب (پارت دموکرات) قرار دارد. اینک زمزمه‌هایی به گوش می‌رسد تا با تمدید ریاست بارزانی به مدت دو سال دیگر موافقت شود به همین دلیل در کوران سیاسی این منطقه، بین جناح‌های رقیب اختلاف‌نظرهایی به‌وجود آمده و حتی در پارلمان این منطقه درگیری‌های لفظی نیز بین گروه‌های سیاسی شنیده می‌شود.
موافقان تمدید ریاست مسعود بارزانی بر این مسئله پافشاری می‌کنند که در بحبوحه جنگ با داعش، تغییر سکان هدایت اقلیم به صلاح منافع عمومی و امنیت داخلی منطقه اقلیم کردستان نیست. آنان با تأکید بر چهره شناخته‌شده بارزانی به‌عنوان سیاستمداری کارکشته در بین مقامات جهانی، معتقدند روابط حسنه او و برخورداری از پایگاه اجتماعی در روابط بین‌الملل، می‌تواند در این وضعیت همکاری‌های بین‌المللی بیشتری را به‌همراه داشته باشد و وجود او در حال حاضر گزینه مناسبی در تصدی پست ریاست اقلیم خواهد بود. موافقان ضمن تأکید بر نفوذ کاریزماتیک بارزانی و محبوبیتش در بین اقشار کردستان، حضور معنوی او را در فضای جنگی منطقه، مهم قلمداد می‌کنند.
در طرف مقابل، مخالفان که اکثرا از حزب «تغییر» هستند و بیشتر قشر تحصیل‌کرده و بوروکرات، این جریان را هدایت می‌کنند، حضور بارزانی را نافی قانون‌اساسی و دلیلی بر وجود تورم قدرت در بلوکی خاص می‌دانند. مخالفان می‌گویند دگردیسی سیاسی مانع از تجمع قدرت در دست شخص و حزبی خاص خواهد شد و تغییر نخبگان قدرت می‌تواند باعث رونق سیاسی و توسعه سیاسی این منطقه شود. آنان در جواب ادعای افرادی که دلیل ابقای بارزانی را شرایط حساس منطقه عنوان می‌کنند، این‌چنین جواب می‌دهند که این منطقه همیشه در شرایط حساس بوده و خاورمیانه اصولا کورانگاه حوادث است، پس ما نیز ناگزیریم در این پروسه به سمت دموکراسی حرکت کنیم و از بنیان‌های دموکراسی به‌درستی بهره گیریم.
آنچه اینجا مورد کنکاش طرفین است، بحث بر سر پارلمانی‌کردن انتخاب ریاست اقلیم یا استفاده از آرای مردم و صندوق‌های رأی است. به‌هرحال این منطقه در آزمون سختی قرار دارد و در دو ماه پیش‌رو با تحول جدی و مهمی روبه‌روست. آزمایش اقلیم در امتحان اصول دموکراسی در صورتی می‌تواند موفق باشد که علاوه‌بر حضور جدی احزاب در فرایند انتخاب به رأی مردم هم توجه شده و براساس قانون، ریاست اقلیم که به‌وسیله رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شود نیز مدنظر گرفته شود.
براساس خبرها قرار است قانون‌اساسی تألیف‌شده در سال 2009، دوباره مورد بازبینی قرار گیرد و در مورد نحوه سیستم حکمرانی این منطقه نیز اصلاحاتی انجام شود. با این شرایط و زمان محدود، چنین روندی به‌سختی به حل موضوع کمک و نفوذ احزاب بیشتر از گذشته تجلی می‌یابد. بااین‌وصف، چنانچه احزاب و مردم به همگرایی در ساختار هرم‌های قدرت موفق شوند، می‌توانیم بگوییم این منطقه در گذار به سمت دموکراسی، حرکت معقولی خواهد داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.