|

75ساله‌ای لبریز از کودکی

عبدالرحمن نجل‌رحیم . عصب‌شناس و عصب‌پژوه

اگر به فیلم‌های کوتاه و بلند کیارستمی نگاهی بیندازیم، نه‌‌ فقط مملو از حضور کودک یا قصه‌ای درباره کودکان است، بلکه در آنها می‌توانیم شاهد نگاه و تفکر کودکانه‌ای درباره جهان هستی باشیم. این شور رهاشده کودکی در بازیگوشی‌های کیارستمی در طرح‌های بدیع انتخاب شعر شاعران کلاسیک ایران و در عکس‌های او نیز نمایان است. او خود در گفت‌وگویی با آیدین آغداشلو، دوست دوران کودکی‌اش، جمله‌ای به شوخی می‌گوید با این مضمون که سخت‌افزار مغزش را تجربیات کودکی پر کرده است و جایی برای دوران دیگر نگذاشته است و هرچه می‌سازد، تأثیرگرفته از این دوران است. صمیمیت آمیخته با معصومیت و شور و شوقی سبکبارانه همراه با سؤالات ساده فلسفی کودکانه، اما مهم و جهان‌شمول در آثار او را باید حاصل وفادار‌ماندن کیارستمی به تأثیرات شگرف این دوران دانست. این تأثیر را حتی در نمایش روابط عاشقانه بزرگ‌سالی و کهن‌سالی در فیلم‌های آخرین او، چون «کپی برابر اصل» یا «مثل یک عاشقی»، به‌راحتی می‌توان ردیابی کرد. مطمئن باشید اگر کیارستمی اکنون در آستانه 75سالگی فیلم دیگری در صومعه‌ای در چین درباره راهبه‌ها هم بسازد، از نفوذ تأثیر تعیین‌کننده این دوران مصون نخواهد بود و از آن پرهیز هم نخواهد کرد. پرداختن به دوران کودکی، برای کیارستمی نوعی بازگشت به خویشتن خویش و یافتن مرهمی برای دردهای زندگی از طریق هنر است. امروزه مغزپژوهان نیز به اهمیت دوران کودکی در شکل‌دهی به شخصیت‌محوری انسان تأکید دارند و بدیهی است تلاش‌های هنری سینمایی در‌این‌باره پژواک‌دهنده و تقویت‌کننده کندوکاوهای علمی در این زمینه است. در این دوران است که ارزش‌های اخلاقی و زیبایی‌شناختی در دستگاه احساسی‌-عاطفی مغز انسان شکل می‌گیرد. کیارستمی با پرداختن به دوران کودکی، به اصل و ریشه هستی توجه می‌کند و به‌دنبال پاسخ به سؤالات ساده، اما مهمی است که اغلب بزرگ‌سالان از پاسخ به آنها طفره می‌روند. او با پرداختن به کودکی، پناهگاهی امن و مصون از آلایش‌های مصلحت‌جویانه و عافیت‌طلبانه دوران بزرگ‌سالی و حتی کهن‌سالی، جست‌وجو می‌کند. حال باید به کودک درون کیارستمی، سلامی دوباره کرد و 75سالگی‌اش را تبریک گفت.

اگر به فیلم‌های کوتاه و بلند کیارستمی نگاهی بیندازیم، نه‌‌ فقط مملو از حضور کودک یا قصه‌ای درباره کودکان است، بلکه در آنها می‌توانیم شاهد نگاه و تفکر کودکانه‌ای درباره جهان هستی باشیم. این شور رهاشده کودکی در بازیگوشی‌های کیارستمی در طرح‌های بدیع انتخاب شعر شاعران کلاسیک ایران و در عکس‌های او نیز نمایان است. او خود در گفت‌وگویی با آیدین آغداشلو، دوست دوران کودکی‌اش، جمله‌ای به شوخی می‌گوید با این مضمون که سخت‌افزار مغزش را تجربیات کودکی پر کرده است و جایی برای دوران دیگر نگذاشته است و هرچه می‌سازد، تأثیرگرفته از این دوران است. صمیمیت آمیخته با معصومیت و شور و شوقی سبکبارانه همراه با سؤالات ساده فلسفی کودکانه، اما مهم و جهان‌شمول در آثار او را باید حاصل وفادار‌ماندن کیارستمی به تأثیرات شگرف این دوران دانست. این تأثیر را حتی در نمایش روابط عاشقانه بزرگ‌سالی و کهن‌سالی در فیلم‌های آخرین او، چون «کپی برابر اصل» یا «مثل یک عاشقی»، به‌راحتی می‌توان ردیابی کرد. مطمئن باشید اگر کیارستمی اکنون در آستانه 75سالگی فیلم دیگری در صومعه‌ای در چین درباره راهبه‌ها هم بسازد، از نفوذ تأثیر تعیین‌کننده این دوران مصون نخواهد بود و از آن پرهیز هم نخواهد کرد. پرداختن به دوران کودکی، برای کیارستمی نوعی بازگشت به خویشتن خویش و یافتن مرهمی برای دردهای زندگی از طریق هنر است. امروزه مغزپژوهان نیز به اهمیت دوران کودکی در شکل‌دهی به شخصیت‌محوری انسان تأکید دارند و بدیهی است تلاش‌های هنری سینمایی در‌این‌باره پژواک‌دهنده و تقویت‌کننده کندوکاوهای علمی در این زمینه است. در این دوران است که ارزش‌های اخلاقی و زیبایی‌شناختی در دستگاه احساسی‌-عاطفی مغز انسان شکل می‌گیرد. کیارستمی با پرداختن به دوران کودکی، به اصل و ریشه هستی توجه می‌کند و به‌دنبال پاسخ به سؤالات ساده، اما مهمی است که اغلب بزرگ‌سالان از پاسخ به آنها طفره می‌روند. او با پرداختن به کودکی، پناهگاهی امن و مصون از آلایش‌های مصلحت‌جویانه و عافیت‌طلبانه دوران بزرگ‌سالی و حتی کهن‌سالی، جست‌وجو می‌کند. حال باید به کودک درون کیارستمی، سلامی دوباره کرد و 75سالگی‌اش را تبریک گفت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.