|

به بهانه نقد خانه موسیقی

به بانیانِ کویر

فرشاد توکلی

پاسخ‌های دوپهلو و ضدونقیض و مبهم حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی و آن لحن برخاسته از منتهای صفای دلش که یادآور هر شغلی بود الا مدیریت اجرائی خانه موسیقی، نشان داد که خانه موسیقی نه از نقدها رنجیده‌ است و نه اساسا قصدی بر رفع آنها دارد؛ چیزی که قابل پیش‌بینی هم بود. جلسات نقد خانه موسیقی که در دو نشست «گفتمان ضرب اصول» برگزار شد، چیزی نبود جز علنی‌کردنِ بخشی از آنچه که تا پیش از آن یا در جلسه‌ها و مکاتبات با خانه یا در بین هنرمندان شفاها مطرح شده بود و می‌شد؛ درهمه‌حال، البته، دور از عرصه عمومی. گردانندگان و مدیریت‌کنندگان خانه موسیقی کرخت‌تر از آن هستند که نسبت به تلنگرهای منتقدان واکنشی نشان دهند. اینکه از نقدها نرنجیده‌اند، نه از آن است که صبوراند و پذیرای نقد. نه. حداقل برخی رفتارها که در ادامه گفته خواهد شد نشان می‌دهد که اتفاقا آقایان مانند اغلب جمعیت‌های درانزوامانده انسانی، تنها‌وتنها پذیرای هم‌قبیله‌های خود هستند و هرچه بیرون از این «حلقه» را به چشم اجنبی و دشمن می‌نگرند. نرنجیدنشان از همان بابت کرختی‌شان است. سِر و کرخت شده‌اند. زندگی نباتی مدیریت‌کنندگان خانه موسیقی تنها به سود فتوسنتز خودشان است. کاکتوسی‌اند که نه سایه می‌دهد و نه خنکا می‌افزاید و نه به نسیمی رقصی و نرمشی پذیراست. هست که باشد و بر لمس‌کنندگان تیغ بکوبد. آنها باغبانی را با باغ‌بودن خلط کردند و خلط‌شان سودایی بود و سودشان در این سودا. تنها چیزی که این قبیله را آزرده، طرح نقد در عرصه عمومی است. همین. مصلحت نبود که رازشان از پرده بیرون افتد و همه بدانند که در «مجلس» ایشان، خبری نیست که نیست؛ به هر معنی که بگیری. فرقی نمی‌کند. هیچ‌وقت هم مصلحت نخواهد بود. تا ابد مصلحت نمی‌بینند که کسی چیزی بگوید و بنویسد. ابدی که با بودن اینان حدود می‌یابد و صدالبته همان‌قدر ناچیز است که بودن هر انسان، ناچیز. این موسیقی مادر-مرده را آن‌قدر پیرهنِ عثمانِ بودنشان کرده‌اند که به راستی چیز زیادی از آن نمانده است. صیف و شتا، زیر آفتاب و باران، شب و روز، بیرقِ موقعیتِ حساسِ کنونی را بر بالای سرشان می‌چرخانند و مشفقانه (شفقت؟ ابدا) از نیاز به همدلی می‌گویند. مؤیدِ این همدلی از این مصاحبه می‌گیرند و با آن عکس می‌اندازند و از شرایط خطیر ابدی سخن می‌گویند؛ شرایط خطیری ابدی و ابد به همان معنا که گفته شد؛ مادام که آنها هستند. زیرا به‌راستی همین‌هایند که اکنونِ موسیقی را خطیر و حساس کرده‌اند. باغبانی که باغبانی نمی‌داند. می‌خشکاند تا بماند. باریکه-آب‌های حقیر را به سمت خود می‌برد تا تشنگی، دیگران را سزاوار سوختن گرداند. اینها که با کاکتوس‌مَنِشی‌شان محیط را مناسبِ بودنشان کرده‌اند؛ گَوَن‌زاری بی‌آب و علف و خشک. بودنشان نشانه کویر است و کویرشان مایه حیات. اینها همان شرایط خطیر کنونی‌اند. همان موقعیت حساس. این موقعیت حساس نقد را می‌پذیرد مشروط بدان‌که تنها درِ گوشِ خودش بگویی. زندگی نباتی اجازه نداده دریابد که اساسا هدف از نقد، ارتقای عرصه عمومی است؛ ادعا می‌کند نظرات را بازتاب می‌دهد اما در یک کپی‌کردنِ ساده نیز نمی‌تواند تیغ‌هایش را به کسی که نزدیکش می‌شود، فرو نکند. نامه بیش از 30 هنرمند موسیقی را در ابتدا نامه‌ «تعدادی از اعضا و هنرجویان» معرفی می‌کند. خب، حق هم دارد. 15 سال است که بی‌هیچ هنری افزون بر کاکتوسِ کویربودن، سِتبر و فَربه شده است. اعداد سِن برای همه گونه‌های موجودات، یکسان مؤثر نیست. انسانِ 15 ساله نوجوانی‌ خام است. به تلقینی از این راه به آن راه می‌افتد. اما کاکتوس 15ساله زیر دندان هر شُتری خُردشدنی نیست. تا فرسنگ‌ها دورتر از او درختی نیست و نخواهد رُست. نیست که او هست وگرنه چه کسی از کاکتوسی در جنگلی انبوه خاطره دارد؟ حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل این کاکتوسِ موسیقی، هرچند در مقابل اعتراض شفاهی من پای تلفن قبول می‌کند که نوشته را عوض کنند، اما درعین‌حال از این نظر دفاع می‌کند. قبلا هم کرده است. او گفته و در عمل نشان داده که برایش، به نمایندگی آنچه نماینده‌اش شده، همان‌قدر که «پیش‌کسوتان»ِ مقیمِ خانه، «شناسنامه موسیقی کشور»‌اند، آن بیش از 30 هنرمند موسیقی، ناچیز و مبتدی و تازه‌کار و درنهایت درجه چندم‌اند. بدیهی است منِ نویسنده در لفظی که بر جویندگی هنر معنی می‌دهد، عیب‌ونقصی نمی‌بینم. مشروط بر آنکه بتوانم از خود آقای نوربخش نیز به همین عنوان یاد کنم: هنرجوی آواز. یا از داریوش پیرنیاکان نیز: هنرجوی تار و قس علی‌هذا. این آیا هنرجویانِ مدیریت خانه موسیقی را خوشایند است؟ اگر هست که لابد این نوشته من را نیز در سایت خانه منتشر می‌کنند و در آن صورت و از آن به بعد، شخصا هم خود و هم آنها را هنرجو خطاب خواهم کرد و هم کتبا عذرخواهی می‌کنم بابت سوءتلقی‌ام به ناروا. اگر اعتراض من به عدمِ درجِ «هنرمندان موسیقی» نبود، آن «هنرجویان» به «اهالی موسیقی» تغییر می‌کرد؟ گمان نمی‌کنم؟ نه. مطمئنم که نمی‌کرد، زیرا موضوع اساسا اشتباه لپی یا خطای کاری نیست. قضیه اینجاست که این «شناسنامه‌ها» خود را شاهینِ ترازوی هنر موسیقی می‌دانند. از نظر آنان، تو آنی هستی که آنها نشانت می‌دهند. برخی صدمن، عده‌ای یک من و کرور کرورِ دیگران کمتر از مثقال. میزان‌شان هم به عادت دیرین مجاورت با صدمنی‌ها، مثقال را نشان نمی‌دهد. دست خودش هم نیست. «شناسنامه‌های موسیقی کشور» به زادوولد «هنر» پس از خودشان اعتقادی ندارند. شماره شناسنامه معتبر همان از یک است تا فوقِ فوق‌اش 14 یا 15. بقیه اصلا نیستند. مثقالند. هنرجویند. گَوَن‌اند. خارند. غبار این کویرند.
وقتی یکی از همین شناسنامه‌های موسیقی کشور بر حقوق دیگری پای کشید، کاکتوس‌ موسیقی خاموش ماند و حکمیت را به رأی شناسنامه دیگری واگذار کرد. این است آن «کمیته داوری» جنابِ نوربخش. حیرانم که در رشته حقوق چه می‌آموزند؟ هنرجوی آواز و صداسازی ما، نوربخش عزیز، اما اشتباه می‌کند. اینها اگر هم شناسنامه‌اند، به شناسنامه‌های عکس‌دارِ 18‌سالگی شبیهند که در پیرانه‌سرِ صاحبانشان، تنها شباهتی مضحک با واقعیتِ اکنون دارند؛ شناسنامه‌ای که تنها در انتظار آخرین کاربردش است. اما راه را بر تعابیر دیگری نیز ببندم. همچنان انتشار آن نامه و تصحیحِ «لید» ابتدای آن را نشانه سعه‌صدر و نقدپذیری مدیریت‌کنندگان خانه موسیقی نمی‌دانم.
از نظر من، نوربخش حتی مدیرعامل خانه موسیقی نیست. به دلیل ساده اساسنامه‌ای. به گفته خودش براساس روال قانونی، ملاک عمل هنوز همان اساسنامه‌ای است که هفت سال است معطل ثبت‌شدن در مراجع قانونی است. هیأت‌مدیره نمی‌توانسته، البته یعنی اجازه نداشته، تنها در ‌بندی که به بقای خودش مربوط است به تغییر ثبت‌نشده اساسنامه عمل کند و در بندهای دیگر منتظر ثبت بماند. یک حرفِ بی‌معناست. پس هیأت‌مدیره مدت‌هاست منقضی شده است. هر انتصاب و اثری از هیأت‌مدیره نیز منقضی است، از جمله مدیرعاملی. اگر بخواهم به زبان موردعلاقه نوربخش بگویم، باید از لفظ «غصب» استفاده کنم. این مناصب و موقعیت‌های حقوقی مدیریت‌کنندگان فعلی غصبی است. با قسم جلاله هم رفع نمی‌شود، زیرا ملاک، قانون است. مدت‌هاست ملاک، قانون است. به‌راستی در رشته حقوق به شما چه ‌آموختند؟ این‌همه اشتباه حقوقی از یک درس‌خوانده حقوق را به چه تعبیر کنم؟ دلیل اینکه امثال من نسخه‌ای از نامه را به شما نیز می‌دهند همین است که خانه غصب شده است. نمی‌گوییم نباشد. می‌گوییم بدهیدش به صاحبان اصلی‌اش. بگذارید کمی هم سایه‌اش بر سر موسیقی بیفتد. بگذارید درختان دیگری که از قضا سبزترند و خنکای حقیقی می‌بخشند، بیایند. مطمئن باشید برای شما بد نخواهد شد. نترسید. نزد یک باغبان صالح، کاکتوس هم جای خودش را دارد. باغبان را چه تفاوت شقایق و سوسن؟ یا درخت صنوبر و افرا. همه که مثل شما نیستند.

پاسخ‌های دوپهلو و ضدونقیض و مبهم حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی و آن لحن برخاسته از منتهای صفای دلش که یادآور هر شغلی بود الا مدیریت اجرائی خانه موسیقی، نشان داد که خانه موسیقی نه از نقدها رنجیده‌ است و نه اساسا قصدی بر رفع آنها دارد؛ چیزی که قابل پیش‌بینی هم بود. جلسات نقد خانه موسیقی که در دو نشست «گفتمان ضرب اصول» برگزار شد، چیزی نبود جز علنی‌کردنِ بخشی از آنچه که تا پیش از آن یا در جلسه‌ها و مکاتبات با خانه یا در بین هنرمندان شفاها مطرح شده بود و می‌شد؛ درهمه‌حال، البته، دور از عرصه عمومی. گردانندگان و مدیریت‌کنندگان خانه موسیقی کرخت‌تر از آن هستند که نسبت به تلنگرهای منتقدان واکنشی نشان دهند. اینکه از نقدها نرنجیده‌اند، نه از آن است که صبوراند و پذیرای نقد. نه. حداقل برخی رفتارها که در ادامه گفته خواهد شد نشان می‌دهد که اتفاقا آقایان مانند اغلب جمعیت‌های درانزوامانده انسانی، تنها‌وتنها پذیرای هم‌قبیله‌های خود هستند و هرچه بیرون از این «حلقه» را به چشم اجنبی و دشمن می‌نگرند. نرنجیدنشان از همان بابت کرختی‌شان است. سِر و کرخت شده‌اند. زندگی نباتی مدیریت‌کنندگان خانه موسیقی تنها به سود فتوسنتز خودشان است. کاکتوسی‌اند که نه سایه می‌دهد و نه خنکا می‌افزاید و نه به نسیمی رقصی و نرمشی پذیراست. هست که باشد و بر لمس‌کنندگان تیغ بکوبد. آنها باغبانی را با باغ‌بودن خلط کردند و خلط‌شان سودایی بود و سودشان در این سودا. تنها چیزی که این قبیله را آزرده، طرح نقد در عرصه عمومی است. همین. مصلحت نبود که رازشان از پرده بیرون افتد و همه بدانند که در «مجلس» ایشان، خبری نیست که نیست؛ به هر معنی که بگیری. فرقی نمی‌کند. هیچ‌وقت هم مصلحت نخواهد بود. تا ابد مصلحت نمی‌بینند که کسی چیزی بگوید و بنویسد. ابدی که با بودن اینان حدود می‌یابد و صدالبته همان‌قدر ناچیز است که بودن هر انسان، ناچیز. این موسیقی مادر-مرده را آن‌قدر پیرهنِ عثمانِ بودنشان کرده‌اند که به راستی چیز زیادی از آن نمانده است. صیف و شتا، زیر آفتاب و باران، شب و روز، بیرقِ موقعیتِ حساسِ کنونی را بر بالای سرشان می‌چرخانند و مشفقانه (شفقت؟ ابدا) از نیاز به همدلی می‌گویند. مؤیدِ این همدلی از این مصاحبه می‌گیرند و با آن عکس می‌اندازند و از شرایط خطیر ابدی سخن می‌گویند؛ شرایط خطیری ابدی و ابد به همان معنا که گفته شد؛ مادام که آنها هستند. زیرا به‌راستی همین‌هایند که اکنونِ موسیقی را خطیر و حساس کرده‌اند. باغبانی که باغبانی نمی‌داند. می‌خشکاند تا بماند. باریکه-آب‌های حقیر را به سمت خود می‌برد تا تشنگی، دیگران را سزاوار سوختن گرداند. اینها که با کاکتوس‌مَنِشی‌شان محیط را مناسبِ بودنشان کرده‌اند؛ گَوَن‌زاری بی‌آب و علف و خشک. بودنشان نشانه کویر است و کویرشان مایه حیات. اینها همان شرایط خطیر کنونی‌اند. همان موقعیت حساس. این موقعیت حساس نقد را می‌پذیرد مشروط بدان‌که تنها درِ گوشِ خودش بگویی. زندگی نباتی اجازه نداده دریابد که اساسا هدف از نقد، ارتقای عرصه عمومی است؛ ادعا می‌کند نظرات را بازتاب می‌دهد اما در یک کپی‌کردنِ ساده نیز نمی‌تواند تیغ‌هایش را به کسی که نزدیکش می‌شود، فرو نکند. نامه بیش از 30 هنرمند موسیقی را در ابتدا نامه‌ «تعدادی از اعضا و هنرجویان» معرفی می‌کند. خب، حق هم دارد. 15 سال است که بی‌هیچ هنری افزون بر کاکتوسِ کویربودن، سِتبر و فَربه شده است. اعداد سِن برای همه گونه‌های موجودات، یکسان مؤثر نیست. انسانِ 15 ساله نوجوانی‌ خام است. به تلقینی از این راه به آن راه می‌افتد. اما کاکتوس 15ساله زیر دندان هر شُتری خُردشدنی نیست. تا فرسنگ‌ها دورتر از او درختی نیست و نخواهد رُست. نیست که او هست وگرنه چه کسی از کاکتوسی در جنگلی انبوه خاطره دارد؟ حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل این کاکتوسِ موسیقی، هرچند در مقابل اعتراض شفاهی من پای تلفن قبول می‌کند که نوشته را عوض کنند، اما درعین‌حال از این نظر دفاع می‌کند. قبلا هم کرده است. او گفته و در عمل نشان داده که برایش، به نمایندگی آنچه نماینده‌اش شده، همان‌قدر که «پیش‌کسوتان»ِ مقیمِ خانه، «شناسنامه موسیقی کشور»‌اند، آن بیش از 30 هنرمند موسیقی، ناچیز و مبتدی و تازه‌کار و درنهایت درجه چندم‌اند. بدیهی است منِ نویسنده در لفظی که بر جویندگی هنر معنی می‌دهد، عیب‌ونقصی نمی‌بینم. مشروط بر آنکه بتوانم از خود آقای نوربخش نیز به همین عنوان یاد کنم: هنرجوی آواز. یا از داریوش پیرنیاکان نیز: هنرجوی تار و قس علی‌هذا. این آیا هنرجویانِ مدیریت خانه موسیقی را خوشایند است؟ اگر هست که لابد این نوشته من را نیز در سایت خانه منتشر می‌کنند و در آن صورت و از آن به بعد، شخصا هم خود و هم آنها را هنرجو خطاب خواهم کرد و هم کتبا عذرخواهی می‌کنم بابت سوءتلقی‌ام به ناروا. اگر اعتراض من به عدمِ درجِ «هنرمندان موسیقی» نبود، آن «هنرجویان» به «اهالی موسیقی» تغییر می‌کرد؟ گمان نمی‌کنم؟ نه. مطمئنم که نمی‌کرد، زیرا موضوع اساسا اشتباه لپی یا خطای کاری نیست. قضیه اینجاست که این «شناسنامه‌ها» خود را شاهینِ ترازوی هنر موسیقی می‌دانند. از نظر آنان، تو آنی هستی که آنها نشانت می‌دهند. برخی صدمن، عده‌ای یک من و کرور کرورِ دیگران کمتر از مثقال. میزان‌شان هم به عادت دیرین مجاورت با صدمنی‌ها، مثقال را نشان نمی‌دهد. دست خودش هم نیست. «شناسنامه‌های موسیقی کشور» به زادوولد «هنر» پس از خودشان اعتقادی ندارند. شماره شناسنامه معتبر همان از یک است تا فوقِ فوق‌اش 14 یا 15. بقیه اصلا نیستند. مثقالند. هنرجویند. گَوَن‌اند. خارند. غبار این کویرند.
وقتی یکی از همین شناسنامه‌های موسیقی کشور بر حقوق دیگری پای کشید، کاکتوس‌ موسیقی خاموش ماند و حکمیت را به رأی شناسنامه دیگری واگذار کرد. این است آن «کمیته داوری» جنابِ نوربخش. حیرانم که در رشته حقوق چه می‌آموزند؟ هنرجوی آواز و صداسازی ما، نوربخش عزیز، اما اشتباه می‌کند. اینها اگر هم شناسنامه‌اند، به شناسنامه‌های عکس‌دارِ 18‌سالگی شبیهند که در پیرانه‌سرِ صاحبانشان، تنها شباهتی مضحک با واقعیتِ اکنون دارند؛ شناسنامه‌ای که تنها در انتظار آخرین کاربردش است. اما راه را بر تعابیر دیگری نیز ببندم. همچنان انتشار آن نامه و تصحیحِ «لید» ابتدای آن را نشانه سعه‌صدر و نقدپذیری مدیریت‌کنندگان خانه موسیقی نمی‌دانم.
از نظر من، نوربخش حتی مدیرعامل خانه موسیقی نیست. به دلیل ساده اساسنامه‌ای. به گفته خودش براساس روال قانونی، ملاک عمل هنوز همان اساسنامه‌ای است که هفت سال است معطل ثبت‌شدن در مراجع قانونی است. هیأت‌مدیره نمی‌توانسته، البته یعنی اجازه نداشته، تنها در ‌بندی که به بقای خودش مربوط است به تغییر ثبت‌نشده اساسنامه عمل کند و در بندهای دیگر منتظر ثبت بماند. یک حرفِ بی‌معناست. پس هیأت‌مدیره مدت‌هاست منقضی شده است. هر انتصاب و اثری از هیأت‌مدیره نیز منقضی است، از جمله مدیرعاملی. اگر بخواهم به زبان موردعلاقه نوربخش بگویم، باید از لفظ «غصب» استفاده کنم. این مناصب و موقعیت‌های حقوقی مدیریت‌کنندگان فعلی غصبی است. با قسم جلاله هم رفع نمی‌شود، زیرا ملاک، قانون است. مدت‌هاست ملاک، قانون است. به‌راستی در رشته حقوق به شما چه ‌آموختند؟ این‌همه اشتباه حقوقی از یک درس‌خوانده حقوق را به چه تعبیر کنم؟ دلیل اینکه امثال من نسخه‌ای از نامه را به شما نیز می‌دهند همین است که خانه غصب شده است. نمی‌گوییم نباشد. می‌گوییم بدهیدش به صاحبان اصلی‌اش. بگذارید کمی هم سایه‌اش بر سر موسیقی بیفتد. بگذارید درختان دیگری که از قضا سبزترند و خنکای حقیقی می‌بخشند، بیایند. مطمئن باشید برای شما بد نخواهد شد. نترسید. نزد یک باغبان صالح، کاکتوس هم جای خودش را دارد. باغبان را چه تفاوت شقایق و سوسن؟ یا درخت صنوبر و افرا. همه که مثل شما نیستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.