|

شبح بنیادگرایی بر جهان بدون مرز

اردشیر زارعی‌قنواتی: گسترش عملیات تروریستی توسط گروه‌های بنیادگرای اسلامی ازجمله «داعش»، «القاعده»، «بوکوحرام»، «جبهه النصره» و «الشباب» در چندسال اخیر یک تهدید جهانی است زمانی کشورهای قدرتمند اروپایی، آمریکایی، آسیایی و آفریقایی به آن توجه کردند که این گروه‌ها، افراطی‌گری و عضوگیری خود را به مرزهای کشورهای غربی کشاندند. اگر فرض بر کارآمدی و اشراف نهادهای اطلاعاتی و امنیتی کشورهای قدرتمند در عرصه جهانی باشد، این سؤال پیش می‌آید که چرا دولت‌ها و نهادهای امنیتی مدعی حفظ نظام بین‌المللی تابه‌امروز نتوانسته‌اند به‌درستی مدیریت مثبت و کنترل فعال و تأثیرگذاری بر این جریانات تروریستی داشته باشند.
به‌یقین این پیش‌فرض که فربه‌شدن گروه‌های تروریست اسلام‌گرا یک‌باره انجام نگرفته است و آنها یک‌شبه از آسمان به زمین نیامده‌اند، می‌تواند تا حدودی پاسخی به این معما و در‌هم‌تنیدگی بنیادگرایی تروریستی با اهداف ژئوپلیتیک باشد که متأسفانه در مقاطعی منافع مشترک و هم‌سویی سیاسی بین این دوگانه پارادوکسیکال را توجیه کرده است. نبود مرزبندی بین خیزش و حرکت دموکراسی‌خواهانه در منطقه خاورمیانه و شاخ آفریقا با حضور و نقش آلترناتیویِ گروه‌های تروریستی در استفاده از این بستر، به‌دلیل حمایت هژمونی قدرت بین‌المللی از روند خشونت‌آمیز تحولات در کشورهای غیرهم‌سو مانند لیبی، سوریه و عراق به‌بهانه حذف و مبارزه با دولت‌های سکولار و خارج از حیطه نفوذ آنها، راهبردی‌ترین اشتباه استراتژیک در عرصه ژئوپلیتیک منطقه‌ای بوده است که تصویر زشت امروزی نتیجه منطقی آن به‌حساب می‌آید.
همچنین وجود این تصور غلط بین جریان اصلی حاکمیت و نهادهای غربی که بنیادگرایی تروریستی را یک پدیده منحصر به منطقه خاورمیانه و شاخ آفریقا می‌انگاشت، ناشی از یک کج‌فهمی تاریخی بود که امروزه باید تمامی ساکنان زمین و میراث تمدنی بشریت تاوان آن را پرداخت کنند. ازآنجا‌که بنیادگرایی در قالب جریانات تروریستی براساس اهداف و ایدئولوژی، چندان معتقد به حفظ مرزهای قراردادی و حوزه‌های سرزمینی تعریف‌شده نبوده است و برای خود رسالت جهانی قائل است، هم‌اکنون زمان آن رسیده است که تمامی بازیگران مدعی مبارزه با تروریسم ضمن جداسازی اهداف ژئوپلیتیک خود از این بستر فاجعه، در یک همکاری جمعی با مشارکت تمامی اعضای جامعه بین‌المللی حول یک هدف همگانی و انسان‌دوستانه، دست به یک بازنگری اساسی در حوزه سیاست‌های ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی خود بزنند.
عمق فاجعه بنیادگرایی تروریستی و گسترش خشونت در فضای بین‌المللی به حدی از تهدید رسیده است که تنها با رصدکردن گزارش‌ها و اخبار رسمی و مستند نهادهای بین‌المللی، سازمان‌های اطلاعاتی و وقایع میدانی‌ چند هفته اخیر، می‌توان به وخامت اوضاع جاری به‌خوبی پی برد. براساس گزارش سالانه وزارت خارجه آمریکا درباره تروریسم جهانی، حملات تروریستی در سال ۲۰۱۴ میلادی، ۳۲ درصد افزایش یافته است و شمار تلفات ناشی از آن نیز به‌دلیل تشدید عملیات تروریستی در عراق، افغانستان و نیجریه، ۸۱ درصد بالا رفته است.
تروریسم مرز نمی‌شناسد و هرچند بستر مساعد برای بنیادگرایی، به‌عنوان زمینه رشد چنین گروه‌هایی، به‌طور معمول در کشورهای اسلامی و به‌‌ویژه میان محافظه‌کاران سنی و مکتب وهابیت ریشه دارد، اما شکست همگرایی اروپایی، تثبیت نژادپرستی آمریکایی، گسترش فقر آفریقایی و فرقه‌گرایی و بی‌ثباتی ژئوپلیتیک خاورمیانه‌ای، این پدیده را جهانی کرده است. بحث جهانی‌شدن تروریسم و بنیادگرایی دینی در جهان بدون مرز امروز، یک امر اثبات شده است که اسناد و دلایل فراوانی برای آن وجود دارد. به‌همین‌دلیل براساس رویه‌های قانونی و حقوق بین‌الملل دیگر نمی‌توان با معیارهای دوگانه و تقسیم‌بندی‌های کاذب «نقشه سیاسی» متفاوتی را برای تفکیک کمّی و کیفی این پدیده زشت ترسیم کرد. در چنین شرایطی و براساس الگوهای حقوق بین‌الملل و روندهای حقوق بشری نمی‌توان از بخشی از این جریانات تروریستی، که در خدمت یک هدف ثانوی همچون سرنگونی رژیم سوریه هستند، به‌عنوان یک عامل محلی و خارج از قاعده کلی در نظر گرفته می‌شود. بازهم براساس همین الگوی حقوقی به همان اندازه که حامیان تحرکات و حوادث تروریستی‌ای چون یازدهم سپتامبر، متروی لندن، حمله خونین مادرید، موزه بلژیک و حمله به هفته نامه «شارلی ابدو» و سوپرمارکت یهودی در حومه پاریس، مجرمان مرتبط با تروریسم تلقی می‌شوند، به همان نسبت، حامیان داخلی و خارجی داعش، القاعده و جبهه النصره در جغرافیای محلی سوریه، عراق، یمن، مصر و لبنان نیز باید متهم شوند. اینکه در جهان بدون مرز امروز به هر بهانه از گروه‌ها و جریانات بنیادگرایی تروریستی حمایت شود یا نهادها و نظام بین‌المللی، «حامیان» را بازخواست و تنبیه نکنند، انحراف از اصل موضوع مبارزه با تروریسم است و بخشش‌پذیر نخواهد بود.

اردشیر زارعی‌قنواتی: گسترش عملیات تروریستی توسط گروه‌های بنیادگرای اسلامی ازجمله «داعش»، «القاعده»، «بوکوحرام»، «جبهه النصره» و «الشباب» در چندسال اخیر یک تهدید جهانی است زمانی کشورهای قدرتمند اروپایی، آمریکایی، آسیایی و آفریقایی به آن توجه کردند که این گروه‌ها، افراطی‌گری و عضوگیری خود را به مرزهای کشورهای غربی کشاندند. اگر فرض بر کارآمدی و اشراف نهادهای اطلاعاتی و امنیتی کشورهای قدرتمند در عرصه جهانی باشد، این سؤال پیش می‌آید که چرا دولت‌ها و نهادهای امنیتی مدعی حفظ نظام بین‌المللی تابه‌امروز نتوانسته‌اند به‌درستی مدیریت مثبت و کنترل فعال و تأثیرگذاری بر این جریانات تروریستی داشته باشند.
به‌یقین این پیش‌فرض که فربه‌شدن گروه‌های تروریست اسلام‌گرا یک‌باره انجام نگرفته است و آنها یک‌شبه از آسمان به زمین نیامده‌اند، می‌تواند تا حدودی پاسخی به این معما و در‌هم‌تنیدگی بنیادگرایی تروریستی با اهداف ژئوپلیتیک باشد که متأسفانه در مقاطعی منافع مشترک و هم‌سویی سیاسی بین این دوگانه پارادوکسیکال را توجیه کرده است. نبود مرزبندی بین خیزش و حرکت دموکراسی‌خواهانه در منطقه خاورمیانه و شاخ آفریقا با حضور و نقش آلترناتیویِ گروه‌های تروریستی در استفاده از این بستر، به‌دلیل حمایت هژمونی قدرت بین‌المللی از روند خشونت‌آمیز تحولات در کشورهای غیرهم‌سو مانند لیبی، سوریه و عراق به‌بهانه حذف و مبارزه با دولت‌های سکولار و خارج از حیطه نفوذ آنها، راهبردی‌ترین اشتباه استراتژیک در عرصه ژئوپلیتیک منطقه‌ای بوده است که تصویر زشت امروزی نتیجه منطقی آن به‌حساب می‌آید.
همچنین وجود این تصور غلط بین جریان اصلی حاکمیت و نهادهای غربی که بنیادگرایی تروریستی را یک پدیده منحصر به منطقه خاورمیانه و شاخ آفریقا می‌انگاشت، ناشی از یک کج‌فهمی تاریخی بود که امروزه باید تمامی ساکنان زمین و میراث تمدنی بشریت تاوان آن را پرداخت کنند. ازآنجا‌که بنیادگرایی در قالب جریانات تروریستی براساس اهداف و ایدئولوژی، چندان معتقد به حفظ مرزهای قراردادی و حوزه‌های سرزمینی تعریف‌شده نبوده است و برای خود رسالت جهانی قائل است، هم‌اکنون زمان آن رسیده است که تمامی بازیگران مدعی مبارزه با تروریسم ضمن جداسازی اهداف ژئوپلیتیک خود از این بستر فاجعه، در یک همکاری جمعی با مشارکت تمامی اعضای جامعه بین‌المللی حول یک هدف همگانی و انسان‌دوستانه، دست به یک بازنگری اساسی در حوزه سیاست‌های ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی خود بزنند.
عمق فاجعه بنیادگرایی تروریستی و گسترش خشونت در فضای بین‌المللی به حدی از تهدید رسیده است که تنها با رصدکردن گزارش‌ها و اخبار رسمی و مستند نهادهای بین‌المللی، سازمان‌های اطلاعاتی و وقایع میدانی‌ چند هفته اخیر، می‌توان به وخامت اوضاع جاری به‌خوبی پی برد. براساس گزارش سالانه وزارت خارجه آمریکا درباره تروریسم جهانی، حملات تروریستی در سال ۲۰۱۴ میلادی، ۳۲ درصد افزایش یافته است و شمار تلفات ناشی از آن نیز به‌دلیل تشدید عملیات تروریستی در عراق، افغانستان و نیجریه، ۸۱ درصد بالا رفته است.
تروریسم مرز نمی‌شناسد و هرچند بستر مساعد برای بنیادگرایی، به‌عنوان زمینه رشد چنین گروه‌هایی، به‌طور معمول در کشورهای اسلامی و به‌‌ویژه میان محافظه‌کاران سنی و مکتب وهابیت ریشه دارد، اما شکست همگرایی اروپایی، تثبیت نژادپرستی آمریکایی، گسترش فقر آفریقایی و فرقه‌گرایی و بی‌ثباتی ژئوپلیتیک خاورمیانه‌ای، این پدیده را جهانی کرده است. بحث جهانی‌شدن تروریسم و بنیادگرایی دینی در جهان بدون مرز امروز، یک امر اثبات شده است که اسناد و دلایل فراوانی برای آن وجود دارد. به‌همین‌دلیل براساس رویه‌های قانونی و حقوق بین‌الملل دیگر نمی‌توان با معیارهای دوگانه و تقسیم‌بندی‌های کاذب «نقشه سیاسی» متفاوتی را برای تفکیک کمّی و کیفی این پدیده زشت ترسیم کرد. در چنین شرایطی و براساس الگوهای حقوق بین‌الملل و روندهای حقوق بشری نمی‌توان از بخشی از این جریانات تروریستی، که در خدمت یک هدف ثانوی همچون سرنگونی رژیم سوریه هستند، به‌عنوان یک عامل محلی و خارج از قاعده کلی در نظر گرفته می‌شود. بازهم براساس همین الگوی حقوقی به همان اندازه که حامیان تحرکات و حوادث تروریستی‌ای چون یازدهم سپتامبر، متروی لندن، حمله خونین مادرید، موزه بلژیک و حمله به هفته نامه «شارلی ابدو» و سوپرمارکت یهودی در حومه پاریس، مجرمان مرتبط با تروریسم تلقی می‌شوند، به همان نسبت، حامیان داخلی و خارجی داعش، القاعده و جبهه النصره در جغرافیای محلی سوریه، عراق، یمن، مصر و لبنان نیز باید متهم شوند. اینکه در جهان بدون مرز امروز به هر بهانه از گروه‌ها و جریانات بنیادگرایی تروریستی حمایت شود یا نهادها و نظام بین‌المللی، «حامیان» را بازخواست و تنبیه نکنند، انحراف از اصل موضوع مبارزه با تروریسم است و بخشش‌پذیر نخواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.