|

«شهرام شیدایی» چنین بود

می‌میرم و زنده می‌شوم

محمدرضا محمدی‌آملی

شهرام شیدایی شعر را با زندگی و زندگی را با شعر معنا کرد. در دهه 70 دو شاعر توانا، بی‌حاشیه و بی‌هیاهو شعر سرودند؛ شعرهایی که با وجود سادگی، عمقی به ژرفای هستی داشت. بهزاد زرین‌پور در همان دفتر اول «ای کاش آفتاب از چهار سو بتابد» نشان داد شاعری تمام‌عیار است. گرچه با شعر زیست اما به دلایلی، کم منتشر کرد و جاروجنجال به راه نینداخت ولی شعرش و نگاهش ماند و ماندگار شد. او این روزها در گوشه‌ای، شعر را به تماشا نشسته است. شهرام شیدایی هم شاعری بود که با مجموعه شعر «آتشی برای آتشی دیگر» نشان داد جان شاعرانه‌اش با جهان شعری او پیوند خورده است. بعدها در دومین مجموعه شعرش با نام«خندیدن در خانه که می‌سوخت» با شاعری روبه‌رو می‌شویم که شعرش نگاه تازه‌ای به انسان و جهان دارد. نگاه تازه او از کلمه برخاست و با کلمه نشست. او به واقع با کلمه زیست و با کلمه از میان ما رخت بربست: نیاز به یک کلمه دارم
کلمه‌ای که مرا از روی زمین بردارد.
بهزاد زرین‌پور و شهرام شیدایی، دو شاعری بودند که همواره می‌توانستم شعرشان را تلفیق بسامانی از جان و جهان امروز بدانم. شهرام شیدایی گرچه عمر کوتاهی داشت اما به ادراکی بلند از هستی در شعرهایش دست یافت. نگاه او در حضور و غیبت یا آنچنان که در شعرآمده در غایب و حاضر جلوه‌ای تماشایی دارد: همه آنها می‌آیند از زبان ما سخن بگویند
ما غایبیم
آنها غایب
و سخن آغاز نمی‌شود
او می‌بیند و نگاهش به جهان پرسش‌برانگیز و آفریننده است. او هم به زندگی در کلیت هستی می‌نگرد و هم به مرگ برای ضرورت زیستن درشعرهایش می‌پردازد.
مردی که در بعدازظهر ساکت
باغچه‌اش را آب می‌داد
ناگهان به یاد آورد که مرده
زبان ساده شیدایی برگرفته از نگاه ساده و مهربان او به اجزای هستی است. این نگاه در شعر همه شاعران دهه 70 به ندرت دیده می‌شود اما او پس از درک جهان پیرامونی به دریافتی هستی‌شناسانه نزدیک می‌شود که برای خواننده زیبا و تماشایی است. شیدایی به دنبال بهانه‌ای برای زیستن بود: چیزی برای بودنت پیدا کن، دُور بردار
ممکن است بقیه چیزها یادت بیاید
سریع! وگرنه
واقعا
به مرگت
عادت، کرده‌ای.
شهرام شیدایی جزو اندک شاعران دهه 70 است که با شعر‌هایش جهانی تازه می‌آفریند. اصولا شاعران در رویایی با هستی پیرامونی عمدتا به دنبال کسب جهانند و گروهی هم به کشف جهان نزدیک می‌شوند اما شیدایی از هر دو می‌گذرد و به آفرینش می‌پردازد. شعر‌های شیدایی، جهانی نوست در برابر دنیا‌های تکراری شاعران جوان و نوجوی دهه 70. او پا را از مرزهای معمول و مرسوم فراتر می‌گذارد و پس از کشف حیات مادی به آفرینندگی روی می‌آورد. به همین دلیل با وجود زبان ساده شعر‌های او، با نوعی ژرفنای حیرت‌انگیز روبه‌رو می‌شویم که برای همه خوانندگان شعرش تازگی دارد، چرا که او همواره تامل‌برانگیز و متفکرانه جهان را می‌نگرد و می‌اندیشد: دیگر هیچ فکری در من خانه نمی‌کند
شاید خطر از همین‌جا پا به وجودم می‌گذارد.
در شعر‌های پرسش‌برانگیز شهرام شیدایی عنصر زمان در کنار زمین دیده می‌شود. زمان معنای تقویمی و تاریخی در شعر‌های او ندارد، بلکه با مفهومی فلسفی درآمیخته که می‌تواند زمان‌های روزمره را درنوردد و به فرازمانی و بی‌زمانی نزدیک شود. زمان در شعر‌های او عنصر تامل‌برانگیزی است که با پرسش فلسفی همراه است.
چرا هیچکس به ما نگفته است زمین
مدام چیزی را از ما پس می‌گیرد
ما فکر می‌کنیم که زمان می‌گذرد
ساحت شاعرانه شهرام شیدایی در دومین مجموعه شعرش با نوعی یأس فلسفی گره خورده است. نگاه او به عناصر زیست‌محیطی سرخوشانه نیست؛ نگاهی است با تامل و تفکر و پرسش‌انگیز. از این‌رو می‌توان میان یأس حاکم بر شعر‌های شیدایی که بر جان و دل او هم فرود آمده با یأس اجتماعی که ناشی از تضاد رفتارهای جوامع بشری است فرق گذاشت. او در شعرهایش فراتر از مکان و زمان می‌ایستد و به زندگی و مرگ می‌نگرد. نگاه شیدایی به زندگی و مرگ با نگاه همه شاعران دهه 70 متفاوت است.
می میرم و زنده می‌شوم
تا چند کلمه ساده
شعری شود که تو بخوانی‌اش
آروم باش مرد
می‌میرم و زنده می‌شوم
تا درختی می‌افتد
و تبر در خواب‌های من جا می‌ماند
آروم باش پسر
من بار دیگر به این امر ایمان آوردم که آنچه شاعر را شاعر می‌کند و به ساحت شاعرانه او عمق می‌بخشد و حیات دوباره‌ای برای او پس از مرگ فراهم می‌کند نه جاروجنجال‌ها و هیاهوهای هیچاهیچ رسانه‌ای که رسیدن به درک درستی از هستی و نزدیک شدن به مرز دریافت و شناخت است. شهرام شیدایی چنین بود. او از شعر تا شعر زنده است.
می‌ترسم شعرهایی را که زیرِ خاک خواهم گفت
نتوانم برای کسی بخوانم.
من عجله دارم
و عجیب است که بسیار آرامم.
کسی که سرِ قبرم می‌آید
و می‌پذیرد که مُرده‌ام
مرا در خویش کشته است.
شهرام شیدایی شعر را با زندگی و زندگی را با شعر معنا کرد. در دهه 70 دو شاعر توانا، بی‌حاشیه و بی‌هیاهو شعر سرودند؛ شعرهایی که با وجود سادگی، عمقی به ژرفای هستی داشت. بهزاد زرین‌پور در همان دفتر اول «ای کاش آفتاب از چهار سو بتابد» نشان داد شاعری تمام‌عیار است. گرچه با شعر زیست اما به دلایلی، کم منتشر کرد و جاروجنجال به راه نینداخت ولی شعرش و نگاهش ماند و ماندگار شد. او این روزها در گوشه‌ای، شعر را به تماشا نشسته است. شهرام شیدایی هم شاعری بود که با مجموعه شعر «آتشی برای آتشی دیگر» نشان داد جان شاعرانه‌اش با جهان شعری او پیوند خورده است. بعدها در دومین مجموعه شعرش با نام«خندیدن در خانه که می‌سوخت» با شاعری روبه‌رو می‌شویم که شعرش نگاه تازه‌ای به انسان و جهان دارد. نگاه تازه او از کلمه برخاست و با کلمه نشست. او به واقع با کلمه زیست و با کلمه از میان ما رخت بربست: نیاز به یک کلمه دارم
کلمه‌ای که مرا از روی زمین بردارد.
بهزاد زرین‌پور و شهرام شیدایی، دو شاعری بودند که همواره می‌توانستم شعرشان را تلفیق بسامانی از جان و جهان امروز بدانم. شهرام شیدایی گرچه عمر کوتاهی داشت اما به ادراکی بلند از هستی در شعرهایش دست یافت. نگاه او در حضور و غیبت یا آنچنان که در شعرآمده در غایب و حاضر جلوه‌ای تماشایی دارد: همه آنها می‌آیند از زبان ما سخن بگویند
ما غایبیم
آنها غایب
و سخن آغاز نمی‌شود
او می‌بیند و نگاهش به جهان پرسش‌برانگیز و آفریننده است. او هم به زندگی در کلیت هستی می‌نگرد و هم به مرگ برای ضرورت زیستن درشعرهایش می‌پردازد.
مردی که در بعدازظهر ساکت
باغچه‌اش را آب می‌داد
ناگهان به یاد آورد که مرده
زبان ساده شیدایی برگرفته از نگاه ساده و مهربان او به اجزای هستی است. این نگاه در شعر همه شاعران دهه 70 به ندرت دیده می‌شود اما او پس از درک جهان پیرامونی به دریافتی هستی‌شناسانه نزدیک می‌شود که برای خواننده زیبا و تماشایی است. شیدایی به دنبال بهانه‌ای برای زیستن بود: چیزی برای بودنت پیدا کن، دُور بردار
ممکن است بقیه چیزها یادت بیاید
سریع! وگرنه
واقعا
به مرگت
عادت، کرده‌ای.
شهرام شیدایی جزو اندک شاعران دهه 70 است که با شعر‌هایش جهانی تازه می‌آفریند. اصولا شاعران در رویایی با هستی پیرامونی عمدتا به دنبال کسب جهانند و گروهی هم به کشف جهان نزدیک می‌شوند اما شیدایی از هر دو می‌گذرد و به آفرینش می‌پردازد. شعر‌های شیدایی، جهانی نوست در برابر دنیا‌های تکراری شاعران جوان و نوجوی دهه 70. او پا را از مرزهای معمول و مرسوم فراتر می‌گذارد و پس از کشف حیات مادی به آفرینندگی روی می‌آورد. به همین دلیل با وجود زبان ساده شعر‌های او، با نوعی ژرفنای حیرت‌انگیز روبه‌رو می‌شویم که برای همه خوانندگان شعرش تازگی دارد، چرا که او همواره تامل‌برانگیز و متفکرانه جهان را می‌نگرد و می‌اندیشد: دیگر هیچ فکری در من خانه نمی‌کند
شاید خطر از همین‌جا پا به وجودم می‌گذارد.
در شعر‌های پرسش‌برانگیز شهرام شیدایی عنصر زمان در کنار زمین دیده می‌شود. زمان معنای تقویمی و تاریخی در شعر‌های او ندارد، بلکه با مفهومی فلسفی درآمیخته که می‌تواند زمان‌های روزمره را درنوردد و به فرازمانی و بی‌زمانی نزدیک شود. زمان در شعر‌های او عنصر تامل‌برانگیزی است که با پرسش فلسفی همراه است.
چرا هیچکس به ما نگفته است زمین
مدام چیزی را از ما پس می‌گیرد
ما فکر می‌کنیم که زمان می‌گذرد
ساحت شاعرانه شهرام شیدایی در دومین مجموعه شعرش با نوعی یأس فلسفی گره خورده است. نگاه او به عناصر زیست‌محیطی سرخوشانه نیست؛ نگاهی است با تامل و تفکر و پرسش‌انگیز. از این‌رو می‌توان میان یأس حاکم بر شعر‌های شیدایی که بر جان و دل او هم فرود آمده با یأس اجتماعی که ناشی از تضاد رفتارهای جوامع بشری است فرق گذاشت. او در شعرهایش فراتر از مکان و زمان می‌ایستد و به زندگی و مرگ می‌نگرد. نگاه شیدایی به زندگی و مرگ با نگاه همه شاعران دهه 70 متفاوت است.
می میرم و زنده می‌شوم
تا چند کلمه ساده
شعری شود که تو بخوانی‌اش
آروم باش مرد
می‌میرم و زنده می‌شوم
تا درختی می‌افتد
و تبر در خواب‌های من جا می‌ماند
آروم باش پسر
من بار دیگر به این امر ایمان آوردم که آنچه شاعر را شاعر می‌کند و به ساحت شاعرانه او عمق می‌بخشد و حیات دوباره‌ای برای او پس از مرگ فراهم می‌کند نه جاروجنجال‌ها و هیاهوهای هیچاهیچ رسانه‌ای که رسیدن به درک درستی از هستی و نزدیک شدن به مرز دریافت و شناخت است. شهرام شیدایی چنین بود. او از شعر تا شعر زنده است.
می‌ترسم شعرهایی را که زیرِ خاک خواهم گفت
نتوانم برای کسی بخوانم.
من عجله دارم
و عجیب است که بسیار آرامم.
کسی که سرِ قبرم می‌آید
و می‌پذیرد که مُرده‌ام
مرا در خویش کشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.