|

سیاست صلح ترکیه

کارل بیلت، وزیر خارجه پیشین سوئد. ترجمه: نوژن اعتضادالسلطنه

ترکیه در حال حرکت به سوی قلمرویی سیاسی است که در آن حزب حاکم «عدالت و توسعه» در حفظ اکثریت کرسی‌های پارلمانی خود ناکام ماند. انتخاب‌هایی که ترکیه در مسیر ایجاد یک دولت جدید خواهد داشت، نه فقط برای برقراری دموکراسی نقشی محوری دارند، بلکه دولت بعدی آنکارا می‌تواند ایفاگر نقش مهمی در مجموعه فرایندهای صلح برای بازگرداندن ثبات به خاورمیانه باشد.
اولین و مهم‌ترین اولویت برای ترکیه، روند مذاکرات صلح با جمعیت کُرد ساکن آن کشور است. در مرکز این موضوع، مسئله بر سرِ بازتعریف دولت واحد و سکولاری است که در سال 1923 میلادی تشکیل شد، اما این موضوع آن‌گونه‌که آتاتورک برنامه‌ریزی کرده بود، تحقق نیافت. کردها به‌سرعت به‌سوی حفظ هویت قومیتی خود پیش رفتند. درنهایت، سرکوب زبان و فرهنگ کُردی انگیزه لازم برای شورش خشونت‌باری را فراهم که حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) هدایت آن را برعهده داشت و به کشته‌شدن بیش از 30 هزار نفر انجامید. می‌توان گفت «رجب طیب اردوغان»، رئیس‌جمهوری ترکیه، شجاعت آن را داشت که روند گفت‌وگوی صلح با «پ‌ک‌ک» را در سال 2013 میلادی ازسرگیرد. از آن زمان به بعد، مسیر گفت‌وگوها با وجود آنکه پیش از آن ناممکن به‌نظر می‌رسید، در حال پیشرفت بود. یافتن راه‌حلی جامع برای مسئله کُردها درون ترکیه، کلید ثبات آن کشور و آینده عضویتش در اتحادیه اروپا خواهد بود. در غیر‌این‌صورت، سناریوهایی که اکنون در منطقه وجود دارند، می‌توانند سبب شوند نیروهای واگرا و مرکزگریز به درون ترکیه سرریز شوند و عواقبی را به‌دنبال داشته باشند که تصور آن دور از ذهن است.موفقیت حزب کُرد «دموکراتیک خلق‌ها» در انتخابات اخیر و کسب 13 درصد از مجموع آرا، نشان داد باید درراستای جلب اعتماد بیشتر کُردها گام برداشت تا مسیر حرکت به‌سوی صلح هموار شود. بااین‌حال، حزب راست‌گرای افراطی «حرکت ملی» در این انتخابات با قدرت ظاهر شد و توانست 16 درصد آرا را از آنِ خود کند.
موضوع مهم دوم، تلاش برای متحد‌کردن قبرس است که از زمان انجام تحولاتی در قانون اساسی ترکیه در سال 1963 میلادی و تهاجم ترکیه در سال 1974 میلادی، بی‌نتیجه باقی مانده است.
در واقع، این نکته عجیبی است که یک کشور عضو اتحادیه اروپا برای دهه‌های متمادی به منطقه‌ای تبدیل شده است که در آن نیروهای صلح‌بان سازمان ملل متحد مستقر بوده‌اند. تداوم تقسیم و جدایی قبرس، مانعی بر سرِ گفت‌وگو برای عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا و تقویت همکاری‌های ضروری آن کشور با ناتو و اتحادیه اروپا بوده است. بااین‌حال، این موضوع حل‌و‌فصل نخواهد شد مگر آنکه حمایت آشکاری از دولت ترکیه وجود داشته باشد. موضع دولت جدید ترکیه حیاتی خواهد بود. ترکیه از حمایت از راه‌حلی برای رفع مسئله قبرس نفع زیادی خواهد برد، اما احتمال آن هست که بار دیگر آن کشور به رویه قدیمی خود بازگردد و فرصت منحصربه‌فرد حاصل‌شده کنونی را از بین ببرد.موضوع سومی که باید به آن اشاره کرد، روند مرتبط با صلح و نگرانی‌های موجود درباره رابطه ترکیه با ارمنستان است؛ درصورتی‌که روابط دو کشور بهبود یابد، این موضوع می‌تواند به ایجاد شرایطی برای توافق صلح میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان کمک کند؛ توافقی دوراندیشانه در اکتبر سال 2009 میلادی در زوریخ میان ترکیه و ارمنستان حاصل شد، بااین‌حال، نیروهای گسترده منطقه‌ای درنهایت در مسیر پیشرفت، موانعی ایجاد کردند که مداخله روسیه یکی از اصلی‌ترین عوامل بود.نکته چهارم و فوری‌ترین موضوع، مربوط‌به روند صلح سوریه است؛ ترکیه موضعی اصولی و قوی در برابر دولت «بشار اسد»، رئیس‌جمهوری سوریه، در پیش گرفته و سخاوتمندانه بیش از دو میلیون آواره را پذیرفته است. بااین‌حال، مخاطراتی از درگیری‌های جاری متوجه منطقه است و به‌طور خاص خود ترکیه را نباید دست‌ِکم گرفت.
درحالی‌که روند تلاش برای سرنگونی دولت اسد در جریان است، اما واقعیت این است که تمام بازیگران کلیدی نفع مشترکی در حفظ دولت سوریه دارند. این موضوع می‌تواند برای دهه‌های پیاپی، تبعاتی داشته باشد و ترکیه نیز در زمره بدترین تأثیرپذیرندگان از این موضوع خواهد بود؛ درنتیجه، دولت تازه ترکیه باید آماده گفت‌وگوی سازنده با آمریکا و ایران باشد تا درباره راه‌حل‌های ممکن، تفاهم صورت گیرد.
چنین وضعیتی ترکیه را ملزم می‌کند شکاف‌های موجود و ایجاد‌شده به‌دلیل اختلافات دیرین را پر کند و یک دولت ائتلافی کارآمد تشکیل دهد، در غیر‌این‌صورت برگزاری انتخاباتی تازه و عدم‌قطعیت نتیجه آن، امری ‌اجتناب‌ناپذیر است. به‌همین‌خاطر است که دوستان ترکیه باید این فرصت را مغتنم شمارند و به رهبران این کشور، مخاطرات پیش‌ِرو برای ترکیه و همچنین برای صلح در منطقه را متذکر شوند.

ترکیه در حال حرکت به سوی قلمرویی سیاسی است که در آن حزب حاکم «عدالت و توسعه» در حفظ اکثریت کرسی‌های پارلمانی خود ناکام ماند. انتخاب‌هایی که ترکیه در مسیر ایجاد یک دولت جدید خواهد داشت، نه فقط برای برقراری دموکراسی نقشی محوری دارند، بلکه دولت بعدی آنکارا می‌تواند ایفاگر نقش مهمی در مجموعه فرایندهای صلح برای بازگرداندن ثبات به خاورمیانه باشد.
اولین و مهم‌ترین اولویت برای ترکیه، روند مذاکرات صلح با جمعیت کُرد ساکن آن کشور است. در مرکز این موضوع، مسئله بر سرِ بازتعریف دولت واحد و سکولاری است که در سال 1923 میلادی تشکیل شد، اما این موضوع آن‌گونه‌که آتاتورک برنامه‌ریزی کرده بود، تحقق نیافت. کردها به‌سرعت به‌سوی حفظ هویت قومیتی خود پیش رفتند. درنهایت، سرکوب زبان و فرهنگ کُردی انگیزه لازم برای شورش خشونت‌باری را فراهم که حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) هدایت آن را برعهده داشت و به کشته‌شدن بیش از 30 هزار نفر انجامید. می‌توان گفت «رجب طیب اردوغان»، رئیس‌جمهوری ترکیه، شجاعت آن را داشت که روند گفت‌وگوی صلح با «پ‌ک‌ک» را در سال 2013 میلادی ازسرگیرد. از آن زمان به بعد، مسیر گفت‌وگوها با وجود آنکه پیش از آن ناممکن به‌نظر می‌رسید، در حال پیشرفت بود. یافتن راه‌حلی جامع برای مسئله کُردها درون ترکیه، کلید ثبات آن کشور و آینده عضویتش در اتحادیه اروپا خواهد بود. در غیر‌این‌صورت، سناریوهایی که اکنون در منطقه وجود دارند، می‌توانند سبب شوند نیروهای واگرا و مرکزگریز به درون ترکیه سرریز شوند و عواقبی را به‌دنبال داشته باشند که تصور آن دور از ذهن است.موفقیت حزب کُرد «دموکراتیک خلق‌ها» در انتخابات اخیر و کسب 13 درصد از مجموع آرا، نشان داد باید درراستای جلب اعتماد بیشتر کُردها گام برداشت تا مسیر حرکت به‌سوی صلح هموار شود. بااین‌حال، حزب راست‌گرای افراطی «حرکت ملی» در این انتخابات با قدرت ظاهر شد و توانست 16 درصد آرا را از آنِ خود کند.
موضوع مهم دوم، تلاش برای متحد‌کردن قبرس است که از زمان انجام تحولاتی در قانون اساسی ترکیه در سال 1963 میلادی و تهاجم ترکیه در سال 1974 میلادی، بی‌نتیجه باقی مانده است.
در واقع، این نکته عجیبی است که یک کشور عضو اتحادیه اروپا برای دهه‌های متمادی به منطقه‌ای تبدیل شده است که در آن نیروهای صلح‌بان سازمان ملل متحد مستقر بوده‌اند. تداوم تقسیم و جدایی قبرس، مانعی بر سرِ گفت‌وگو برای عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا و تقویت همکاری‌های ضروری آن کشور با ناتو و اتحادیه اروپا بوده است. بااین‌حال، این موضوع حل‌و‌فصل نخواهد شد مگر آنکه حمایت آشکاری از دولت ترکیه وجود داشته باشد. موضع دولت جدید ترکیه حیاتی خواهد بود. ترکیه از حمایت از راه‌حلی برای رفع مسئله قبرس نفع زیادی خواهد برد، اما احتمال آن هست که بار دیگر آن کشور به رویه قدیمی خود بازگردد و فرصت منحصربه‌فرد حاصل‌شده کنونی را از بین ببرد.موضوع سومی که باید به آن اشاره کرد، روند مرتبط با صلح و نگرانی‌های موجود درباره رابطه ترکیه با ارمنستان است؛ درصورتی‌که روابط دو کشور بهبود یابد، این موضوع می‌تواند به ایجاد شرایطی برای توافق صلح میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان کمک کند؛ توافقی دوراندیشانه در اکتبر سال 2009 میلادی در زوریخ میان ترکیه و ارمنستان حاصل شد، بااین‌حال، نیروهای گسترده منطقه‌ای درنهایت در مسیر پیشرفت، موانعی ایجاد کردند که مداخله روسیه یکی از اصلی‌ترین عوامل بود.نکته چهارم و فوری‌ترین موضوع، مربوط‌به روند صلح سوریه است؛ ترکیه موضعی اصولی و قوی در برابر دولت «بشار اسد»، رئیس‌جمهوری سوریه، در پیش گرفته و سخاوتمندانه بیش از دو میلیون آواره را پذیرفته است. بااین‌حال، مخاطراتی از درگیری‌های جاری متوجه منطقه است و به‌طور خاص خود ترکیه را نباید دست‌ِکم گرفت.
درحالی‌که روند تلاش برای سرنگونی دولت اسد در جریان است، اما واقعیت این است که تمام بازیگران کلیدی نفع مشترکی در حفظ دولت سوریه دارند. این موضوع می‌تواند برای دهه‌های پیاپی، تبعاتی داشته باشد و ترکیه نیز در زمره بدترین تأثیرپذیرندگان از این موضوع خواهد بود؛ درنتیجه، دولت تازه ترکیه باید آماده گفت‌وگوی سازنده با آمریکا و ایران باشد تا درباره راه‌حل‌های ممکن، تفاهم صورت گیرد.
چنین وضعیتی ترکیه را ملزم می‌کند شکاف‌های موجود و ایجاد‌شده به‌دلیل اختلافات دیرین را پر کند و یک دولت ائتلافی کارآمد تشکیل دهد، در غیر‌این‌صورت برگزاری انتخاباتی تازه و عدم‌قطعیت نتیجه آن، امری ‌اجتناب‌ناپذیر است. به‌همین‌خاطر است که دوستان ترکیه باید این فرصت را مغتنم شمارند و به رهبران این کشور، مخاطرات پیش‌ِرو برای ترکیه و همچنین برای صلح در منطقه را متذکر شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.