فضای سبز تهران؛ زیبایی به بهای نابودی آب
حامد منصوری*
تغییر شیوه زندگی و رشد بیسابقه جمعیت شهرنشین در کشور، لزوم توسعه شهرها و بهخصوص کلانشهرها را بهوجود آورده است. احداث بناهای مسکونی، اداری و تجاری، خیابانها، بزرگراهها و... متناسب با افزایش جمعیت شهرنشین، از ملزومات توسعه شهرهاست، اما گاهی به سبب رشد سریع جمعیت و نیز عدم برنامهریزی و پیشبینیهای لازم، توسعه شهرها بهصورت ناپایدار خواهد بود. تهران یکی از 25 شهر بزرگ دنیاست که با وجود اهمیت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در کشور، از نظر شاخصهای توسعه نسبت به کلانشهرهای دنیا از رتبه پایینی برخوردار است. احداث فضای سبز یکی از مصداقهای مهم توسعه شهرهاست. در دنیای صنعتی و مکانیزه امروزی، درختان شریانهای حیات شهرها بوده و احداث فضاهای سبز برای سلامت روحی و جسمی جامعه، ضروری است. آبیاری یکی از نیازهای اولیه و مهم در نگهداری فضای سبز است. سازمان بوستانها و فضای سبز شهر تهران، متولی آبیاری فضاهای سبز در این شهر است. درحالحاضر آبیاری بخش قابلتوجهی از فضای سبز تهران به روش سنتی و با کمک نیروی کارگری انجام میشود. از آنجایی که بازدهی این روش کمتر از 30 درصد است، حجم قابلتوجهی از آب مورد استفاده هدر رفته و تلف میشود. اما مشکل آبیاری فضای سبز شهر تهران تنها به روش آن محدود نمیشود. بهنظر میرسد انتخاب اغلب سامانههای آبیاری مکانیزه که در پارکها و فضاهای سبز شهر نصبشده و درحال بهرهبرداری است، بدون مطالعه و طراحی انجام شده است.
میانگین سالانه سرعت باد در تهران نزدیک به 10 کیلومتر در ساعت و حداکثر ماهانه آن به 15 کیلومتر در ساعت نیز میرسد. این عامل با لحاظکردن بیش از دوهزارو 500 میلیمتر تبخیر سالانه، شرایط را برای آبیاری به روش بارانی، که بهوسیله آبپاشهایی که در سطح شهر و پارکها نصب شده است، انجام میشود، دشوار میکند. باوجوداین، اغلب دیده میشود که در ساعات گرم نیمروزی یا روزهایی که باد میوزد، آبپاشهایی که با ارتفاع نامناسبی نصب شدهاند، در حال کار بوده و بهاینترتیب آب و انرژی قابلتوجهی را هدر میدهند. همچنین با توجه به اینکه مرز فضای سبز و خیابان، یکی از محلهای هدررفت آب است، حاشیه فضاهای سبز خیابانی در مواقع آبیاری خیس بوده و آب در بزرگراهها و خیابانها جاری میشود. بنابراین در این راستا باید اقداماتی توسط شهرداری تهران انجام شود که برای نمونه به بخشی از اهم آن اشاره میشود:
- استفاده از پساب تصفیهشده در آبیاری فضای سبز، فشار وارد بر منابع آب زیرزمینی را کاهش میدهد. در این راستا اقداماتی بهوسیله شهرداری انجام شده و طرح جامع آب خام فضای سبز شهر تهران که براساس آن آبیاری تمامی سطوح فضای سبز با آب خام صورت خواهد گرفت، در سازمان بوستانها و فضای سبز شهر تهران در حال پیگیری و اجراست. اما ظرفیت سامانههای تصفیه پساب باید متناسب با نیاز آبی فضای سبز افزایش یابد.
- مقدار تبخیر سطحی با آبدادن گیاهان در اوایل صبح کاهش مییابد. بنابراین برنامهریزی شهرداری جهت آبیاری فضاهای سبز باید بهگونهای انجام شود که دفعات و ساعات آبیاری روزانه کاهش یافته و این کار شبها انجام شود. همچنین آبیاری به روش بارانی در روزهایی که باد میوزد، بسیار کمبهره است.
- استفاده از کودهای آلی و کاهش مصرف کودهای شیمیایی، تبخیر سطحی خاک و در نتیجه مصرف آب را کاهش میدهد.
- اعمال الگوی کشت متناسب با آب و هوای تهران و بهکارگیری گیاهان غیرپوششی و کممصرف، در شرایط فعلی بسیار ضروری است. همچنین بهتر است گیاهانی که نیاز آبی مشابه دارند، در کنار هم کشت شوند تا بتوان ساعات آبیاری را تا حد امکان کاهش داد.
- در الگوی کشت بهتر است از گیاهان پوششی کمتر استفاده شود. در محلهایی که چمن کشت شده است، بهتر است هنگام چمنزنی، تیغه ماشین در حالت ماکزیمم تنظیم شودتا کوتاهکردن بیشازحد چمنها موجب افزایش تبخیر سطحی و کاهش رطوبت خاک نشود.
- آگاهسازی پرسنل متصدی آبیاری فضای سبز از بحران آب و ارائه آموزشهای اولیه در راستای کاهش مصرف آب، در شرایط فعلی الزامی است.
وضعیت منابع آب کشور بحرانی است. آخرین نتایج پیشبینی فصلی که توسط پژوهشکده اقلیمشناسی در کشور انجام میشود، نشان میدهد در سال آبی اخیر آمار بارش در کشور نسبت به میانگین بلندمدت حدود 17 درصد کاهش یافته است. اما هنوز فرصت برنامهریزی و انجام اقدامات لازم در جهت کاهش خسارات ناشی از اتلاف آب هست. شهرداری تهران نیز مانند سایر دستگاهها، باید دراینباره اقدام کرده و تا حد ممکن از اتلاف منابع آب، جلوگیری کند.
*کارشناس ارشد آب
تغییر شیوه زندگی و رشد بیسابقه جمعیت شهرنشین در کشور، لزوم توسعه شهرها و بهخصوص کلانشهرها را بهوجود آورده است. احداث بناهای مسکونی، اداری و تجاری، خیابانها، بزرگراهها و... متناسب با افزایش جمعیت شهرنشین، از ملزومات توسعه شهرهاست، اما گاهی به سبب رشد سریع جمعیت و نیز عدم برنامهریزی و پیشبینیهای لازم، توسعه شهرها بهصورت ناپایدار خواهد بود. تهران یکی از 25 شهر بزرگ دنیاست که با وجود اهمیت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در کشور، از نظر شاخصهای توسعه نسبت به کلانشهرهای دنیا از رتبه پایینی برخوردار است. احداث فضای سبز یکی از مصداقهای مهم توسعه شهرهاست. در دنیای صنعتی و مکانیزه امروزی، درختان شریانهای حیات شهرها بوده و احداث فضاهای سبز برای سلامت روحی و جسمی جامعه، ضروری است. آبیاری یکی از نیازهای اولیه و مهم در نگهداری فضای سبز است. سازمان بوستانها و فضای سبز شهر تهران، متولی آبیاری فضاهای سبز در این شهر است. درحالحاضر آبیاری بخش قابلتوجهی از فضای سبز تهران به روش سنتی و با کمک نیروی کارگری انجام میشود. از آنجایی که بازدهی این روش کمتر از 30 درصد است، حجم قابلتوجهی از آب مورد استفاده هدر رفته و تلف میشود. اما مشکل آبیاری فضای سبز شهر تهران تنها به روش آن محدود نمیشود. بهنظر میرسد انتخاب اغلب سامانههای آبیاری مکانیزه که در پارکها و فضاهای سبز شهر نصبشده و درحال بهرهبرداری است، بدون مطالعه و طراحی انجام شده است.
میانگین سالانه سرعت باد در تهران نزدیک به 10 کیلومتر در ساعت و حداکثر ماهانه آن به 15 کیلومتر در ساعت نیز میرسد. این عامل با لحاظکردن بیش از دوهزارو 500 میلیمتر تبخیر سالانه، شرایط را برای آبیاری به روش بارانی، که بهوسیله آبپاشهایی که در سطح شهر و پارکها نصب شده است، انجام میشود، دشوار میکند. باوجوداین، اغلب دیده میشود که در ساعات گرم نیمروزی یا روزهایی که باد میوزد، آبپاشهایی که با ارتفاع نامناسبی نصب شدهاند، در حال کار بوده و بهاینترتیب آب و انرژی قابلتوجهی را هدر میدهند. همچنین با توجه به اینکه مرز فضای سبز و خیابان، یکی از محلهای هدررفت آب است، حاشیه فضاهای سبز خیابانی در مواقع آبیاری خیس بوده و آب در بزرگراهها و خیابانها جاری میشود. بنابراین در این راستا باید اقداماتی توسط شهرداری تهران انجام شود که برای نمونه به بخشی از اهم آن اشاره میشود:
- استفاده از پساب تصفیهشده در آبیاری فضای سبز، فشار وارد بر منابع آب زیرزمینی را کاهش میدهد. در این راستا اقداماتی بهوسیله شهرداری انجام شده و طرح جامع آب خام فضای سبز شهر تهران که براساس آن آبیاری تمامی سطوح فضای سبز با آب خام صورت خواهد گرفت، در سازمان بوستانها و فضای سبز شهر تهران در حال پیگیری و اجراست. اما ظرفیت سامانههای تصفیه پساب باید متناسب با نیاز آبی فضای سبز افزایش یابد.
- مقدار تبخیر سطحی با آبدادن گیاهان در اوایل صبح کاهش مییابد. بنابراین برنامهریزی شهرداری جهت آبیاری فضاهای سبز باید بهگونهای انجام شود که دفعات و ساعات آبیاری روزانه کاهش یافته و این کار شبها انجام شود. همچنین آبیاری به روش بارانی در روزهایی که باد میوزد، بسیار کمبهره است.
- استفاده از کودهای آلی و کاهش مصرف کودهای شیمیایی، تبخیر سطحی خاک و در نتیجه مصرف آب را کاهش میدهد.
- اعمال الگوی کشت متناسب با آب و هوای تهران و بهکارگیری گیاهان غیرپوششی و کممصرف، در شرایط فعلی بسیار ضروری است. همچنین بهتر است گیاهانی که نیاز آبی مشابه دارند، در کنار هم کشت شوند تا بتوان ساعات آبیاری را تا حد امکان کاهش داد.
- در الگوی کشت بهتر است از گیاهان پوششی کمتر استفاده شود. در محلهایی که چمن کشت شده است، بهتر است هنگام چمنزنی، تیغه ماشین در حالت ماکزیمم تنظیم شودتا کوتاهکردن بیشازحد چمنها موجب افزایش تبخیر سطحی و کاهش رطوبت خاک نشود.
- آگاهسازی پرسنل متصدی آبیاری فضای سبز از بحران آب و ارائه آموزشهای اولیه در راستای کاهش مصرف آب، در شرایط فعلی الزامی است.
وضعیت منابع آب کشور بحرانی است. آخرین نتایج پیشبینی فصلی که توسط پژوهشکده اقلیمشناسی در کشور انجام میشود، نشان میدهد در سال آبی اخیر آمار بارش در کشور نسبت به میانگین بلندمدت حدود 17 درصد کاهش یافته است. اما هنوز فرصت برنامهریزی و انجام اقدامات لازم در جهت کاهش خسارات ناشی از اتلاف آب هست. شهرداری تهران نیز مانند سایر دستگاهها، باید دراینباره اقدام کرده و تا حد ممکن از اتلاف منابع آب، جلوگیری کند.
*کارشناس ارشد آب
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.