نحوه رسیدگی به جرایم اطفال
سارا نجیمی / وکیل پایه یک دادگستری
چند روز قبل در خبرها داشتیم دو پسر 14ساله به اتهام سرقت موتوسیکلت دستگیر شدهاند. به طور کلی در قانون به افراد زیر 18سال طفل گفته و جرایمشان نیز در دادگاه اطفال رسیدگی میشود و مسوولیت کیفریشان هم با افراد بزرگسال متفاوت است اما در مجموع جرایم، واقعیت این است که تفاوت چندانی بین مجازات اطفال و بزرگسالان وجود ندارد، حتی در مورد جرایمی که علیه کودکان رخ میدهد نیز تفاوتی با جرایمی که علیه بزرگسال انجام میشود، وجود ندارد. ما قانونی که مخاطب آن به طور خاص کودکان باشند، نداریم به عنوان مثال اگر در جرم سرقت، مجازاتی برای بزرگسالان وجود داشته باشد همان مجازات هم برای اطفال در نظر گرفته میشود و فقط دادگاه رسیدگیکننده به جرایم آنها متفاوت است. البته عملکرد دادگاههای اطفال به طور عرف اینگونه است که مجازاتهای خیلی سبکتری برای کودکان در نظر میگیرند. تفاوت دیگر در مجازات اطفال این است که آنان دوران محکومیت خود را در کانون اصلاح و تربیت سپری میکنند که محیطش خیلی از زندانها بهتر است. اطفال در کانون با مجرمان بزرگسال در ارتباط نیستند و کلاسهای آموزشی دارند که در مجموع همین عوامل باعث میشود فضای بهتری برای آنها فراهم شود. موضوع بعدی خساراتی است که ممکن است اطفال مجرم به دیگران وارد کنند. در ماده 50 قانون مجازات اسلامی آمده است: «اگر طفل موجب اتلاف مال دیگران شود خود او ضامن است ولی ادای آن از مال طفل، برعهده ولی طفل است.»در هرحال یکسری اصول بنیادی و اساسی وجود دارد که در مورد دادرسی مربوط به اطفال و نوجوانان باید رعایت شود و دولتها و کشورها باید سعی کنند در تدوین قوانین و آییننامههایشان هرچه بیشتر به این استانداردهای بینالمللی نزدیک شوند. به عنوان مثال اصل برائت یا اطلاع والدین یا سرپرست اطفال به محض دستگیری نوجوان و حق حضور آنها در مراحل دادرسی از همین استانداردهای بینالمللی است. همچنین طبق این موازین باید تا قبل از برگزاری دادگاه از حبس کودک اجتناب شود یا اینکه آنها باید به طور کامل از متهمان بزرگسال جدا باشند. همینطور کارکنان انتظامی باید برای برخورد با موارد تخلفات قانونی کودکان و نوجوانان آموزش ویژه ببینند. علاوه بر این موارد دادرسی اطفال غیرعلنی است و حتی انتشار عکس و اطلاعات آنها به هر نوعی و حتی پس از قطعی شدن رای ممنوع است و این در حالی است که انتشار اطلاعات بزرگسالان فقط تا قبل از قطعی شدن حکم ممنوعیت دارد.
چند روز قبل در خبرها داشتیم دو پسر 14ساله به اتهام سرقت موتوسیکلت دستگیر شدهاند. به طور کلی در قانون به افراد زیر 18سال طفل گفته و جرایمشان نیز در دادگاه اطفال رسیدگی میشود و مسوولیت کیفریشان هم با افراد بزرگسال متفاوت است اما در مجموع جرایم، واقعیت این است که تفاوت چندانی بین مجازات اطفال و بزرگسالان وجود ندارد، حتی در مورد جرایمی که علیه کودکان رخ میدهد نیز تفاوتی با جرایمی که علیه بزرگسال انجام میشود، وجود ندارد. ما قانونی که مخاطب آن به طور خاص کودکان باشند، نداریم به عنوان مثال اگر در جرم سرقت، مجازاتی برای بزرگسالان وجود داشته باشد همان مجازات هم برای اطفال در نظر گرفته میشود و فقط دادگاه رسیدگیکننده به جرایم آنها متفاوت است. البته عملکرد دادگاههای اطفال به طور عرف اینگونه است که مجازاتهای خیلی سبکتری برای کودکان در نظر میگیرند. تفاوت دیگر در مجازات اطفال این است که آنان دوران محکومیت خود را در کانون اصلاح و تربیت سپری میکنند که محیطش خیلی از زندانها بهتر است. اطفال در کانون با مجرمان بزرگسال در ارتباط نیستند و کلاسهای آموزشی دارند که در مجموع همین عوامل باعث میشود فضای بهتری برای آنها فراهم شود. موضوع بعدی خساراتی است که ممکن است اطفال مجرم به دیگران وارد کنند. در ماده 50 قانون مجازات اسلامی آمده است: «اگر طفل موجب اتلاف مال دیگران شود خود او ضامن است ولی ادای آن از مال طفل، برعهده ولی طفل است.»در هرحال یکسری اصول بنیادی و اساسی وجود دارد که در مورد دادرسی مربوط به اطفال و نوجوانان باید رعایت شود و دولتها و کشورها باید سعی کنند در تدوین قوانین و آییننامههایشان هرچه بیشتر به این استانداردهای بینالمللی نزدیک شوند. به عنوان مثال اصل برائت یا اطلاع والدین یا سرپرست اطفال به محض دستگیری نوجوان و حق حضور آنها در مراحل دادرسی از همین استانداردهای بینالمللی است. همچنین طبق این موازین باید تا قبل از برگزاری دادگاه از حبس کودک اجتناب شود یا اینکه آنها باید به طور کامل از متهمان بزرگسال جدا باشند. همینطور کارکنان انتظامی باید برای برخورد با موارد تخلفات قانونی کودکان و نوجوانان آموزش ویژه ببینند. علاوه بر این موارد دادرسی اطفال غیرعلنی است و حتی انتشار عکس و اطلاعات آنها به هر نوعی و حتی پس از قطعی شدن رای ممنوع است و این در حالی است که انتشار اطلاعات بزرگسالان فقط تا قبل از قطعی شدن حکم ممنوعیت دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.