|

پیشنهاد سینماگران در واکنش به تحریم‌های حوزه هنری

از 100 سینما چشم بپوشیم

بهناز شیربانی . عسل عباسیان

سناریویی تکراری و ملال‌آور است؛ قصه نارضایتی عده‌ای خاص از محتوای برخی فیلم‌های سینمایی و تلاش برای اکران‌نکردن این فیلم‌ها؛ فیلم‌هایی که با شرایط سخت و با داشتن پروانه ساخت و نمایش راهی سینماها شده‌اند و حالا به‌ناچار با عدم اکران برخی از سینماها باید به حداقل‌ها رضایت بدهند.
«فیلم‌های مسئله‌دار» عنوان جدیدی بود که در سال 91 از سمت حوزه هنری باب جدیدی را بر دوپاره‌شدن سینمای ایران باز کرد. فیلم‌های مسئله‌دار از نگاه حوزه هنری به آن دسته از فیلم‌هایی اطلاق می‌شوند که در مسائل اخلاقی و عفت عمومی از خطوط قرمز تجاوز می‌کنند. برهمین‌اساس همان سال فیلم‌های «زندگی خصوصی»، «گشت ارشاد»، «من همسرش هستم»، «من مادر هستم»، «بیخود و بی‌جهت»، «پذیرایی ساده»، «برف روی کاج‌ها»، «پل چوبی» و چند فیلم دیگر از اکران در سینماهای حوزه هنری منع شدند. اعتراض‌ها از سوی سازندگان این فیلم‌ها، به جایی نرسید و از همان سال تا به امروز همچنان حوزه هنری برخی از فیلم‌ها را علنی یا غیرعلنی تحریم می‌کند. هرچند در این مدت عنوان فیلم تحریمی هم توانسته مخاطبان بیشتری را به سالن‌های سینما بکشاند. کشمکش حوزه هنری و اظهارنظر این ارگان درباره فیلم‌های سینمایی در شمایل دیگر را می‌توان حتی در دهه 60 و بعد از آن هم جست‌وجو کرد.
سال 91 و در زمان اوج اختلافات حوزه هنری با برخی از فیلم‌ها، شورای صنفی نمایش و انجمن تهیه‌کنندگان مستقل سینمای ایران به این جریان واکنش نشان دادند؛ مثلا به نشانه اعتراض به این جریان اجازه ندادند تا فیلم پرفروش «کلاه‌قرمزی» در سینماهای حوزه هنری نمایش داده شود. برخورد متقابل شورای صنفی نمایش در آن سال، حمایت بسیاری از سینماگران را در پی داشت. بسیاری از اهالی سینما هنوز هم معتقدند که در برابر تحریم‌های حوزه هنری می‌توان اقدام متقابلی انجام داد و اساسا فیلمی به حوزه هنری برای اکران نداد و شاید از این طریق بتوان پاسخ قاطع‌تری به روند تحریم‌های حوزه هنری داد.
اما در تازه‌ترین اقدام حوزه هنری از ابتدای سال تاکنون، دو فیلم «قصه‌ها» و «نهنگ عنبر» سینماهای حوزه هنری را در اختیار ندارند و بدون داشتن سینماهای حوزه هنری به اکرانشان ادامه می‌دهند. هرچند حوزه هنری در تهران تعداد سینماهای محدودی دارد، اما نزدیک به 30 درصد از سالن‌های سینما در شهرستان‌ها متعلق به این ارگان است و به‌همین‌دلیل تحریم این ارگان دولتی می‌تواند ضرر بسیاری را متوجه اکران فیلم‌های سینمایی کند.
امیدوار بودیم
علی سرتیپی، پخش‌کننده دو فیلم سینمایی «نهنگ عنبر» و «قصه‌ها»، معتقد است که این دو فیلم با وجود اکران حوزه هنری از فروش خوبی برخوردارند. او در گفت‌وگو با «شرق» در پاسخ به این پرسش که گویا قرار است تا مدتی دیگر سینماهای شهرداری سالن‌هایی در اختیار فیلم «نهنگ عنبر» قرار دهند، گفت: «به ما قول‌هایی بر این اساس داده شده است که امیدواریم اتفاق بیفتد هرچند اساسا تحریم‌های حوزه هنری در تهران با توجه به گستردگی سینماها بر فروش فیلم‌ها خیلی لطمه‌ نمی‌زند و بیشتر روی فروش شهرستان فیلم تأثیرگذار است». او با اعلام فروش فیلم «نهنگ عنبر» و اینکه فروش فیلم تاکنون در تهران بسیار راضی‌کننده بوده است، افزود: «فروش این فیلم تاکنون در تهران900 میلیون تومان و در شهرستان‌ها 280میلیون تومان است و اگر اکران شهرستان‌های ما بیشتر شود، طبعا فروش بهتری خواهیم داشت. علاوه‌بر اینکه «قصه‌ها» هم تا به امروز فروش خوبی داشته و در تهران و شهرستان‌ها 800 میلیون تومان فروخته است که به نظرم رقم خوبی است و می‌تواند جزء فیلم‌های میلیاردی سال باشد». سرتیپی درباره عملکرد سال‌های اخیر حوزه هنری نیز گفت: «با توجه به تغییر دولت، امیدوار بودیم که عملکرد حوزه هنری در مقابل سینما تغییر کند. تحریم‌های حوزه هنری چیزی نیست که تهیه‌کنندگان یا پخش‌کنندگان سینما بتوانند در مقابلش واکنش جدی داشته باشند و این موضوع نیازمند حمایت دولت است و در نهایت امیدواریم هر فیلمی که پروانه نمایشش را از رسمی‌ترین ارگان کشور دریافت می‌کند؛ بتواند فیلم را بدون حاشیه در سینماها اکران کند».
تحریم در برابر تحریم
کامبوزیا پرتوی، کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس، برای مقابله با کارشکنی‌های حوزه هنری، تحریم در برابر تحریم را پیشنهاد می‌کند. او می‌گوید: «وقتی حوزه صد سینما را در اختیار دارد، مسلما تحریم‌های او در چرخه تولید و فروش فیلم مؤثر خواهد بود و بی‌رحمانه‌ترین رفتار در سینما، همین برخورد سلیقه‌ای است. سال‌هاست حوزه هر فیلمی را که سلیقه‌اش باشد، اکران می‌کند و هر فیلمی را که دوست نداشته باشد، اکران نمی‌کند. این مشکلات را همیشه سازمان‌های موازی پیش می‌آورند. حوزه‌ای‌ها همیشه فکر می‌کنند حق با آنهاست و می‌توانند به سازمان‌موازی خودشان که وزارت ارشاد و سازمان سینمایی است خط بدهند و این خط‌دهی عملا در سینمای امروز شدنی نیست».
او ادامه داد: «دیده‌ایم که با همه این فشارها، این‌همه فیلم‌ساز مشغول کارشان هستند. نهایتا هم وزارت ارشاد بر همه کارها نظارت دارد. آن‌وقت حوزه به چه حقی به خودش اجازه می‌دهد سلیقه‌ای عمل کند؟ این رفتار حوزه، آن هم در بحران کنونی سینما، مسلما به چرخه تولید و اکران ضربه می‌زند و اعتماد را از فیلم‌ساز و سرمایه‌گذار می‌گیرد. فیلم‌ساز و سرمایه‌گذار از خودش می‌پرسد، چه تضمینی هست که من فیلم بسازم و فیلمم درست اکران شود؟ باید فکری به حال تفکری که بر حوزه هنری حاکم است، کرد. مقابله با مشی حوزه به‌شدت آسان است. باید فکر کنیم اصلا آن صد سینمای زیرنظر حوزه هم وجود ندارند. درواقع این‌بار ما باشیم که اکران حوزه را تحریم می‌کنیم، فیلم‌های حوزه را هم برای جشنواره‌ها نادیده بگیریم، فعالیت‌هایش را نادیده بگیریم و فکر کنیم این صد سینما هم وجود ندارند. چاره‌ساز خود تهیه‌کننده‌ها و فیلم‌سازها هستند. باید حوزه را به‌شدت نادیده بگیریم. همان‌طور که آنها فیلم‌های مطرح‌ترین فیلم‌سازان را مورد‌دار می‌دانند و آن را اکران نمی‌کنند، ما هم در مقابل فیلم‌هایی که آنها ساختند را مورددار بدانیم و در نظر داشته باشیم فیلمی که محصول حوزه است، حتما از یک سلیقه خاصی نشأت می‌گیرد که نباید آنها را دید، حتی اگر بزرگ‌ترین فیلم‌ساز ایرانی آن را ساخته باشد»!
حوزه هم باید از قانون ارشاد تمکین کند
ابوالحسن داوودی، کارگردان و رئیس شورای صنفی نمایش، نیز درباره حمایت یا عدم حمایت این شورا از طرح تحریم در برابر تحریم به «شرق» می‌گوید: «حمایت شورای صنفی از چنین پیشنهادی، مؤثر نخواهد بود برای اینکه شورای صنفی نقش عمده‌ای در این ماجرا ندارد. درواقع شیوه کار شورای صنفی شیوه‌ای نیست که بتواند در این زمینه کاری انجام دهد، اما به‌لحاظ صنفی با شناختی که از گروه شورای صنفی دارم، همه افراد در آن معتقدند نهایتا باید از قانون تأسی شود و حوزه هم باید از قانون ارشاد تمکین کند و وقتی ارشاد به یک فیلم پروانه نمایش می‌دهد، باید فصل‌الخطاب حوزه، پروانه ارشاد باشد. اینکه این نهاد سرخود عمل کند و فیلمی را نمایش ندهد، در درازمدت اثرات منفی‌ای بر سینما خواهد داشت که زیانش نهایتا بر آنها نیز اثر می‌گذارد».
داوودی راه‌حل مبارزه با این رفتارهای حوزه هنری را چنین می‌داند: «اگر مدتی پخش‌کننده‌ها فیلم‌هایشان را به حوزه هنری ندهند، مشکل حل می‌شود. چون فروش سالن‌های حوزه در تهران؛ که آن‌چنان رقم تعیین‌کننده‌ای نیست، فقط در شهرستان‌ها اثرگذار خواهد بود که اگر مدتی دوستان از فروش شهرستان صرف‌نظر کنند، سینماهای شهرستان خالی می‌ماند و این سبب می‌شود آنها خودشان بخواهند دیگر فیلم‌ها را اکران کنند. به‌هرحال حوزه هنری از دهه 60 به‌بعد یکی از ارگان‌های تعیین‌کننده در سینما بوده، اینکه چطور حالا با این اقدامات برعلیه نیمی از سینما رفتار می‌کند، جای سؤال دارد».
شورای صنفی نمایش بایستد
حسین فرحبخش، کارگردان و تهیه‌کننده سینما، اما جایگاه وزارت ارشاد را در این مورد نقد می‌کند و می‌گوید: «پاشنه آشیل این موضوع به نظر من از موضع مسئولان وزارت ارشاد سرچشمه می‌گیرد که طبعا باید مقابل این اتفاق غیرقانونی بایستند. از طرف دیگر شورای صنفی نمایش هم دچار ضعف است که نمی‌تواند پاسخی در مقابل تحریم‌های حوزه هنری داشته باشد». او ادامه داد: «شورای صنفی نمایش، نماینده صاحبان فیلم در سینماست. اعضای شورای صنفی نمایش اگر نماینده واقعی سینماگران باشند، نمی‌گذارند فیلم‌ها به این شیوه اکران شوند و درحال‌حاضر ما بیشتر شورای اکران داریم تا شورای نمایش». ابتدای سال بود که حجت‌الله ایوبی موضوع تحریم فیلم‌ها توسط حوزه هنری را شایعه اعلام کرد و در مقابل این اتفاق موضع خاصی نداشت، اما باید دید در ادامه، وزارت ارشاد و یا اهالی سینما به این اقدام حوزه هنری پاسخ قاطع‌تری خواهند داد یا خیر؟

سناریویی تکراری و ملال‌آور است؛ قصه نارضایتی عده‌ای خاص از محتوای برخی فیلم‌های سینمایی و تلاش برای اکران‌نکردن این فیلم‌ها؛ فیلم‌هایی که با شرایط سخت و با داشتن پروانه ساخت و نمایش راهی سینماها شده‌اند و حالا به‌ناچار با عدم اکران برخی از سینماها باید به حداقل‌ها رضایت بدهند.
«فیلم‌های مسئله‌دار» عنوان جدیدی بود که در سال 91 از سمت حوزه هنری باب جدیدی را بر دوپاره‌شدن سینمای ایران باز کرد. فیلم‌های مسئله‌دار از نگاه حوزه هنری به آن دسته از فیلم‌هایی اطلاق می‌شوند که در مسائل اخلاقی و عفت عمومی از خطوط قرمز تجاوز می‌کنند. برهمین‌اساس همان سال فیلم‌های «زندگی خصوصی»، «گشت ارشاد»، «من همسرش هستم»، «من مادر هستم»، «بیخود و بی‌جهت»، «پذیرایی ساده»، «برف روی کاج‌ها»، «پل چوبی» و چند فیلم دیگر از اکران در سینماهای حوزه هنری منع شدند. اعتراض‌ها از سوی سازندگان این فیلم‌ها، به جایی نرسید و از همان سال تا به امروز همچنان حوزه هنری برخی از فیلم‌ها را علنی یا غیرعلنی تحریم می‌کند. هرچند در این مدت عنوان فیلم تحریمی هم توانسته مخاطبان بیشتری را به سالن‌های سینما بکشاند. کشمکش حوزه هنری و اظهارنظر این ارگان درباره فیلم‌های سینمایی در شمایل دیگر را می‌توان حتی در دهه 60 و بعد از آن هم جست‌وجو کرد.
سال 91 و در زمان اوج اختلافات حوزه هنری با برخی از فیلم‌ها، شورای صنفی نمایش و انجمن تهیه‌کنندگان مستقل سینمای ایران به این جریان واکنش نشان دادند؛ مثلا به نشانه اعتراض به این جریان اجازه ندادند تا فیلم پرفروش «کلاه‌قرمزی» در سینماهای حوزه هنری نمایش داده شود. برخورد متقابل شورای صنفی نمایش در آن سال، حمایت بسیاری از سینماگران را در پی داشت. بسیاری از اهالی سینما هنوز هم معتقدند که در برابر تحریم‌های حوزه هنری می‌توان اقدام متقابلی انجام داد و اساسا فیلمی به حوزه هنری برای اکران نداد و شاید از این طریق بتوان پاسخ قاطع‌تری به روند تحریم‌های حوزه هنری داد.
اما در تازه‌ترین اقدام حوزه هنری از ابتدای سال تاکنون، دو فیلم «قصه‌ها» و «نهنگ عنبر» سینماهای حوزه هنری را در اختیار ندارند و بدون داشتن سینماهای حوزه هنری به اکرانشان ادامه می‌دهند. هرچند حوزه هنری در تهران تعداد سینماهای محدودی دارد، اما نزدیک به 30 درصد از سالن‌های سینما در شهرستان‌ها متعلق به این ارگان است و به‌همین‌دلیل تحریم این ارگان دولتی می‌تواند ضرر بسیاری را متوجه اکران فیلم‌های سینمایی کند.
امیدوار بودیم
علی سرتیپی، پخش‌کننده دو فیلم سینمایی «نهنگ عنبر» و «قصه‌ها»، معتقد است که این دو فیلم با وجود اکران حوزه هنری از فروش خوبی برخوردارند. او در گفت‌وگو با «شرق» در پاسخ به این پرسش که گویا قرار است تا مدتی دیگر سینماهای شهرداری سالن‌هایی در اختیار فیلم «نهنگ عنبر» قرار دهند، گفت: «به ما قول‌هایی بر این اساس داده شده است که امیدواریم اتفاق بیفتد هرچند اساسا تحریم‌های حوزه هنری در تهران با توجه به گستردگی سینماها بر فروش فیلم‌ها خیلی لطمه‌ نمی‌زند و بیشتر روی فروش شهرستان فیلم تأثیرگذار است». او با اعلام فروش فیلم «نهنگ عنبر» و اینکه فروش فیلم تاکنون در تهران بسیار راضی‌کننده بوده است، افزود: «فروش این فیلم تاکنون در تهران900 میلیون تومان و در شهرستان‌ها 280میلیون تومان است و اگر اکران شهرستان‌های ما بیشتر شود، طبعا فروش بهتری خواهیم داشت. علاوه‌بر اینکه «قصه‌ها» هم تا به امروز فروش خوبی داشته و در تهران و شهرستان‌ها 800 میلیون تومان فروخته است که به نظرم رقم خوبی است و می‌تواند جزء فیلم‌های میلیاردی سال باشد». سرتیپی درباره عملکرد سال‌های اخیر حوزه هنری نیز گفت: «با توجه به تغییر دولت، امیدوار بودیم که عملکرد حوزه هنری در مقابل سینما تغییر کند. تحریم‌های حوزه هنری چیزی نیست که تهیه‌کنندگان یا پخش‌کنندگان سینما بتوانند در مقابلش واکنش جدی داشته باشند و این موضوع نیازمند حمایت دولت است و در نهایت امیدواریم هر فیلمی که پروانه نمایشش را از رسمی‌ترین ارگان کشور دریافت می‌کند؛ بتواند فیلم را بدون حاشیه در سینماها اکران کند».
تحریم در برابر تحریم
کامبوزیا پرتوی، کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس، برای مقابله با کارشکنی‌های حوزه هنری، تحریم در برابر تحریم را پیشنهاد می‌کند. او می‌گوید: «وقتی حوزه صد سینما را در اختیار دارد، مسلما تحریم‌های او در چرخه تولید و فروش فیلم مؤثر خواهد بود و بی‌رحمانه‌ترین رفتار در سینما، همین برخورد سلیقه‌ای است. سال‌هاست حوزه هر فیلمی را که سلیقه‌اش باشد، اکران می‌کند و هر فیلمی را که دوست نداشته باشد، اکران نمی‌کند. این مشکلات را همیشه سازمان‌های موازی پیش می‌آورند. حوزه‌ای‌ها همیشه فکر می‌کنند حق با آنهاست و می‌توانند به سازمان‌موازی خودشان که وزارت ارشاد و سازمان سینمایی است خط بدهند و این خط‌دهی عملا در سینمای امروز شدنی نیست».
او ادامه داد: «دیده‌ایم که با همه این فشارها، این‌همه فیلم‌ساز مشغول کارشان هستند. نهایتا هم وزارت ارشاد بر همه کارها نظارت دارد. آن‌وقت حوزه به چه حقی به خودش اجازه می‌دهد سلیقه‌ای عمل کند؟ این رفتار حوزه، آن هم در بحران کنونی سینما، مسلما به چرخه تولید و اکران ضربه می‌زند و اعتماد را از فیلم‌ساز و سرمایه‌گذار می‌گیرد. فیلم‌ساز و سرمایه‌گذار از خودش می‌پرسد، چه تضمینی هست که من فیلم بسازم و فیلمم درست اکران شود؟ باید فکری به حال تفکری که بر حوزه هنری حاکم است، کرد. مقابله با مشی حوزه به‌شدت آسان است. باید فکر کنیم اصلا آن صد سینمای زیرنظر حوزه هم وجود ندارند. درواقع این‌بار ما باشیم که اکران حوزه را تحریم می‌کنیم، فیلم‌های حوزه را هم برای جشنواره‌ها نادیده بگیریم، فعالیت‌هایش را نادیده بگیریم و فکر کنیم این صد سینما هم وجود ندارند. چاره‌ساز خود تهیه‌کننده‌ها و فیلم‌سازها هستند. باید حوزه را به‌شدت نادیده بگیریم. همان‌طور که آنها فیلم‌های مطرح‌ترین فیلم‌سازان را مورد‌دار می‌دانند و آن را اکران نمی‌کنند، ما هم در مقابل فیلم‌هایی که آنها ساختند را مورددار بدانیم و در نظر داشته باشیم فیلمی که محصول حوزه است، حتما از یک سلیقه خاصی نشأت می‌گیرد که نباید آنها را دید، حتی اگر بزرگ‌ترین فیلم‌ساز ایرانی آن را ساخته باشد»!
حوزه هم باید از قانون ارشاد تمکین کند
ابوالحسن داوودی، کارگردان و رئیس شورای صنفی نمایش، نیز درباره حمایت یا عدم حمایت این شورا از طرح تحریم در برابر تحریم به «شرق» می‌گوید: «حمایت شورای صنفی از چنین پیشنهادی، مؤثر نخواهد بود برای اینکه شورای صنفی نقش عمده‌ای در این ماجرا ندارد. درواقع شیوه کار شورای صنفی شیوه‌ای نیست که بتواند در این زمینه کاری انجام دهد، اما به‌لحاظ صنفی با شناختی که از گروه شورای صنفی دارم، همه افراد در آن معتقدند نهایتا باید از قانون تأسی شود و حوزه هم باید از قانون ارشاد تمکین کند و وقتی ارشاد به یک فیلم پروانه نمایش می‌دهد، باید فصل‌الخطاب حوزه، پروانه ارشاد باشد. اینکه این نهاد سرخود عمل کند و فیلمی را نمایش ندهد، در درازمدت اثرات منفی‌ای بر سینما خواهد داشت که زیانش نهایتا بر آنها نیز اثر می‌گذارد».
داوودی راه‌حل مبارزه با این رفتارهای حوزه هنری را چنین می‌داند: «اگر مدتی پخش‌کننده‌ها فیلم‌هایشان را به حوزه هنری ندهند، مشکل حل می‌شود. چون فروش سالن‌های حوزه در تهران؛ که آن‌چنان رقم تعیین‌کننده‌ای نیست، فقط در شهرستان‌ها اثرگذار خواهد بود که اگر مدتی دوستان از فروش شهرستان صرف‌نظر کنند، سینماهای شهرستان خالی می‌ماند و این سبب می‌شود آنها خودشان بخواهند دیگر فیلم‌ها را اکران کنند. به‌هرحال حوزه هنری از دهه 60 به‌بعد یکی از ارگان‌های تعیین‌کننده در سینما بوده، اینکه چطور حالا با این اقدامات برعلیه نیمی از سینما رفتار می‌کند، جای سؤال دارد».
شورای صنفی نمایش بایستد
حسین فرحبخش، کارگردان و تهیه‌کننده سینما، اما جایگاه وزارت ارشاد را در این مورد نقد می‌کند و می‌گوید: «پاشنه آشیل این موضوع به نظر من از موضع مسئولان وزارت ارشاد سرچشمه می‌گیرد که طبعا باید مقابل این اتفاق غیرقانونی بایستند. از طرف دیگر شورای صنفی نمایش هم دچار ضعف است که نمی‌تواند پاسخی در مقابل تحریم‌های حوزه هنری داشته باشد». او ادامه داد: «شورای صنفی نمایش، نماینده صاحبان فیلم در سینماست. اعضای شورای صنفی نمایش اگر نماینده واقعی سینماگران باشند، نمی‌گذارند فیلم‌ها به این شیوه اکران شوند و درحال‌حاضر ما بیشتر شورای اکران داریم تا شورای نمایش». ابتدای سال بود که حجت‌الله ایوبی موضوع تحریم فیلم‌ها توسط حوزه هنری را شایعه اعلام کرد و در مقابل این اتفاق موضع خاصی نداشت، اما باید دید در ادامه، وزارت ارشاد و یا اهالی سینما به این اقدام حوزه هنری پاسخ قاطع‌تری خواهند داد یا خیر؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.