|

سالن‌های تئاتر کم‌رونق شده‌اند؟

خزانِ نمایش در بهار

عسل عباسیان: سالن‌های خالی یا نیمه‌پر تئاتر این‌روزها، خبر از خزانِ هنرهای نمایشی، در بهار 94 می‌دهند. مشاهدات میدانی در سالن‌های مختلف خصوصی، نیمه‌خصوصی یا دولتی، نظاره‌گر صندلی‌های خالی در اجراهای مختلف هستند. دراین‌میان البته استثنائاتی هم وجود دارد. وقتی محمد رحمانیان، در سالن تازه‌گشایش‌یافته پردیس سینمایی چارسو در مرکز پایتخت، نمایش «سینماهای من» را روی صحنه برد، در کمتر از یک هفته، بلیت‌های نمایش به پایان رسید و تمدیدهای چندباره، مخاطبان بسیاری را به سالنی که او و گروهش در آن اجرا داشته‌اند، کشاند. افشین هاشمی، که خود یکی از بازیگران نمایش پرطرف‌دار این‌روزهای محمد رحمانیان است و همیشه در آثاری حضور داشته که با استقبال چشمگیر مخاطب روبه‌رو بوده‌اند، دلیل ریزش مخاطب را در سالن‌های نمایش چنین بیان می‌کند: « با روی‌صحنه‌رفتن نمایش‌های بی‌خاصیت و بی‌حرف، تماشاگر کم‌کم اعتمادش را به تئاتر از دست می‌دهد. اگر امروز استقبال از تئاتر کم شده، این نتیجه توقیف تئاترها و سانسور متن‌های نمایشی است، سانسوری که برآمده از سیاست‌گذاری بی‌خاصیت‌کردن و بی‌خطرکردن تئاتر است؛ سیاستی که باعث شده تئاترهایی روی صحنه بروند که از جهان دیگری حرف می‌زنند و آدم‌هایی در ناکجا که تا حد ممکن هیچ ربطی به ما و امروزمان نداشته باشند و این در حالی است که امروز امکان تبلیغات، بیشتر و بهتر از گذشته است». امکانات نوین تبلیغات در تئاتر، یکی از راه‌های کشاندن مخاطب به سالن‌ها به‌خصوص سالن‌های تازه‌تأسیس است. این ابزار تازه از جمله شبکه‌های مجازی اینستاگرام، تیوال و... راهی برای معرفی نمایش‌های تازه و سالن‌های جدید هستند. سیامک احصایی، سرپرست گروه تئاتر «ترمینال»، که به‌زودی بنا دارد «تونل» را با بازی فاطمه معتمدآریا در یکی از همین سالن‌های تازه‌تأسیس؛ یعنی تئاتر باران روی صحنه ببرد، از تدبیری که برای جذب تماشاگر به این سالن کمترشناخته‌شده اندیشیده، می‌گوید: «با استفاده از شبکه‌های اجتماعی، به‌خصوص تیوال که شبکه اجتماعی مخاطبان تئاتر است و البته ابزارهای دیگری مثل پوستر و تراکت برای نمایشمان تبلیغ خواهیم داشت». احصایی ابدا با این فرضیه که اقبال مخاطب به نمایش کمتر از گذشته شده، موافق نیست و می‌گوید: «نمی‌دانم مخاطب تئاتر ریزش کرده یا نه، ولی می‌توان فکر کرد مسئله جذب مخاطب در تئاتر هم یک موضوع نسبی است. خیلی‌وقت‌ها تماشاگران از یک نمایش استقبال می‌کنند و خیلی وقت‌ها خیلی نمایش‌ها با تماشاچی اندک روی صحنه می‌روند. مثلا اخیرا نمایش آقای نعیمی یعنی «سقراط» صدوچندشب در تالار بزرگی مثل وحدت اجرا رفته و هرشب تمام صندلی‌هایش فروخته شده و باز هم اگر اجرا شود، مخاطب دارد. به‌هرحال بعضی نمایش‌ها تماشاچی دارند و بعضی دیگر هم ندارند ولی چرایی‌اش را من واقعا نمی‌دانم». مسئله افزایش سالانه 20 درصدی بهای بلیت، آن‌هم برای محصول فرهنگی‌ای مثل تئاتر که بخش عمده‌ مخاطبانش را قشر دانشجو تشکیل می‌دهند، از آن اتفاقاتی است که بی‌شک در کم‌رونقی گیشه تئاتر بی‌تأثیر نیست. این البته سبب شده برخی نمایش‌هایی که در سالن‌های کوچک‌تر اجرا می‌شوند و بلیت ارزان‌تری دارند، مخاطبان بیشتری را هم به سالن‌های تئاتر بکشانند. مثلا نمایش «همه‌چیز می‌گذرد تو نمی‌گذری» با بازی و کارگردانی رضا بهبودی در یک سالن تازه‌تأسیس خصوصی به نام «موج نو» در محله میرداماد، با بلیت 15 هزارتومانی پس از دوماه اجرای پیاپی هنوز هم مخاطبان بسیار دارد. این در حالی است که سالن‌های ایرانشهر که در اغلب اجراها نیمه‌خالی‌اند، از ابتدای امسال بلیت 30هزارتومانی دارند. بهبودی از استقبال مخاطبان نمایشش راضی است و می‌گوید: «با توجه به اینکه سالن موج نو کمتر شناخته‌شده است و جایی قرار دارد که در مرکز تئاتری شهر نیست و نیز با توجه به اینکه یک مونولوگ است که شاید برای کسانی که مرا نمی‌شناسند جذابیت نداشته باشد و بازیگر چهره هم در معنای مرسوم ندارد، من استقبال از نمایشم را خوب ارزیابی می‌کنم. البته آماری ندارم درباره اینکه پیش از این مونولوگی به صحنه رفته باشد و تماشاگر از آن استقبال خوبی کرده باشد، که حالا بخواهم بگویم با توجه به تجربه‌های پیشین نمایش من موفق بوده. شاید به این دلیل که کمتر مونولوگ اجرا می‌شود و اغلب مونولوگ‌ها هم تعداد شب‌های محدود اجرا و تماشاگر محدود دارند». بهبودی به عنوان یک بازیگر باسابقه تئاتر، دلایل خالی‌ماندن صندلی‌های بعضی اجراهای تئاتر را چنین عنوان می‌کند: «اخیرا خودم درگیر اجرا بودم و خیلی از اجراها را ندیدم و از نزدیک شاهد نبوده‌ام که سالن‌ها کم‌رونق شده باشند. اما اگر چنین شده باشد، شاید دلیلش این است که اخیرا سالن‌های کوچک و متعددی در گوشه‌وکنار شهر در حال رونق‌گرفتن است. آن تعداد کم‌وبیش مشخص تماشاگری که تاکنون بوده، احتمالا دیگر تقسیم شده در سالن‌های مختلف. الان به نسبت سه سال پیش شاید به دلیل همین تعدد سالن، تعداد اجراها در یک بازه زمانی بیشتر شده باشد. تماشاگران همیشگی که تعدادی مشخص دارند، اولویتشان را بنابر سلیقه و اجراها بین چند اجرا تقسیم می‌کنند و از‌همین‌رو، برخی سالن‌ها با کمبود تماشاگر روبه‌رو می‌شوند».اما محمدحسن معجونی، سرپرست گروه تئاتر لیو، که در سال‌های اخیر اغلب نمایش‌هایش با استقبال تماشاگران مواجه شده، خالی‌بودن سالن‌ها را در یکی، دو ماه گذشته، معلول گرانی بلیت نمایش‌ها نمی‌داند. او در این‌باره می‌گوید: «مسلما خالی‌بودن سالن‌ها نمی‌تواند به‌دلیل گران‌شدن بلیت باشد، بلکه به نظر می‌رسد مهم‌ترین دلیل این اتفاق، کیفیت‌نداشتن اجراهاست. وقتی اجراهای تئاتر از کیفیت لازم برخوردار نباشند، با قهر تماشاگر مواجه خواهند شد و نمی‌توانند مخاطب را جذب کنند».به‌نظر می‌رسد اجرای تئاتر در موقعیت کنونی، با توجه به میزان تماشاگر محدود و آسیب‌هایی که در سطرهای پیش به آنها اشاره شد، کار را برای مدیران سالن‌ها و گروه‌های تئاتری، به بندبازی شبیه می‌کند؛ بندبازی‌ای که برای رسیدن به پایان راه و سقوط‌نکردن در آن، باید دقت و احتیاط برای ازدست‌ندادن مخاطب را در نظر داشت.

عسل عباسیان: سالن‌های خالی یا نیمه‌پر تئاتر این‌روزها، خبر از خزانِ هنرهای نمایشی، در بهار 94 می‌دهند. مشاهدات میدانی در سالن‌های مختلف خصوصی، نیمه‌خصوصی یا دولتی، نظاره‌گر صندلی‌های خالی در اجراهای مختلف هستند. دراین‌میان البته استثنائاتی هم وجود دارد. وقتی محمد رحمانیان، در سالن تازه‌گشایش‌یافته پردیس سینمایی چارسو در مرکز پایتخت، نمایش «سینماهای من» را روی صحنه برد، در کمتر از یک هفته، بلیت‌های نمایش به پایان رسید و تمدیدهای چندباره، مخاطبان بسیاری را به سالنی که او و گروهش در آن اجرا داشته‌اند، کشاند. افشین هاشمی، که خود یکی از بازیگران نمایش پرطرف‌دار این‌روزهای محمد رحمانیان است و همیشه در آثاری حضور داشته که با استقبال چشمگیر مخاطب روبه‌رو بوده‌اند، دلیل ریزش مخاطب را در سالن‌های نمایش چنین بیان می‌کند: « با روی‌صحنه‌رفتن نمایش‌های بی‌خاصیت و بی‌حرف، تماشاگر کم‌کم اعتمادش را به تئاتر از دست می‌دهد. اگر امروز استقبال از تئاتر کم شده، این نتیجه توقیف تئاترها و سانسور متن‌های نمایشی است، سانسوری که برآمده از سیاست‌گذاری بی‌خاصیت‌کردن و بی‌خطرکردن تئاتر است؛ سیاستی که باعث شده تئاترهایی روی صحنه بروند که از جهان دیگری حرف می‌زنند و آدم‌هایی در ناکجا که تا حد ممکن هیچ ربطی به ما و امروزمان نداشته باشند و این در حالی است که امروز امکان تبلیغات، بیشتر و بهتر از گذشته است». امکانات نوین تبلیغات در تئاتر، یکی از راه‌های کشاندن مخاطب به سالن‌ها به‌خصوص سالن‌های تازه‌تأسیس است. این ابزار تازه از جمله شبکه‌های مجازی اینستاگرام، تیوال و... راهی برای معرفی نمایش‌های تازه و سالن‌های جدید هستند. سیامک احصایی، سرپرست گروه تئاتر «ترمینال»، که به‌زودی بنا دارد «تونل» را با بازی فاطمه معتمدآریا در یکی از همین سالن‌های تازه‌تأسیس؛ یعنی تئاتر باران روی صحنه ببرد، از تدبیری که برای جذب تماشاگر به این سالن کمترشناخته‌شده اندیشیده، می‌گوید: «با استفاده از شبکه‌های اجتماعی، به‌خصوص تیوال که شبکه اجتماعی مخاطبان تئاتر است و البته ابزارهای دیگری مثل پوستر و تراکت برای نمایشمان تبلیغ خواهیم داشت». احصایی ابدا با این فرضیه که اقبال مخاطب به نمایش کمتر از گذشته شده، موافق نیست و می‌گوید: «نمی‌دانم مخاطب تئاتر ریزش کرده یا نه، ولی می‌توان فکر کرد مسئله جذب مخاطب در تئاتر هم یک موضوع نسبی است. خیلی‌وقت‌ها تماشاگران از یک نمایش استقبال می‌کنند و خیلی وقت‌ها خیلی نمایش‌ها با تماشاچی اندک روی صحنه می‌روند. مثلا اخیرا نمایش آقای نعیمی یعنی «سقراط» صدوچندشب در تالار بزرگی مثل وحدت اجرا رفته و هرشب تمام صندلی‌هایش فروخته شده و باز هم اگر اجرا شود، مخاطب دارد. به‌هرحال بعضی نمایش‌ها تماشاچی دارند و بعضی دیگر هم ندارند ولی چرایی‌اش را من واقعا نمی‌دانم». مسئله افزایش سالانه 20 درصدی بهای بلیت، آن‌هم برای محصول فرهنگی‌ای مثل تئاتر که بخش عمده‌ مخاطبانش را قشر دانشجو تشکیل می‌دهند، از آن اتفاقاتی است که بی‌شک در کم‌رونقی گیشه تئاتر بی‌تأثیر نیست. این البته سبب شده برخی نمایش‌هایی که در سالن‌های کوچک‌تر اجرا می‌شوند و بلیت ارزان‌تری دارند، مخاطبان بیشتری را هم به سالن‌های تئاتر بکشانند. مثلا نمایش «همه‌چیز می‌گذرد تو نمی‌گذری» با بازی و کارگردانی رضا بهبودی در یک سالن تازه‌تأسیس خصوصی به نام «موج نو» در محله میرداماد، با بلیت 15 هزارتومانی پس از دوماه اجرای پیاپی هنوز هم مخاطبان بسیار دارد. این در حالی است که سالن‌های ایرانشهر که در اغلب اجراها نیمه‌خالی‌اند، از ابتدای امسال بلیت 30هزارتومانی دارند. بهبودی از استقبال مخاطبان نمایشش راضی است و می‌گوید: «با توجه به اینکه سالن موج نو کمتر شناخته‌شده است و جایی قرار دارد که در مرکز تئاتری شهر نیست و نیز با توجه به اینکه یک مونولوگ است که شاید برای کسانی که مرا نمی‌شناسند جذابیت نداشته باشد و بازیگر چهره هم در معنای مرسوم ندارد، من استقبال از نمایشم را خوب ارزیابی می‌کنم. البته آماری ندارم درباره اینکه پیش از این مونولوگی به صحنه رفته باشد و تماشاگر از آن استقبال خوبی کرده باشد، که حالا بخواهم بگویم با توجه به تجربه‌های پیشین نمایش من موفق بوده. شاید به این دلیل که کمتر مونولوگ اجرا می‌شود و اغلب مونولوگ‌ها هم تعداد شب‌های محدود اجرا و تماشاگر محدود دارند». بهبودی به عنوان یک بازیگر باسابقه تئاتر، دلایل خالی‌ماندن صندلی‌های بعضی اجراهای تئاتر را چنین عنوان می‌کند: «اخیرا خودم درگیر اجرا بودم و خیلی از اجراها را ندیدم و از نزدیک شاهد نبوده‌ام که سالن‌ها کم‌رونق شده باشند. اما اگر چنین شده باشد، شاید دلیلش این است که اخیرا سالن‌های کوچک و متعددی در گوشه‌وکنار شهر در حال رونق‌گرفتن است. آن تعداد کم‌وبیش مشخص تماشاگری که تاکنون بوده، احتمالا دیگر تقسیم شده در سالن‌های مختلف. الان به نسبت سه سال پیش شاید به دلیل همین تعدد سالن، تعداد اجراها در یک بازه زمانی بیشتر شده باشد. تماشاگران همیشگی که تعدادی مشخص دارند، اولویتشان را بنابر سلیقه و اجراها بین چند اجرا تقسیم می‌کنند و از‌همین‌رو، برخی سالن‌ها با کمبود تماشاگر روبه‌رو می‌شوند».اما محمدحسن معجونی، سرپرست گروه تئاتر لیو، که در سال‌های اخیر اغلب نمایش‌هایش با استقبال تماشاگران مواجه شده، خالی‌بودن سالن‌ها را در یکی، دو ماه گذشته، معلول گرانی بلیت نمایش‌ها نمی‌داند. او در این‌باره می‌گوید: «مسلما خالی‌بودن سالن‌ها نمی‌تواند به‌دلیل گران‌شدن بلیت باشد، بلکه به نظر می‌رسد مهم‌ترین دلیل این اتفاق، کیفیت‌نداشتن اجراهاست. وقتی اجراهای تئاتر از کیفیت لازم برخوردار نباشند، با قهر تماشاگر مواجه خواهند شد و نمی‌توانند مخاطب را جذب کنند».به‌نظر می‌رسد اجرای تئاتر در موقعیت کنونی، با توجه به میزان تماشاگر محدود و آسیب‌هایی که در سطرهای پیش به آنها اشاره شد، کار را برای مدیران سالن‌ها و گروه‌های تئاتری، به بندبازی شبیه می‌کند؛ بندبازی‌ای که برای رسیدن به پایان راه و سقوط‌نکردن در آن، باید دقت و احتیاط برای ازدست‌ندادن مخاطب را در نظر داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.