|

به یاد رضا دانشور

زیباترین مرد مغروق دنیا

جهانبخش نورائی

«من با مرگ مشکلی ندارم. سراسر زندگی‌ام همراه مرگ بوده است». این حرف را رضا دانشور با آرامش و لحنی استوار در ماه نوامبر، که از تهران به دیدارش به پاریس رفته بودم به من گفت و من را که توان غیبت ابدی آن ذهن زیبا و چهره مردانه مهربان را نداشتم، کمی آرام کرد. رفته بودم به او دلداری بدهم و بگویم امید به بهبودی و رهایی از بیماری جانکاه را نباید از دست داد، اما شگفتا که او بود که به من دلداری می‌داد. سال‌ها پیش نیز یک‌بار دیگر با هم درباره مرگی که می‌تواند ادامه جذاب‌تر حیات باشد، صحبت کرده بودیم؛ در میانه دهه 50 که هردو در پادگان چهل‌دختر شاهرود سرباز بودیم. همان‌جا بود که هم را یافتیم و دوستی‌مان ریشه گرفت. فراغتی بود و من داشتم داستان «زیبا‌ترین مرد مغروق دنیا»ی گابریل گارسیا مارکز را ترجمه می‌کردم. رضا با آن گنجینه شگفت‌آور واژگان فارسی و حس کم‌همتایی که در ارتباط با موسیقی کلمات داشت، به من یاری داد تا جنس متن را به شعر نزدیک کنم. پیش از تمام‌شدن دوره سربازی نیز با هم روی تراژدی مرگ سهراب کار می‌کردیم که پژوهشی نیمه‌کاره ماند. در آنجا هم با اندیشه مرگ دست‌وپنجه نرم می‌کردیم و حقا که رضا در سخن‌گفتن از مرگ استادی چربدست و پرمایه بود و هر نکته او در این‌باره آدمی را سحر می‌کرد. ماه نوامبر وقتی به من می‌گفت که هراسی از مرگ ندارد، راستی این گفتار در چهره و رفتار بی‌تشویش او پیدا بود. در خیابان بودیم. باران نرمی می‌بارید و حلقه‌های دود سیگارش که حالا مهم نبود برایش خوب باشد یا بد باشد بر چهره‌اش می‌لغزید. ناگهان در سیمای او آرامش مرد مغروقی را دیدم که چون داستان مارکز، اقیانوس زندگی او را به ساحل آورده بود تا مردمان جهان را با عظمت حضور خاموش خود به شگفتی درآورد و خواب‌های خالی‌شان را با دلپذیر‌ترین رؤیاها پر کند. رضا در آن لحظه زنده‌تر و جاودانه‌تر از هر زمان می‌نمود. رضا دانشور برای من زیباترین مرد مغروق سرزمین ماست و تا آن هنگام که زبان و ادبیات فارسی نفس می‌کشد، تا آن هنگام که نیروی تخیل رنج و دربه‌دری را به هنر تبدیل می‌کند و تا آن هنگام که هر انسان برای هر انسان برادری است، خواب‌های زنان و مردان بسیاری را با دلپذیر‌ترین رؤیاهای خود پر خواهد کرد.

«من با مرگ مشکلی ندارم. سراسر زندگی‌ام همراه مرگ بوده است». این حرف را رضا دانشور با آرامش و لحنی استوار در ماه نوامبر، که از تهران به دیدارش به پاریس رفته بودم به من گفت و من را که توان غیبت ابدی آن ذهن زیبا و چهره مردانه مهربان را نداشتم، کمی آرام کرد. رفته بودم به او دلداری بدهم و بگویم امید به بهبودی و رهایی از بیماری جانکاه را نباید از دست داد، اما شگفتا که او بود که به من دلداری می‌داد. سال‌ها پیش نیز یک‌بار دیگر با هم درباره مرگی که می‌تواند ادامه جذاب‌تر حیات باشد، صحبت کرده بودیم؛ در میانه دهه 50 که هردو در پادگان چهل‌دختر شاهرود سرباز بودیم. همان‌جا بود که هم را یافتیم و دوستی‌مان ریشه گرفت. فراغتی بود و من داشتم داستان «زیبا‌ترین مرد مغروق دنیا»ی گابریل گارسیا مارکز را ترجمه می‌کردم. رضا با آن گنجینه شگفت‌آور واژگان فارسی و حس کم‌همتایی که در ارتباط با موسیقی کلمات داشت، به من یاری داد تا جنس متن را به شعر نزدیک کنم. پیش از تمام‌شدن دوره سربازی نیز با هم روی تراژدی مرگ سهراب کار می‌کردیم که پژوهشی نیمه‌کاره ماند. در آنجا هم با اندیشه مرگ دست‌وپنجه نرم می‌کردیم و حقا که رضا در سخن‌گفتن از مرگ استادی چربدست و پرمایه بود و هر نکته او در این‌باره آدمی را سحر می‌کرد. ماه نوامبر وقتی به من می‌گفت که هراسی از مرگ ندارد، راستی این گفتار در چهره و رفتار بی‌تشویش او پیدا بود. در خیابان بودیم. باران نرمی می‌بارید و حلقه‌های دود سیگارش که حالا مهم نبود برایش خوب باشد یا بد باشد بر چهره‌اش می‌لغزید. ناگهان در سیمای او آرامش مرد مغروقی را دیدم که چون داستان مارکز، اقیانوس زندگی او را به ساحل آورده بود تا مردمان جهان را با عظمت حضور خاموش خود به شگفتی درآورد و خواب‌های خالی‌شان را با دلپذیر‌ترین رؤیاها پر کند. رضا در آن لحظه زنده‌تر و جاودانه‌تر از هر زمان می‌نمود. رضا دانشور برای من زیباترین مرد مغروق سرزمین ماست و تا آن هنگام که زبان و ادبیات فارسی نفس می‌کشد، تا آن هنگام که نیروی تخیل رنج و دربه‌دری را به هنر تبدیل می‌کند و تا آن هنگام که هر انسان برای هر انسان برادری است، خواب‌های زنان و مردان بسیاری را با دلپذیر‌ترین رؤیاهای خود پر خواهد کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.