|

بازهم شتابزدگی

علی ‌نوذرپور . کارشناس مسایل شهری

بحث انتقال پایتخت از تهران سابقه تاریخی دارد. بعد از انقلاب در دو مقطع بحث انتقال پایتخت از تهران مطرح شد. اولین‌بار در سال‌های 68 و دیگری در اواخر سال 78. متولی هر دو مطالعه وزارت مسکن و شهرسازی وقت بود. در مطالعه نخست مطالعه چندان عمیق نبود. مطالعه فوری با توجه به مصالح و مقتضیات انجام شد. چرا که تهران با مشکلات عدیده ترافیکی و زیست‌محیطی مواجه بود و مشکلات تهران آن‌قدر زیاد بود که به‌نظر می‌رسید قابل اصلاح نیست و تهران نمی‌تواند به جمعیت زیاد خود خدمت‌رسانی کند و به‌واسطه جنگ و عدم رسیدگی‌ها تاسیسات زیربنایی تهران از بین رفته بود و جمعیت هم در حال گسترش و شهر رو به توسعه بود و گفته می‌شد تهران در حال تبدیل شدن به یک معضل برای کشور است. البته بعد از انقلاب هم مطالعاتی در این زمینه در شورایی تحت‌عنوان شورای جلوگیری از گسترش شهر تهران زیر نظر نخست‌وزیر تشکیل شد. مقرر بود این شورا مسایل سکونتگاه‌های غیررسمی، جلوگیری از ساخت‌وساز و حریم را مدیریت کند اما بعدها به فراموشی سپرده شد. شورایی که می‌توانست در بالاترین رده مدیریتی کشور تشکیل و به حل مسایل کلانشهر تهران رسیدگی کند. سابقه دیگر این موضوع مربوط به قبل از انقلاب و سال 45 است و مطالعه در این زمینه در موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران انجام شد. همان زمان مسایلی تحت ‌عنوان معضل بزرگ‌شدن تهران مطرح بود و هیاتی برای حل این مشکل به فرانسه فرستاده شد تا از تجربیات فرانسه استفاده شود چرا که فرانسه در آن زمان طرح آمایش سرزمین را با موفقیت به انجام رسانده بود و قرار شد شورایی از فرانسه به ایران بیاید و مطالعه آمایش سرزمین را در ایران هم به انجام برساند. این مطالعات در ابتدای انقلاب به نتیجه رسید و مقرر شد فعالیت‌هایی در این زمینه به انجام برسد تا جمعیت به صورت متوازن در سطح سرزمین گسترش یابد و به سمت تهران سرازیر نشود. در وهله اول نیاز بود جمعیت به سمت دیگر کلانشهرها هدایت شود ولی این مطالعه بعد از انقلاب با وقفه روبه‌رو شد تا در سال 62 دوباره مطرح شد و دفتری در سازمان برنامه و بودجه تحت عنوان آمایش تشکیل شد که مقرر شد مطالعات سابق را به روز و طرح آمایش کشور را تدوین کند. نتیجه آن مطالعات سرانجام در سال 82 تحت عنوان اصول پایه آمایش سرزمین به تصویب دولت رسید و قرار شد براساس این اصل طرح علمی آمایش سرزمین تهیه شود که متاسفانه این طرح در دولت نهم و دهم به فراموشی سپرده شد اما به‌جای آن طرح آمایش استان به استان تهیه شد. در این میان تاکنون تعداد بسیار کمی از استان‌ها نتیجه مطالعات خود را به سرانجام رساندند و مطالعات استانی نیز بدون توجه ‌به مطالعات کشوری انجام شد حال آنکه مساله آمایش سرزمین همواره برای مدیران عالیرتبه کشور حساس بود.
... و دولت براساس برنامه پنجم توسعه مکلف شده است شورای ملی آمایش سرزمین را تشکیل دهد. در سال 87 مجددا طرح انتقال پایتخت در مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی ایران وابسته به وزارت مسکن و شهرسازی مطرح شد و چهار نقطه به عنوان پایتخت جایگزین معرفی شد اما این مطالعه در همین سطح باقی ماند. از سوی دیگر همواره با مساله توزیع جمعیت و فعالیت در سطح ملی مواجه بوده‌ایم و آمایش سرزمین با توجه به این موضوعات اهمیت می‌یابد و مشکلات کلانشهر تهران باید در کنار مساله آمایش سرزمین دیده شود و نمی‌توان به مساله تهران بدون توجه به آمایش سرزمین پرداخت حل هر یک از این مشکلات بدون توجه به دیگری غیرممکن است. در اواخر سال 89 و اوایل 90 مجمع تشخیص مصلحت نظام با توجه به اصل 110 قانون اساسی اصول کلی آمایش سرزمین را به تصویب رساندند که یکی از این بندها انتقال پایتخت بوده است و بعد از اینکه سیاست‌های کلی به تصویب مجمع رسید و برای تایید به حضور مقام معظم رهبری ارسال شد ایشان بند مربوط به انتقال پایتخت را حذف کرده، سپس به سران قوا ابلاغ کردند. در حال حاضر از یک سو فقدان توجه به آمایش سرزمین و به انحراف کشیدن آن در دولت‌های نهم و دهم مطرح است و از سویی دیگر مرکز ملی آمایش سرزمین که باید بر اساس برنامه چهارم توسعه شکل می‌گرفت، ایجاد نشده و در حال حاضر مشاهده می‌کنیم که استاندار خواب‌نما شده است و به یک‌باره طرحی را به عنوان علت چنین تصمیم‌گیری شتاب‌زده‌ای عنوان می‌کند که هنوز به تصویب شورای نگهبان نرسیده و تبدیل به قانون نشده است. این موضوع نیاز به مطالعات کارشناسی دارد و لازم است شورایی متشکل از برنامه‌ریزان، متخصصان و جامعه‌شناسان و دیگر کارشناسان این موضوع را بررسی و تصویب کرده و سپس اجرایی کنند. می‌توان یکی از کارکردهای سیاسی، فرهنگی، مذهبی و... تهران را به دیگر کلانشهرها انتقال داد و بدین‌ترتیب میان کلانشهرها تقسیم کارکرد انجام داد اما انتقال مراکز اداری از تهران به پرند اشتباه است چرا که مشکلات تهران را حل نمی‌کند و این اتفاق باید با توجه به مسایل کلان کشور و طرح‌های آمایش سرزمین محقق شود و پرند انتخاب مناسبی نیست چراکه جزو مجموعه شهری تهران است و این موضوع چندان مساله‌ای از مجموعه شهری تهران را حل نمی‌کند. موضوع انتقال پایتخت اداری از تهران اقدامی اساسی است که نمی‌تواند بدون توجه به مدیریت یکپارچه و آمایش سرزمین انجام شود و نباید با خواب‌نما شدن، اقدامات یک‌شبه، جلسه‌ای و گرته‌ای انتقال پایتخت اداری از تهران را پیگیری کرد، آن هم آخر عمر دولتی که تجربه نشان داده اقداماتش چندان کارشناسی شده نیست.
بحث انتقال پایتخت از تهران سابقه تاریخی دارد. بعد از انقلاب در دو مقطع بحث انتقال پایتخت از تهران مطرح شد. اولین‌بار در سال‌های 68 و دیگری در اواخر سال 78. متولی هر دو مطالعه وزارت مسکن و شهرسازی وقت بود. در مطالعه نخست مطالعه چندان عمیق نبود. مطالعه فوری با توجه به مصالح و مقتضیات انجام شد. چرا که تهران با مشکلات عدیده ترافیکی و زیست‌محیطی مواجه بود و مشکلات تهران آن‌قدر زیاد بود که به‌نظر می‌رسید قابل اصلاح نیست و تهران نمی‌تواند به جمعیت زیاد خود خدمت‌رسانی کند و به‌واسطه جنگ و عدم رسیدگی‌ها تاسیسات زیربنایی تهران از بین رفته بود و جمعیت هم در حال گسترش و شهر رو به توسعه بود و گفته می‌شد تهران در حال تبدیل شدن به یک معضل برای کشور است. البته بعد از انقلاب هم مطالعاتی در این زمینه در شورایی تحت‌عنوان شورای جلوگیری از گسترش شهر تهران زیر نظر نخست‌وزیر تشکیل شد. مقرر بود این شورا مسایل سکونتگاه‌های غیررسمی، جلوگیری از ساخت‌وساز و حریم را مدیریت کند اما بعدها به فراموشی سپرده شد. شورایی که می‌توانست در بالاترین رده مدیریتی کشور تشکیل و به حل مسایل کلانشهر تهران رسیدگی کند. سابقه دیگر این موضوع مربوط به قبل از انقلاب و سال 45 است و مطالعه در این زمینه در موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران انجام شد. همان زمان مسایلی تحت ‌عنوان معضل بزرگ‌شدن تهران مطرح بود و هیاتی برای حل این مشکل به فرانسه فرستاده شد تا از تجربیات فرانسه استفاده شود چرا که فرانسه در آن زمان طرح آمایش سرزمین را با موفقیت به انجام رسانده بود و قرار شد شورایی از فرانسه به ایران بیاید و مطالعه آمایش سرزمین را در ایران هم به انجام برساند. این مطالعات در ابتدای انقلاب به نتیجه رسید و مقرر شد فعالیت‌هایی در این زمینه به انجام برسد تا جمعیت به صورت متوازن در سطح سرزمین گسترش یابد و به سمت تهران سرازیر نشود. در وهله اول نیاز بود جمعیت به سمت دیگر کلانشهرها هدایت شود ولی این مطالعه بعد از انقلاب با وقفه روبه‌رو شد تا در سال 62 دوباره مطرح شد و دفتری در سازمان برنامه و بودجه تحت عنوان آمایش تشکیل شد که مقرر شد مطالعات سابق را به روز و طرح آمایش کشور را تدوین کند. نتیجه آن مطالعات سرانجام در سال 82 تحت عنوان اصول پایه آمایش سرزمین به تصویب دولت رسید و قرار شد براساس این اصل طرح علمی آمایش سرزمین تهیه شود که متاسفانه این طرح در دولت نهم و دهم به فراموشی سپرده شد اما به‌جای آن طرح آمایش استان به استان تهیه شد. در این میان تاکنون تعداد بسیار کمی از استان‌ها نتیجه مطالعات خود را به سرانجام رساندند و مطالعات استانی نیز بدون توجه ‌به مطالعات کشوری انجام شد حال آنکه مساله آمایش سرزمین همواره برای مدیران عالیرتبه کشور حساس بود.
... و دولت براساس برنامه پنجم توسعه مکلف شده است شورای ملی آمایش سرزمین را تشکیل دهد. در سال 87 مجددا طرح انتقال پایتخت در مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی ایران وابسته به وزارت مسکن و شهرسازی مطرح شد و چهار نقطه به عنوان پایتخت جایگزین معرفی شد اما این مطالعه در همین سطح باقی ماند. از سوی دیگر همواره با مساله توزیع جمعیت و فعالیت در سطح ملی مواجه بوده‌ایم و آمایش سرزمین با توجه به این موضوعات اهمیت می‌یابد و مشکلات کلانشهر تهران باید در کنار مساله آمایش سرزمین دیده شود و نمی‌توان به مساله تهران بدون توجه به آمایش سرزمین پرداخت حل هر یک از این مشکلات بدون توجه به دیگری غیرممکن است. در اواخر سال 89 و اوایل 90 مجمع تشخیص مصلحت نظام با توجه به اصل 110 قانون اساسی اصول کلی آمایش سرزمین را به تصویب رساندند که یکی از این بندها انتقال پایتخت بوده است و بعد از اینکه سیاست‌های کلی به تصویب مجمع رسید و برای تایید به حضور مقام معظم رهبری ارسال شد ایشان بند مربوط به انتقال پایتخت را حذف کرده، سپس به سران قوا ابلاغ کردند. در حال حاضر از یک سو فقدان توجه به آمایش سرزمین و به انحراف کشیدن آن در دولت‌های نهم و دهم مطرح است و از سویی دیگر مرکز ملی آمایش سرزمین که باید بر اساس برنامه چهارم توسعه شکل می‌گرفت، ایجاد نشده و در حال حاضر مشاهده می‌کنیم که استاندار خواب‌نما شده است و به یک‌باره طرحی را به عنوان علت چنین تصمیم‌گیری شتاب‌زده‌ای عنوان می‌کند که هنوز به تصویب شورای نگهبان نرسیده و تبدیل به قانون نشده است. این موضوع نیاز به مطالعات کارشناسی دارد و لازم است شورایی متشکل از برنامه‌ریزان، متخصصان و جامعه‌شناسان و دیگر کارشناسان این موضوع را بررسی و تصویب کرده و سپس اجرایی کنند. می‌توان یکی از کارکردهای سیاسی، فرهنگی، مذهبی و... تهران را به دیگر کلانشهرها انتقال داد و بدین‌ترتیب میان کلانشهرها تقسیم کارکرد انجام داد اما انتقال مراکز اداری از تهران به پرند اشتباه است چرا که مشکلات تهران را حل نمی‌کند و این اتفاق باید با توجه به مسایل کلان کشور و طرح‌های آمایش سرزمین محقق شود و پرند انتخاب مناسبی نیست چراکه جزو مجموعه شهری تهران است و این موضوع چندان مساله‌ای از مجموعه شهری تهران را حل نمی‌کند. موضوع انتقال پایتخت اداری از تهران اقدامی اساسی است که نمی‌تواند بدون توجه به مدیریت یکپارچه و آمایش سرزمین انجام شود و نباید با خواب‌نما شدن، اقدامات یک‌شبه، جلسه‌ای و گرته‌ای انتقال پایتخت اداری از تهران را پیگیری کرد، آن هم آخر عمر دولتی که تجربه نشان داده اقداماتش چندان کارشناسی شده نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.