به بهانه اکران دوباره «باشو غریبه کوچک» پس از 30سال
پرچمداران سینمای مطلوب
احمد طالبینژاد. منتقد فیلم
برای اینکه یادمان نرود رگ و ریشه سینمای نوین ایران در سالهای پس از انقلاب، به کجا میرسد، بد نیست گاهی نگاهی به گذشته بیندازیم. طی سالهایی که در کار نوشتن برای سینما هستم، بارها به این پرسش اساسی رسیدهام که اگر از اواخر دهه 1340، سینمای ایران وارد فاز تازهای که در تحلیلهای تاریخی از آن بهعنوان «موج نو» یاد میکنیم، نشده بود، پس از انقلاب بر سر صنعت سینمای ما، چه میآمد؟ و اگر فیلم «گاو» در همان ماههای نخست انقلاب توسط بنیانگذار جمهوری اسلامی تأیید نمیشد، چهبسا برخی بهعنوان نمادی از فساد دوران ستمشاهی بنا را بر حذف سینما از چرخه فرهنگ و هنر میگذاشتند و اگر هم فیلم یا فیلمهایی ساخته میشد، چیزی جز بیانیههای اخلاقی نبودند اما «گاو» بهمثابه پرچمدار سینمای مطلوب، به الگویی برای نوع فیلمهایی که انقلاب با آنها سازگاری دارد، کار خودش را کرد و بعدها دیدیم - از 1362 که بنیاد سینمایی فارابی بهعنوان مرکز ثقل سینمای کشور- پا گرفت، تا چندسال بعد، نزدیک به 10 فیلم در حالوهوای گاو ساخته شدند؛ تنوره دیو، جادههای سرد، مادیان، باشو غریبه کوچک، روزهای انتظار و... حالا به همت گردانندگان گروه سینمایی هنر و
تجربه، این امکان به وجود آمده تا برخی از آثار سینمای پیش از انقلاب مثل طبیعت بیجان، مسافر، سفر و عمو سیبیلو و از فیلمهای دهه نخست انقلاب، باشو غریبه کوچک و خانه دوست کجاست؟ دوستداران سینمای راستین ما را به دیدن یا بازدیدن خود فراخوانند. این فرصتی است نادر تا به ارزیابی سینمای این سالها نیز بپردازیم. حالا نسل جوان سینمادوست، امکان مقایسه دارد.
ضمن اینکه این آثار درخشان که جزئی از فرهنگ و هنر معاصر ما هستند، میتوانند بهطور طبیعی به حیات خود ادامه دهند. کسانی که طی سیواندی سال گذشته، بههردلیلی مانع دیدهشدن این فیلمها شدهاند، در پیشگاه تاریخ مقصرند. اینکه کسانی اجازه ندهند مردم ایران با پیشینه هنری خود آشنا شوند، چیزی است غیرقابل قبول. قرار است همین چندروز آینده، فیلم جاودانه «باشو غریبه کوچک» ساخته بهرام بیضایی، در همین گروه سینمایی به نمایش درآید. چه خوب. برای مشتاقان سینما، هدیهای بالاتر از این نیست که آثار محبوبشان رنگ پرده را ببینند. امیدوارم فیلمهای ارزشمند دیگری همچون مغولها (پرویز کیمیاوی)، گوزنها (مسعود کیمیایی)، در غربت (شهیدثالث)، رگبار (بیضایی) و چند فیلم دیگر از این جنس که اتفاقا برای نمایش در این سال و زمانه، هیچ موردی هم ندارند، از محاق درآیند و جریان سینمای ایران، از حالت گلخانهای به حالت طبیعی برگردد.
برای اینکه یادمان نرود رگ و ریشه سینمای نوین ایران در سالهای پس از انقلاب، به کجا میرسد، بد نیست گاهی نگاهی به گذشته بیندازیم. طی سالهایی که در کار نوشتن برای سینما هستم، بارها به این پرسش اساسی رسیدهام که اگر از اواخر دهه 1340، سینمای ایران وارد فاز تازهای که در تحلیلهای تاریخی از آن بهعنوان «موج نو» یاد میکنیم، نشده بود، پس از انقلاب بر سر صنعت سینمای ما، چه میآمد؟ و اگر فیلم «گاو» در همان ماههای نخست انقلاب توسط بنیانگذار جمهوری اسلامی تأیید نمیشد، چهبسا برخی بهعنوان نمادی از فساد دوران ستمشاهی بنا را بر حذف سینما از چرخه فرهنگ و هنر میگذاشتند و اگر هم فیلم یا فیلمهایی ساخته میشد، چیزی جز بیانیههای اخلاقی نبودند اما «گاو» بهمثابه پرچمدار سینمای مطلوب، به الگویی برای نوع فیلمهایی که انقلاب با آنها سازگاری دارد، کار خودش را کرد و بعدها دیدیم - از 1362 که بنیاد سینمایی فارابی بهعنوان مرکز ثقل سینمای کشور- پا گرفت، تا چندسال بعد، نزدیک به 10 فیلم در حالوهوای گاو ساخته شدند؛ تنوره دیو، جادههای سرد، مادیان، باشو غریبه کوچک، روزهای انتظار و... حالا به همت گردانندگان گروه سینمایی هنر و
تجربه، این امکان به وجود آمده تا برخی از آثار سینمای پیش از انقلاب مثل طبیعت بیجان، مسافر، سفر و عمو سیبیلو و از فیلمهای دهه نخست انقلاب، باشو غریبه کوچک و خانه دوست کجاست؟ دوستداران سینمای راستین ما را به دیدن یا بازدیدن خود فراخوانند. این فرصتی است نادر تا به ارزیابی سینمای این سالها نیز بپردازیم. حالا نسل جوان سینمادوست، امکان مقایسه دارد.
ضمن اینکه این آثار درخشان که جزئی از فرهنگ و هنر معاصر ما هستند، میتوانند بهطور طبیعی به حیات خود ادامه دهند. کسانی که طی سیواندی سال گذشته، بههردلیلی مانع دیدهشدن این فیلمها شدهاند، در پیشگاه تاریخ مقصرند. اینکه کسانی اجازه ندهند مردم ایران با پیشینه هنری خود آشنا شوند، چیزی است غیرقابل قبول. قرار است همین چندروز آینده، فیلم جاودانه «باشو غریبه کوچک» ساخته بهرام بیضایی، در همین گروه سینمایی به نمایش درآید. چه خوب. برای مشتاقان سینما، هدیهای بالاتر از این نیست که آثار محبوبشان رنگ پرده را ببینند. امیدوارم فیلمهای ارزشمند دیگری همچون مغولها (پرویز کیمیاوی)، گوزنها (مسعود کیمیایی)، در غربت (شهیدثالث)، رگبار (بیضایی) و چند فیلم دیگر از این جنس که اتفاقا برای نمایش در این سال و زمانه، هیچ موردی هم ندارند، از محاق درآیند و جریان سینمای ایران، از حالت گلخانهای به حالت طبیعی برگردد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.