بنیاعتماد مقابل دوربین «هفت»:
امیدوارم هیچ فیلمی در کمد باقی نماند
شرق: «سینما برایم وسیله است، هدف نیست. من این شانس را داشتهام که این تریبون را به دست بیاورم و برایم چیزی نیست جز وسیلهای برای حرفزدن از کسانی که این تریبون را ندارند». رخشان بنیاعتماد، کارگردان نامآشنای سینمای ایران، صحبتهایش را در برنامه «هفت» با این جملات آغاز کرد.
او که جمعهشب به بهانه اکران فیلم «قصهها» بعد از سالها دوری از تلویزیون، مقابل محمود گبرلو، مجری این برنامه، نشسته بود، در ادامه صحبتهایش به جایگاه فیلمساز اجتماعی اشاره کرد و گفت: «فیلمسازان زیادی نگاه اجتماعی دارند و از زوایای مختلف به مسائل و شخصــیتهای جامعــه نگـــاه میکنند. به نظرم در مورد فیلمساز اجتماعیبودن یا شدن نمیتوان نسخهای پیچید چــون عمــد و ارادهای در کـــار نیست، مگر اینکه کسی از یک مقطعی سعی کند بهتر ببیند و درک کند».کارگردان «روسری آبی» ادامه داد: «اتهامات و بیمروتیهای زیادی نسبت به فیلمساز اجتماعی صورت میگیرد، طبیعی است فیلمی که زبان نقد اجتماعی، گزنده و کنجکاو دارد میتواند باب طبع دوگروه نباشد؛ گروه اول بخشی از مخاطبان که امری بدیهی است، ولی مقابله با سینمای اجتماعی از جانب کسانی است که مسئول پاسخگویی به نقاط مطرحشده در فیلم هستند. موضعگیری در قبال سینمای اجتماعی یا حوزههای دیگر با قضاوتهای نابجا و دور از واقعیت و اغراق، فضایی را به وجود میآورد که باعث جلوگیری از حرفزدن گوینده میشود».بنیاعتماد در بخش دیگر صحبتهایش به موضوع سیاهنمایی در آثار اجتماعی اشاره کرد
و گفت: «در سینمای اجتماعی اگر سیاهنمایی بهمعنای نشاندادن سیاهی از سفیدی باشد، منتقدان باید استدلال بیاورند که چه چیز سفیدی را سیاه نشان دادهام؟! من سیاهیها و تلخیها را میبینم، اما سیاهبین و تلخبین نیستم، کاراکترهای فیلمهایم در اوج تلخی و سیاهی، جوهر پاک انسانبودنشان را حفظ میکنند. تمامی شخصیتهایی که در «قصهها» تعریف شدهاند، واجد چنین ویژگیای هستند و با شرافت زندگی میکنند. من نمیتوانم امید را با ایستادن چند نفر مقابل پنجره و گرفتن شاخه گل نشان بدهم. من امید را بهگونهای دیگر در فیلمهایم تصویر میکنم. من امید را در وجوه انسانی آدمها، مقاومت، مطالبهجویی و پایداری میدانم».
رخشان بنیاعتماد در پاسخ به این سؤال که چگونه میتوان به هنرمند اجتماعی و کارهایش اعتماد کرد، گفت: «اگر به نگاه و عقیده مخاطبان احترام گذاشته شود، آنها بهترین داور خواهند بود. درحالحاضر وزارت ارشاد بهعنوان متولی سینما و بنابر مسئولیتی که برعهده دارد، حتما از نیت فیلمسازان آگاهی دارد. اگر نگاه بدبینانهای نسبت به فیلمسازان وجود داشته باشد، آنها نمیتوانند از موقعیت خود دفاع و قصد و نیتشان را از کارها ثابت کنند. اگر هرکدام از فیلمسازان بهدنبال پیداکردن پاسخهایی برای رد اتهام به نهادهای موازی حرکت کنند، مشکلات سینما زیادتر خواهد شد».
او در مورد فیلم «گیلانه» هم گفت: «گیلانه» ادایاحترام من به مادران جانبازان جنگ و تشکر کوچکی از آنها بود. فیلم «گیلانه» در زمان خودش فیلم خوبی بود، میتوان آن را نقد کرد ولی نباید حرمت فیلمساز و بازیگر را نادیده گرفت. بیاحترامی در مورد خودم را میبخشم، اما بیحرمتی به «بهرام رادان» را که در آن زمان بهعنوان یک سوپراستار شناخته شده بود، هرگز نمیبخشم».بنیاعتماد درباره جایگاه مردم از نگاه فیلمساز اجتماعی اضافه کرد: «هرگز به آدمها بهعنوان سوژه نگاه نمیکنم چون آنها خیلی محترمند و اینگونه نگاه کردن به آدمها جفا نسبت به آنهاست. با آدمها زندگی میکنم و از نزدیک با مشکلات آنها آشنا میشوم، از دل این نزدیکی و سرکردنها، شخصیتی شکل میگیرد که هیچکدام از آنها نیست و درعینحال همه آنها و بازتابی از موقعیتشان است».او ادامه داد: «یکی از دغدغههای من، اکران فیلم «قصهها» بود که انجام شد، به امید اینکه بقیه فیلمها هم اکران شوند. نگاه ممیزی کمی از شرایط دوران معاصر دور است. نمایش فیلمهای اکراننشده، موفقیت یک گروه بر گروه دیگر نیست بلکه تلطیفشدن فضاست. امیدوارم همانطوری که مسئولیت برعهده وزارت ارشاد است،
اختیار در حوزه وظایف وزارت ارشاد نیز تعریف شود و هیچ فیلمی در هیچ کمدی باقی نماند».
شرق: «سینما برایم وسیله است، هدف نیست. من این شانس را داشتهام که این تریبون را به دست بیاورم و برایم چیزی نیست جز وسیلهای برای حرفزدن از کسانی که این تریبون را ندارند». رخشان بنیاعتماد، کارگردان نامآشنای سینمای ایران، صحبتهایش را در برنامه «هفت» با این جملات آغاز کرد.
او که جمعهشب به بهانه اکران فیلم «قصهها» بعد از سالها دوری از تلویزیون، مقابل محمود گبرلو، مجری این برنامه، نشسته بود، در ادامه صحبتهایش به جایگاه فیلمساز اجتماعی اشاره کرد و گفت: «فیلمسازان زیادی نگاه اجتماعی دارند و از زوایای مختلف به مسائل و شخصــیتهای جامعــه نگـــاه میکنند. به نظرم در مورد فیلمساز اجتماعیبودن یا شدن نمیتوان نسخهای پیچید چــون عمــد و ارادهای در کـــار نیست، مگر اینکه کسی از یک مقطعی سعی کند بهتر ببیند و درک کند».کارگردان «روسری آبی» ادامه داد: «اتهامات و بیمروتیهای زیادی نسبت به فیلمساز اجتماعی صورت میگیرد، طبیعی است فیلمی که زبان نقد اجتماعی، گزنده و کنجکاو دارد میتواند باب طبع دوگروه نباشد؛ گروه اول بخشی از مخاطبان که امری بدیهی است، ولی مقابله با سینمای اجتماعی از جانب کسانی است که مسئول پاسخگویی به نقاط مطرحشده در فیلم هستند. موضعگیری در قبال سینمای اجتماعی یا حوزههای دیگر با قضاوتهای نابجا و دور از واقعیت و اغراق، فضایی را به وجود میآورد که باعث جلوگیری از حرفزدن گوینده میشود».بنیاعتماد در بخش دیگر صحبتهایش به موضوع سیاهنمایی در آثار اجتماعی اشاره کرد
و گفت: «در سینمای اجتماعی اگر سیاهنمایی بهمعنای نشاندادن سیاهی از سفیدی باشد، منتقدان باید استدلال بیاورند که چه چیز سفیدی را سیاه نشان دادهام؟! من سیاهیها و تلخیها را میبینم، اما سیاهبین و تلخبین نیستم، کاراکترهای فیلمهایم در اوج تلخی و سیاهی، جوهر پاک انسانبودنشان را حفظ میکنند. تمامی شخصیتهایی که در «قصهها» تعریف شدهاند، واجد چنین ویژگیای هستند و با شرافت زندگی میکنند. من نمیتوانم امید را با ایستادن چند نفر مقابل پنجره و گرفتن شاخه گل نشان بدهم. من امید را بهگونهای دیگر در فیلمهایم تصویر میکنم. من امید را در وجوه انسانی آدمها، مقاومت، مطالبهجویی و پایداری میدانم».
رخشان بنیاعتماد در پاسخ به این سؤال که چگونه میتوان به هنرمند اجتماعی و کارهایش اعتماد کرد، گفت: «اگر به نگاه و عقیده مخاطبان احترام گذاشته شود، آنها بهترین داور خواهند بود. درحالحاضر وزارت ارشاد بهعنوان متولی سینما و بنابر مسئولیتی که برعهده دارد، حتما از نیت فیلمسازان آگاهی دارد. اگر نگاه بدبینانهای نسبت به فیلمسازان وجود داشته باشد، آنها نمیتوانند از موقعیت خود دفاع و قصد و نیتشان را از کارها ثابت کنند. اگر هرکدام از فیلمسازان بهدنبال پیداکردن پاسخهایی برای رد اتهام به نهادهای موازی حرکت کنند، مشکلات سینما زیادتر خواهد شد».
او در مورد فیلم «گیلانه» هم گفت: «گیلانه» ادایاحترام من به مادران جانبازان جنگ و تشکر کوچکی از آنها بود. فیلم «گیلانه» در زمان خودش فیلم خوبی بود، میتوان آن را نقد کرد ولی نباید حرمت فیلمساز و بازیگر را نادیده گرفت. بیاحترامی در مورد خودم را میبخشم، اما بیحرمتی به «بهرام رادان» را که در آن زمان بهعنوان یک سوپراستار شناخته شده بود، هرگز نمیبخشم».بنیاعتماد درباره جایگاه مردم از نگاه فیلمساز اجتماعی اضافه کرد: «هرگز به آدمها بهعنوان سوژه نگاه نمیکنم چون آنها خیلی محترمند و اینگونه نگاه کردن به آدمها جفا نسبت به آنهاست. با آدمها زندگی میکنم و از نزدیک با مشکلات آنها آشنا میشوم، از دل این نزدیکی و سرکردنها، شخصیتی شکل میگیرد که هیچکدام از آنها نیست و درعینحال همه آنها و بازتابی از موقعیتشان است».او ادامه داد: «یکی از دغدغههای من، اکران فیلم «قصهها» بود که انجام شد، به امید اینکه بقیه فیلمها هم اکران شوند. نگاه ممیزی کمی از شرایط دوران معاصر دور است. نمایش فیلمهای اکراننشده، موفقیت یک گروه بر گروه دیگر نیست بلکه تلطیفشدن فضاست. امیدوارم همانطوری که مسئولیت برعهده وزارت ارشاد است،
اختیار در حوزه وظایف وزارت ارشاد نیز تعریف شود و هیچ فیلمی در هیچ کمدی باقی نماند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.