|

بازی بزرگ در بی‌ینال ونیز

علیرضا امتیاز

در روز پنجم خرداد سال ۱۲۸۷ هجری‌شمسی، برای نخستین‌بار یک گروه اکتشاف نفت، در شهرستان مسجد سلیمان استان خوزستان در پی ماه‌ها حفر چاه به نفت رسید و در همان سال نخستین بی‌ینال هنر ونیز برگزار شد. از هر دو آنها اکنون 108 سال می‌گذرد. ایران اقتصاد خود را با نفت گره زد و ونیز با هنر و بازدید‌کنندگان از هنر. در سال گذشته کل درآمد نفت ایران 22 میلیارد یورو برآورد می‌شد و درآمد هنر و بازدیدکنندگان از آن در ایتالیا به 36 میلیاردیورو رسید. چاه‌های نفت ایران هرساله کم‌رونق‌تر می‌شود و اقتصاد هنر هرساله شکوفاتر.
گرچه بی‌ینال ونیز به‌عنوان نخستین دوسالانه هنر جهان بر اقتصاد ونیز تأثیری عمیق گذاشته است اما، آنچه آن را قابل‌تأمل می‌سازد، امتدادیافتن برگزاری آن در طول بیش از یک سده است. درحالی‌که جنگ‌های جهانی اول و دوم بر اروپا مستولی بود و در ایتالیا حکومت فاشیستی موسولینی حکم‌فرمایی می‌کرد، بی‌ینال هنر ونیز در موعد مقرر خود برگزار می‌شد. تاکنون هیچ عامل بیرونی‌ای نتوانسته برگزاری بی‌ینال ونیز را مختل کند یا آن را به تعویق بیندازد.
حضور دو عنصر ضامن امتداد برپایی بی‌ینال ونیز است. نخست آنکه بی‌ینال ونیز سازمانی خصوصی است که به صورت هیأت‌امنایی اداره می‌شود و هیچ‌گونه وابستگی‌ای به دولت ندارد و با تغییر دولت‌ها، دچار تغییر رویه و دگرگونی نمی‌شود. عامل دوم را باید در انگیزه یک سازمان خصوصی در ایجاد گردش مالی در اقتصاد هنر و به‌تبع آن بهره‌مندی غیرمستقیم خود از این بازار جست‌وجو کرد. همنشینی این دو عامل، راز ماندگاری بی‌ینال ونیز تاکنون بوده است.
به همان نسبت که بی‌ینال ونیز حضوری ماندگار داشته، ایران در آن حضوری فصلی و بسیار نامرتب و سلیقه‌ای داشته است. از 54 دوره برگزاری بی‌ینال ونیز، ایران در هفت دوره شرکت داشته که تعدادی از آنها به قبل از انقلاب و تعدادی به بعد از انقلاب بازمی‌گردد. حضور ایران همیشه دستوری، دولتی و با تکیه بر دلار‌های نفتی و همراه با انتخاب سلیقه‌ای آثار بوده است.
اما، بی‌ینال امسال فصل جدیدی از حضور ایران به خود دیده است. بنیاد فیض‌نیا به‌عنوان یک نهاد فرهنگی خصوصی، بدون کمک‌های مالی دولتی برگزاری این دوره را متقبل شده و از همراهی و پشتیبانی گالری‌های خصوصی در این امر برخوردار بوده است. بنیاد فیض‌نیا به‌عنوان یک بستر وارد «بازی بزرگ»ی شده است که ایران باید 108 سال پیش‌ پا به درون آن می‌گذاشت، اما با آنکه بسیار دیر وارد بازی شده است، نشان داد که اصول بازی را به‌خوبی فراگرفته و نقش خود را به‌عنوان بستر بازی به‌خوبی می‌شناسد و خود را آماده بازی‌های بزرگ‌تری کرده است. حضور ایران در بزرگ‌ترین بی‌ینال هنری جهان به وسیله یک نهاد خصوصی، قطعا نقطه‌عطفی در تاریخ هنر معاصر ایران است و پیوستار این حضور می‌تواند به نهادینه‌شدن هنر معاصر ایران و اقتصاد آن در جهان امروز بینجامد.

در روز پنجم خرداد سال ۱۲۸۷ هجری‌شمسی، برای نخستین‌بار یک گروه اکتشاف نفت، در شهرستان مسجد سلیمان استان خوزستان در پی ماه‌ها حفر چاه به نفت رسید و در همان سال نخستین بی‌ینال هنر ونیز برگزار شد. از هر دو آنها اکنون 108 سال می‌گذرد. ایران اقتصاد خود را با نفت گره زد و ونیز با هنر و بازدید‌کنندگان از هنر. در سال گذشته کل درآمد نفت ایران 22 میلیارد یورو برآورد می‌شد و درآمد هنر و بازدیدکنندگان از آن در ایتالیا به 36 میلیاردیورو رسید. چاه‌های نفت ایران هرساله کم‌رونق‌تر می‌شود و اقتصاد هنر هرساله شکوفاتر.
گرچه بی‌ینال ونیز به‌عنوان نخستین دوسالانه هنر جهان بر اقتصاد ونیز تأثیری عمیق گذاشته است اما، آنچه آن را قابل‌تأمل می‌سازد، امتدادیافتن برگزاری آن در طول بیش از یک سده است. درحالی‌که جنگ‌های جهانی اول و دوم بر اروپا مستولی بود و در ایتالیا حکومت فاشیستی موسولینی حکم‌فرمایی می‌کرد، بی‌ینال هنر ونیز در موعد مقرر خود برگزار می‌شد. تاکنون هیچ عامل بیرونی‌ای نتوانسته برگزاری بی‌ینال ونیز را مختل کند یا آن را به تعویق بیندازد.
حضور دو عنصر ضامن امتداد برپایی بی‌ینال ونیز است. نخست آنکه بی‌ینال ونیز سازمانی خصوصی است که به صورت هیأت‌امنایی اداره می‌شود و هیچ‌گونه وابستگی‌ای به دولت ندارد و با تغییر دولت‌ها، دچار تغییر رویه و دگرگونی نمی‌شود. عامل دوم را باید در انگیزه یک سازمان خصوصی در ایجاد گردش مالی در اقتصاد هنر و به‌تبع آن بهره‌مندی غیرمستقیم خود از این بازار جست‌وجو کرد. همنشینی این دو عامل، راز ماندگاری بی‌ینال ونیز تاکنون بوده است.
به همان نسبت که بی‌ینال ونیز حضوری ماندگار داشته، ایران در آن حضوری فصلی و بسیار نامرتب و سلیقه‌ای داشته است. از 54 دوره برگزاری بی‌ینال ونیز، ایران در هفت دوره شرکت داشته که تعدادی از آنها به قبل از انقلاب و تعدادی به بعد از انقلاب بازمی‌گردد. حضور ایران همیشه دستوری، دولتی و با تکیه بر دلار‌های نفتی و همراه با انتخاب سلیقه‌ای آثار بوده است.
اما، بی‌ینال امسال فصل جدیدی از حضور ایران به خود دیده است. بنیاد فیض‌نیا به‌عنوان یک نهاد فرهنگی خصوصی، بدون کمک‌های مالی دولتی برگزاری این دوره را متقبل شده و از همراهی و پشتیبانی گالری‌های خصوصی در این امر برخوردار بوده است. بنیاد فیض‌نیا به‌عنوان یک بستر وارد «بازی بزرگ»ی شده است که ایران باید 108 سال پیش‌ پا به درون آن می‌گذاشت، اما با آنکه بسیار دیر وارد بازی شده است، نشان داد که اصول بازی را به‌خوبی فراگرفته و نقش خود را به‌عنوان بستر بازی به‌خوبی می‌شناسد و خود را آماده بازی‌های بزرگ‌تری کرده است. حضور ایران در بزرگ‌ترین بی‌ینال هنری جهان به وسیله یک نهاد خصوصی، قطعا نقطه‌عطفی در تاریخ هنر معاصر ایران است و پیوستار این حضور می‌تواند به نهادینه‌شدن هنر معاصر ایران و اقتصاد آن در جهان امروز بینجامد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.