|

اراده ملی، برنامه ملی

بابک زمانی-رئیس انجمن سکته مغزی ایران

از ابتدای سال ‌94 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، درمان سکته مغزی را یکی از چهار برنامه بزرگ ملی خود عنوان کرده و این به آن معناست که کشور با هدایت و برنامه‌ریزی عقل جمعی خود که در وزارت بهداشت تبلور می‌یابد، می‌خواهد تمام امکانات خود را در برنامه‌ریزی برای درمان سکته مغزی به‌کار گیرد. تا همین‌جا هم باید شاد بود و شکرگزار! اما مقصود از این یادداشت آن است که یادآور شوم درمان سکته مغزی از سه عنوان دیگر هم برجسته‌تر است! و این مدعایی در جهت منافع گروهی نیست که نگارنده به آن تعلق دارد، بلکه درخواستی برای رفع نقیصه‌ای بزرگ در سیستم سلامت کشور است! اگر هرکدام از ما هر لحظه و در هر حالی دچار سکته مغزی با هر درجه از شدت بشویم، پزشکان معالج حداکثر فقط شش‌ ساعت فرصت دارند با اقدامات خود اتفاقی را که در حال انجام است، درمان کنند. از این شش‌ ساعت هم فقط چهار ساعت ‌‌و نیم آن شامل اقداماتی است که می‌توان در هر بیمارستانی با امکانات متوسط به انجام رساند. در یک‌ ساعت ‌و نیم باقیمانده تنها برخی اقداماتی صورت می‌گیرند که در مرکز خاصی امکان‌پذیر هستند. این چهار ساعت‌ و نیم هم تا حدود زیادی خوش‌بینانه است. زمان طلایی درمان، همان یک‌ ساعت اول است یعنی اقدامات درمانی بین یک ‌‌ساعت و چهار و نیم‌ ساعت هم مؤثرند، ولی میزان این تأثیر با یک ‌ساعت اول قابل مقایسه نیست! اما باید نکات دیگری را هم افزود که حاصل تجربه درمان سکته مغزی حاد در تمام دنیا در سال‌های اخیر به شمار می‌روند؛ اول اینکه نتایج درمان سکته مغزی حاد به‌صورت منفرد به چشم نمی‌آیند، یعنی در بیماری که با درمان همچنان دچار درجاتی از ضعف و ناتوانی است، نمی‌توان در مورد تأثیر درمان قضاوت کرد و با مشاهده یک عارضه در جریان یکی از درمان‌ها هم نمی‌توان حکم صادر کرد. دانش جدید تأثیر درمان‌های مدرن سکته مغزی و نقش عظیم آنها در کاهش خسارت‌های جسمی، روحی و اقتصادی بیماران و جامعه را نشان داده است و این تأثیرات را فقط با همین ابزار دانش جدید می‌توان مشاهده کرد! از همین روست که درحال‌حاضر در تمام دنیا برای انتقال و درمان بیماران سکته مغزی برنامه‌ریزی متمرکزی صورت گرفته است.

در اروپا و آمریکا بیشتر بیماران تحت پوشش و درمان قرار گرفته‌اند و حالا همه تلاش‌ها معطوف به کاهش زمان مراجعه به زیر یک ‌ساعت است و در این راستا رفته‌رفته در شهرهای مختلف واحد سکته مغزی موبایل راه‌اندازی و امکانات در مراکز مختلف توزیع می‌شود تا بتوانند درمان‌های پیشرفته‌تری را هم که تا شش‌ ساعت قابل‌انجام هستند به عمل آورند. نتایج مثبت و تردیدناپذیر درمان در واحدهای سکته مغزی، از یک سو ممنوعیت‌ها و احتیاط‌های لازم برای این نوع درمان را کاهش داده و از سوی دیگر باعث شده در تمام دنیا این واحدها گسترش یابند. حتی در آفریقا در مناطقی که بخش‌های پیشرفته مغز و اعصاب وجود ندارد هم واحدهای سکته مغزی در حال گسترش قابل‌ملاحظه‌ای هستند. کشور ما در درمان سکته مغزی یکی از پایین‌ترین دنیا را دارد و می‌توان گفت تاکنون برنامه‌ای منسجم و دولتی برای انتقال و درمان بیماران سکته مغزی وجود نداشته است. تنها بیماران انگشت‌شماری که در سه‌ ساعت اول به‌طور تصادفی به مراکز بسیار محدودی که این امکان را دارند، مراجعه کرده‌اند تحت این درمان قرار گرفته‌اند. نه‌تنها این واقعیت بلکه نکات دیگری هم بر اهمیت تصمیم‌گیری در این زمینه می‌افزاید؛ اولا نقیصه درمان سکته مغزی در کشور ما مثل بسیاری از کشورها به دلایل اقتصادی نبوده است. بسیاری از درمان‌های گران‌تر در بسیاری از بیماری‌ها در کشور ما انجام می‌شوند. این نقیصه به‌دلیل کمبود امکانات و پرسنل هم نبوده بلکه تمام ملزومات این نوع درمان از آمبولانس و سیستم اورژانس گرفته تا متخصص مغز و اعصاب و آی‌سی‌یو و ام‌آرآی در کشور ما به‌وفور موجود است. حتی اگر سطح فرهنگ و ارتباطات اجتماعی مردم ما هم در مقایسه با سایر کشورهایی که درمان سکته مغزی متمرکز در آنها انجام می‌شود بالاتر نباشد، پایین‌تر نیست. بنابراین فقط یک اراده ملی برای برنامه‌ریزی و تجمیع امکانات ضروری است که اعلام اخیر وزارت بهداشت در تنظیم برنامه ملی سکته مغزی، می‌تواند آغازگر آن باشد. در این برنامه ملی هر تلاشی از هر نوع مغتنم است. باشد که همان اراده و هماهنگی‌ای که سطح درمان بیماری ام‌اس را به بالاترین سطح درمانی دنیا رساند، در مورد سکته مغزی هم مشاهده شود.

از ابتدای سال ‌94 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، درمان سکته مغزی را یکی از چهار برنامه بزرگ ملی خود عنوان کرده و این به آن معناست که کشور با هدایت و برنامه‌ریزی عقل جمعی خود که در وزارت بهداشت تبلور می‌یابد، می‌خواهد تمام امکانات خود را در برنامه‌ریزی برای درمان سکته مغزی به‌کار گیرد. تا همین‌جا هم باید شاد بود و شکرگزار! اما مقصود از این یادداشت آن است که یادآور شوم درمان سکته مغزی از سه عنوان دیگر هم برجسته‌تر است! و این مدعایی در جهت منافع گروهی نیست که نگارنده به آن تعلق دارد، بلکه درخواستی برای رفع نقیصه‌ای بزرگ در سیستم سلامت کشور است! اگر هرکدام از ما هر لحظه و در هر حالی دچار سکته مغزی با هر درجه از شدت بشویم، پزشکان معالج حداکثر فقط شش‌ ساعت فرصت دارند با اقدامات خود اتفاقی را که در حال انجام است، درمان کنند. از این شش‌ ساعت هم فقط چهار ساعت ‌‌و نیم آن شامل اقداماتی است که می‌توان در هر بیمارستانی با امکانات متوسط به انجام رساند. در یک‌ ساعت ‌و نیم باقیمانده تنها برخی اقداماتی صورت می‌گیرند که در مرکز خاصی امکان‌پذیر هستند. این چهار ساعت‌ و نیم هم تا حدود زیادی خوش‌بینانه است. زمان طلایی درمان، همان یک‌ ساعت اول است یعنی اقدامات درمانی بین یک ‌‌ساعت و چهار و نیم‌ ساعت هم مؤثرند، ولی میزان این تأثیر با یک ‌ساعت اول قابل مقایسه نیست! اما باید نکات دیگری را هم افزود که حاصل تجربه درمان سکته مغزی حاد در تمام دنیا در سال‌های اخیر به شمار می‌روند؛ اول اینکه نتایج درمان سکته مغزی حاد به‌صورت منفرد به چشم نمی‌آیند، یعنی در بیماری که با درمان همچنان دچار درجاتی از ضعف و ناتوانی است، نمی‌توان در مورد تأثیر درمان قضاوت کرد و با مشاهده یک عارضه در جریان یکی از درمان‌ها هم نمی‌توان حکم صادر کرد. دانش جدید تأثیر درمان‌های مدرن سکته مغزی و نقش عظیم آنها در کاهش خسارت‌های جسمی، روحی و اقتصادی بیماران و جامعه را نشان داده است و این تأثیرات را فقط با همین ابزار دانش جدید می‌توان مشاهده کرد! از همین روست که درحال‌حاضر در تمام دنیا برای انتقال و درمان بیماران سکته مغزی برنامه‌ریزی متمرکزی صورت گرفته است.

در اروپا و آمریکا بیشتر بیماران تحت پوشش و درمان قرار گرفته‌اند و حالا همه تلاش‌ها معطوف به کاهش زمان مراجعه به زیر یک ‌ساعت است و در این راستا رفته‌رفته در شهرهای مختلف واحد سکته مغزی موبایل راه‌اندازی و امکانات در مراکز مختلف توزیع می‌شود تا بتوانند درمان‌های پیشرفته‌تری را هم که تا شش‌ ساعت قابل‌انجام هستند به عمل آورند. نتایج مثبت و تردیدناپذیر درمان در واحدهای سکته مغزی، از یک سو ممنوعیت‌ها و احتیاط‌های لازم برای این نوع درمان را کاهش داده و از سوی دیگر باعث شده در تمام دنیا این واحدها گسترش یابند. حتی در آفریقا در مناطقی که بخش‌های پیشرفته مغز و اعصاب وجود ندارد هم واحدهای سکته مغزی در حال گسترش قابل‌ملاحظه‌ای هستند. کشور ما در درمان سکته مغزی یکی از پایین‌ترین دنیا را دارد و می‌توان گفت تاکنون برنامه‌ای منسجم و دولتی برای انتقال و درمان بیماران سکته مغزی وجود نداشته است. تنها بیماران انگشت‌شماری که در سه‌ ساعت اول به‌طور تصادفی به مراکز بسیار محدودی که این امکان را دارند، مراجعه کرده‌اند تحت این درمان قرار گرفته‌اند. نه‌تنها این واقعیت بلکه نکات دیگری هم بر اهمیت تصمیم‌گیری در این زمینه می‌افزاید؛ اولا نقیصه درمان سکته مغزی در کشور ما مثل بسیاری از کشورها به دلایل اقتصادی نبوده است. بسیاری از درمان‌های گران‌تر در بسیاری از بیماری‌ها در کشور ما انجام می‌شوند. این نقیصه به‌دلیل کمبود امکانات و پرسنل هم نبوده بلکه تمام ملزومات این نوع درمان از آمبولانس و سیستم اورژانس گرفته تا متخصص مغز و اعصاب و آی‌سی‌یو و ام‌آرآی در کشور ما به‌وفور موجود است. حتی اگر سطح فرهنگ و ارتباطات اجتماعی مردم ما هم در مقایسه با سایر کشورهایی که درمان سکته مغزی متمرکز در آنها انجام می‌شود بالاتر نباشد، پایین‌تر نیست. بنابراین فقط یک اراده ملی برای برنامه‌ریزی و تجمیع امکانات ضروری است که اعلام اخیر وزارت بهداشت در تنظیم برنامه ملی سکته مغزی، می‌تواند آغازگر آن باشد. در این برنامه ملی هر تلاشی از هر نوع مغتنم است. باشد که همان اراده و هماهنگی‌ای که سطح درمان بیماری ام‌اس را به بالاترین سطح درمانی دنیا رساند، در مورد سکته مغزی هم مشاهده شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.