دوم خردادحکایت دیروز و پسفردا
نوید کلهرودی
دو دهه از عمر جمهوری اسلامی میگذرد و هاشمی خود را آماده میکند تا کلید پاستور را به فرد دیگری تحویل دهد. شرایط جنگ در سالیان گذشته فضایی غیررقابتی را بر انتخابات حاکم کرده است که در آن بر لزوم وحدت در روزهای سخت جنگ تأکید میشود و رقابتهای واقعی را کمرنگ میکند. انتخابات خرداد 76 برگزار میشود و نتایج آن با گذر اینهمه سال از آن اتفاق، همچنان محل بحث و مجادله باقی میماند.
دلیل سربرآوردن موج عظیم حمایت از نامزدی متفاوت در انتخابات آن سال چه بود؟ بسیاری معتقدند بخش بزرگی از مطالبات مردم در بهمن 1357 در شلوغیها و فضای پس از انقلاب و بهخصوص شروع جنگ تحمیلی مورد کمتوجهی قرار گرفت. خواستههایی که در طول سالهای پس از انقلاب انباشته شده بودند و فضا و فرصتی برای برآوردهکردنشان پیش نیامده بود، بهناگاه چون موجی به عرصه جامعه وارد شده بودند. دراینمیان وزیر پیشین ارشاد نامزدی بود متفاوت. اعضای ستادش مدتها در مراکز پژوهشی دست به طراحی تئوریها و مطالعه جامعه ایران زده بودند و شاید به همین دلیل بود که مشی و روش تبلیغاتیاش تا آن زمان متفاوتترین بود و ایضا مؤثرترین. موج جمعیتی که با رأی 20 میلیونی خود او را به پاستور فرستادند ادبیات و سخنانی را میشنیدند که سالها بود اثری از آن در سپهر سیاسی کشور دیده نمیشد. سالهای پایانی دولت دوم اصلاحات،اصلاحطلبان دچار شکاف شدهاند. اشتباهات متعدد و تدوین استراتژیهای غلط باعث میشود تا یکبهیک کرسیها و محافل و صندلیها را از دست بدهند و لحظهبهلحظه نقششان در امور کشور کمتر شود. هرچه اصلاحطلبان دچار انشقاق بیشتری میشوند، جناح مقابلشان
که مدتی دچار شوک دوم خرداد شده بود، قویتر میشود و سنگرهای اصلاحطلبان را فتح میکند. اما چرا چنین اتفاقی میافتد؟
در میان رأیدهندگان در ایران چند رفتار متفاوت دیده میشود:
الف) این گروه که تعدادشان بالا نیست، عموما از ابتدای انقلاب میلی به مشارکت در انتخابات نداشتهاند. ب) کسانی هستند که رأی و نظرشان تقریبا در طول این سه دهه ثابت بوده است. یعنی همیشه یا رأی خود را به صندوق جناح چپ ریختهاند یا جناح راست. ج) کسانی هستند که بهاصطلاح آنان را «آرای خاکستری» مینامند که تا چندروز مانده به انتخابات هنوز تصمیم نگرفتهاند که به چه فردی رأی دهند. بسیاری معتقدند آنان که بتوانند آرای سنتی و همیشگی خود را با آرای این گروه خاکستری همراه کنند، پیروز قطعی انتخابات خواهند بود. از سوی دیگر اگر این گروه خاکستری علاقهای به شرکت در انتخابات نداشته باشند، گروه (ب) تنها میماند و آنوقت معلوم نیست با عدم شرکت گسترده در انتخابات چه کسانی پیروز میشوند. این دقیقا نکتهای است که موافقان تحریم انتخابات در طول سالیان گذشته هیچگاه به آن فکر نکردهاند که در ساختار سیاسی خاص ایران که احزاب جایگاهی قوی ندارند، جز صندوق رأی چه چیزی برای اعمال اراده ملت وجود دارد؟ معتقدان به تحریم عموما در شرایطی سخن و حرفشان مؤثر است یا حداقل شنیده میشود که جمعیت خاکستری از توان و تأثیر دولت در امور کشور مایوس شوند.
شاید صحیح باشد که بگوییم این گروه سوم از اختلافات و اشتباهات اصلاحطلبان خسته شده بود و رأی خود را در تیرماه 84 به صندوق تفکری کاملا متفاوت ریخت. بخشی از این گروه هم به پای صندوقها نیامدند تا جناح راست بهطورمثال در انتخابات شورای شهر تهران کاری راحت برای تصاحب صندلیها در پیش داشته باشد. سوم تیرماه، شهردار تهران رئیس دولت شده بود.
دوم خرداد را نباید با نگاهی نوستالژیک نگریست، نباید تنها با دید خاطرهبازی به آن نگاه کرد. دوم خرداد را میتوان بهعنوان یک مشی و منش برگزید. خرداد 92 هنگامهای بود برای دوجناح تا امتحانی مجدد بدهند و مشخص شود که آیا از اشتباهات گذشته خود درس گرفتهاند؟ اصلاحطلبان که به اندازه کافی تنبیه شده بودند، به صحنه آمدند و هوشمندانه محمدرضا عارف را دعوت به کنارهگیری کردند تا بتوانند با حسن روحانی به عرصه رسمی سیاست بازگردند. اصلاحطلبان اینبار پیروز شده بودند. نسل جوانی همراهیشان میکرد که متوجه شده بود تندروی نهتنها دردی را دوا نمیکند بلکه به جناح مقابل فرصت تاختوتاز بیشتری میدهد. دوم خرداد برای دیروز بود، گذشت و تمام شد و به صفحات تاریخ و آرشیو روزنامهها پیوست. اگر قرار باشد اینروزها درسی از دوم خرداد و دولت اصلاحات آموخت، این است که بر اعمال درستی که دوم خرداد را رقم زدند، پای بفشاریم و اشتباهات آن دوران را تکرار نکنیم.
دو دهه از عمر جمهوری اسلامی میگذرد و هاشمی خود را آماده میکند تا کلید پاستور را به فرد دیگری تحویل دهد. شرایط جنگ در سالیان گذشته فضایی غیررقابتی را بر انتخابات حاکم کرده است که در آن بر لزوم وحدت در روزهای سخت جنگ تأکید میشود و رقابتهای واقعی را کمرنگ میکند. انتخابات خرداد 76 برگزار میشود و نتایج آن با گذر اینهمه سال از آن اتفاق، همچنان محل بحث و مجادله باقی میماند.
دلیل سربرآوردن موج عظیم حمایت از نامزدی متفاوت در انتخابات آن سال چه بود؟ بسیاری معتقدند بخش بزرگی از مطالبات مردم در بهمن 1357 در شلوغیها و فضای پس از انقلاب و بهخصوص شروع جنگ تحمیلی مورد کمتوجهی قرار گرفت. خواستههایی که در طول سالهای پس از انقلاب انباشته شده بودند و فضا و فرصتی برای برآوردهکردنشان پیش نیامده بود، بهناگاه چون موجی به عرصه جامعه وارد شده بودند. دراینمیان وزیر پیشین ارشاد نامزدی بود متفاوت. اعضای ستادش مدتها در مراکز پژوهشی دست به طراحی تئوریها و مطالعه جامعه ایران زده بودند و شاید به همین دلیل بود که مشی و روش تبلیغاتیاش تا آن زمان متفاوتترین بود و ایضا مؤثرترین. موج جمعیتی که با رأی 20 میلیونی خود او را به پاستور فرستادند ادبیات و سخنانی را میشنیدند که سالها بود اثری از آن در سپهر سیاسی کشور دیده نمیشد. سالهای پایانی دولت دوم اصلاحات،اصلاحطلبان دچار شکاف شدهاند. اشتباهات متعدد و تدوین استراتژیهای غلط باعث میشود تا یکبهیک کرسیها و محافل و صندلیها را از دست بدهند و لحظهبهلحظه نقششان در امور کشور کمتر شود. هرچه اصلاحطلبان دچار انشقاق بیشتری میشوند، جناح مقابلشان
که مدتی دچار شوک دوم خرداد شده بود، قویتر میشود و سنگرهای اصلاحطلبان را فتح میکند. اما چرا چنین اتفاقی میافتد؟
در میان رأیدهندگان در ایران چند رفتار متفاوت دیده میشود:
الف) این گروه که تعدادشان بالا نیست، عموما از ابتدای انقلاب میلی به مشارکت در انتخابات نداشتهاند. ب) کسانی هستند که رأی و نظرشان تقریبا در طول این سه دهه ثابت بوده است. یعنی همیشه یا رأی خود را به صندوق جناح چپ ریختهاند یا جناح راست. ج) کسانی هستند که بهاصطلاح آنان را «آرای خاکستری» مینامند که تا چندروز مانده به انتخابات هنوز تصمیم نگرفتهاند که به چه فردی رأی دهند. بسیاری معتقدند آنان که بتوانند آرای سنتی و همیشگی خود را با آرای این گروه خاکستری همراه کنند، پیروز قطعی انتخابات خواهند بود. از سوی دیگر اگر این گروه خاکستری علاقهای به شرکت در انتخابات نداشته باشند، گروه (ب) تنها میماند و آنوقت معلوم نیست با عدم شرکت گسترده در انتخابات چه کسانی پیروز میشوند. این دقیقا نکتهای است که موافقان تحریم انتخابات در طول سالیان گذشته هیچگاه به آن فکر نکردهاند که در ساختار سیاسی خاص ایران که احزاب جایگاهی قوی ندارند، جز صندوق رأی چه چیزی برای اعمال اراده ملت وجود دارد؟ معتقدان به تحریم عموما در شرایطی سخن و حرفشان مؤثر است یا حداقل شنیده میشود که جمعیت خاکستری از توان و تأثیر دولت در امور کشور مایوس شوند.
شاید صحیح باشد که بگوییم این گروه سوم از اختلافات و اشتباهات اصلاحطلبان خسته شده بود و رأی خود را در تیرماه 84 به صندوق تفکری کاملا متفاوت ریخت. بخشی از این گروه هم به پای صندوقها نیامدند تا جناح راست بهطورمثال در انتخابات شورای شهر تهران کاری راحت برای تصاحب صندلیها در پیش داشته باشد. سوم تیرماه، شهردار تهران رئیس دولت شده بود.
دوم خرداد را نباید با نگاهی نوستالژیک نگریست، نباید تنها با دید خاطرهبازی به آن نگاه کرد. دوم خرداد را میتوان بهعنوان یک مشی و منش برگزید. خرداد 92 هنگامهای بود برای دوجناح تا امتحانی مجدد بدهند و مشخص شود که آیا از اشتباهات گذشته خود درس گرفتهاند؟ اصلاحطلبان که به اندازه کافی تنبیه شده بودند، به صحنه آمدند و هوشمندانه محمدرضا عارف را دعوت به کنارهگیری کردند تا بتوانند با حسن روحانی به عرصه رسمی سیاست بازگردند. اصلاحطلبان اینبار پیروز شده بودند. نسل جوانی همراهیشان میکرد که متوجه شده بود تندروی نهتنها دردی را دوا نمیکند بلکه به جناح مقابل فرصت تاختوتاز بیشتری میدهد. دوم خرداد برای دیروز بود، گذشت و تمام شد و به صفحات تاریخ و آرشیو روزنامهها پیوست. اگر قرار باشد اینروزها درسی از دوم خرداد و دولت اصلاحات آموخت، این است که بر اعمال درستی که دوم خرداد را رقم زدند، پای بفشاریم و اشتباهات آن دوران را تکرار نکنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.