|

قدرت درک ریشه‌های فرهنگی‌مان را نداشتیم

شرق: فیلم سینمایی «شب قوزی» ساخته فرخ غفاری در خانه سینما به نمایش درآمد و پس از آن با حضور سعید عقیقی و جواد طوسی نقد و بررسی شد.
در ابتدای این نشست عقیقی با ابراز خرسندی از اینکه درباره فرخ غفاری و فیلم «شب قوزی» صحبت می‌کند، گفت: «من درباره غفاری پژوهش بسیاری کرده‌ام. ما در بررسی یک پدیده معمولا یک‌بار به متن در حال تکمیل به آن نگاه می‌کنیم؛ اینکه در محدوده سال‌های 1340چه افرادی فیلم ساختند و سینمای ایران در چه شرایطی به‌سر می‌برد. وجه دوم و موردعلاقه من این است که با توجه به شرایط تاریخی، چطور افراد سراغ چنین مضامینی رفته‌اند؟»
وی افزود: «در جریان دوقطبی سینمای دهه 40 یعنی جریان عمومی و اصلی سینما، گروه معدودی فیلم ساختند که نسبتی هم با خارج از کشور داشتند. یعنی خارج از ایران تحصیل می‌کردند، یا سمت داشتند. به همین دلیل جریان سینمای ایران را سخیف و پیش‌پاافتاده می‌دانستند. سال پیش از مرحوم جلال مقدم در این مورد سؤال کردم و او گفت، سینمایی که آن دوران به اسم سینمای ته شهر وجود داشت، مایه تحقیر و تأسف بود. ما وقتی وارد سینما شدیم می‌خواستیم راه بهتری پیدا کنیم و فیلم‌های بهتری بسازیم».
عقیقی درباره پژوهش ریشه‌های جریان تازه یا موج نو در سینمای ایران نیز گفت: «به عقیده من سینمای فرخ غفاری جریانی نو در سینما نیست. فقط می‌توانیم آن را فرضیه سینمای متفاوت ایران بنامیم».
او در پاسخ به پرسش طوسی که آیا از طریق فرضیه سینمای متفاوت ایران می‌توان به نویسندگان کایه‌دو سینما، نگره مؤلف، اهمیت میزانسن و... رسید، گفت: «همان‌طور که سینمای فرانسه با سینمای ایران قابل‌قیاس نیست، ریشه‌های فرهنگی آنها هم با ما فرق دارد. اما اساسا کایه‌دو سینما موج رادیکال علیه تمام سینمای فرانسه است».
این منتقد سینمایی با بیان اینکه غفاری در «شب قوزی» تمایل خود را به سینمای فرانسه هم نشان داد، افزود: «غفاری در نشریاتی که قلم زده دو موضع مشخص داشته؛ اول اینکه علیه سینمای آمریکا می‌نوشته و دوم اینکه تلاش او از سال 1329 برای ایجاد سینمای ملی در ایران بوده و برای این منظور سه مسیر فعالیت را پیش گرفته است. سال 1328 کانون فیلم را تأسیس و عده‌ای را دور هم جمع کرده تا به‌جای فیلم «ولگرد» و «طوفان زندگی» فیلم‌هایی نظیر «همشهری کین» را ببینند. همچنین نوشتن نقدهای مدافعانه بر فیلم‌هایی که سروشکلی داشتند همچون «شب‌نشینی در جهنم». بخش دیگر، نقدهای منفی او و فعالیتش در سینماست. مثل نقدی که بر فیلم «شرمسار» یا «هفده روز به اعدام» دکتر هوشنگ کاووسی نوشته و راکورد فیلم را به ریشخند گرفته است. البته مرحوم دکتر کاووسی هم مانند یک فرد منصف صبر می‌کند تا «جنوب شهر» غفاری ساخته شود و تلافی کند! درواقع مسئله کاملا شخصی است و از حالت نقد بیرون می‌آید و من این را معضل روشنفکری ایران می‌دانم».

شرق: فیلم سینمایی «شب قوزی» ساخته فرخ غفاری در خانه سینما به نمایش درآمد و پس از آن با حضور سعید عقیقی و جواد طوسی نقد و بررسی شد.
در ابتدای این نشست عقیقی با ابراز خرسندی از اینکه درباره فرخ غفاری و فیلم «شب قوزی» صحبت می‌کند، گفت: «من درباره غفاری پژوهش بسیاری کرده‌ام. ما در بررسی یک پدیده معمولا یک‌بار به متن در حال تکمیل به آن نگاه می‌کنیم؛ اینکه در محدوده سال‌های 1340چه افرادی فیلم ساختند و سینمای ایران در چه شرایطی به‌سر می‌برد. وجه دوم و موردعلاقه من این است که با توجه به شرایط تاریخی، چطور افراد سراغ چنین مضامینی رفته‌اند؟»
وی افزود: «در جریان دوقطبی سینمای دهه 40 یعنی جریان عمومی و اصلی سینما، گروه معدودی فیلم ساختند که نسبتی هم با خارج از کشور داشتند. یعنی خارج از ایران تحصیل می‌کردند، یا سمت داشتند. به همین دلیل جریان سینمای ایران را سخیف و پیش‌پاافتاده می‌دانستند. سال پیش از مرحوم جلال مقدم در این مورد سؤال کردم و او گفت، سینمایی که آن دوران به اسم سینمای ته شهر وجود داشت، مایه تحقیر و تأسف بود. ما وقتی وارد سینما شدیم می‌خواستیم راه بهتری پیدا کنیم و فیلم‌های بهتری بسازیم».
عقیقی درباره پژوهش ریشه‌های جریان تازه یا موج نو در سینمای ایران نیز گفت: «به عقیده من سینمای فرخ غفاری جریانی نو در سینما نیست. فقط می‌توانیم آن را فرضیه سینمای متفاوت ایران بنامیم».
او در پاسخ به پرسش طوسی که آیا از طریق فرضیه سینمای متفاوت ایران می‌توان به نویسندگان کایه‌دو سینما، نگره مؤلف، اهمیت میزانسن و... رسید، گفت: «همان‌طور که سینمای فرانسه با سینمای ایران قابل‌قیاس نیست، ریشه‌های فرهنگی آنها هم با ما فرق دارد. اما اساسا کایه‌دو سینما موج رادیکال علیه تمام سینمای فرانسه است».
این منتقد سینمایی با بیان اینکه غفاری در «شب قوزی» تمایل خود را به سینمای فرانسه هم نشان داد، افزود: «غفاری در نشریاتی که قلم زده دو موضع مشخص داشته؛ اول اینکه علیه سینمای آمریکا می‌نوشته و دوم اینکه تلاش او از سال 1329 برای ایجاد سینمای ملی در ایران بوده و برای این منظور سه مسیر فعالیت را پیش گرفته است. سال 1328 کانون فیلم را تأسیس و عده‌ای را دور هم جمع کرده تا به‌جای فیلم «ولگرد» و «طوفان زندگی» فیلم‌هایی نظیر «همشهری کین» را ببینند. همچنین نوشتن نقدهای مدافعانه بر فیلم‌هایی که سروشکلی داشتند همچون «شب‌نشینی در جهنم». بخش دیگر، نقدهای منفی او و فعالیتش در سینماست. مثل نقدی که بر فیلم «شرمسار» یا «هفده روز به اعدام» دکتر هوشنگ کاووسی نوشته و راکورد فیلم را به ریشخند گرفته است. البته مرحوم دکتر کاووسی هم مانند یک فرد منصف صبر می‌کند تا «جنوب شهر» غفاری ساخته شود و تلافی کند! درواقع مسئله کاملا شخصی است و از حالت نقد بیرون می‌آید و من این را معضل روشنفکری ایران می‌دانم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.