|

اهداف ایران در عملیات بیت‌المقدس

دکتر رضا جلالی*

عملیات بیت‌المقدس در تاریخ دهم اردیبهشت‌ماه سال 1361، آغاز و در روز سوم خردادماه همان سال با فتح خرمشهر به دست رزمندگان ایرانی، به پایان رسید. نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در این عملیات قصد ورود به خاک عراق را داشتند که بنابه دلایل نظامی این امر محقق نشد و طرح عبور از مرز به عملیات بعدی، یعنی عملیات رمضان موکول شد. در این شرایط سه راهکار اساسی روی میز مسئولان وقت برای تصمیم‌گیری درباره ادامه وضعیت جنگ پس از فتح خرمشهر وجود داشت که درنهایت استراتژی ادامه جنگ و ورود به خاک عراق اتخاذ شد. استراتژی نظامی برون‌مرزی ایران در عملیات رمضان بررسی و ارزیابی شده است. همچنین دلایل ناکامی عملیات رمضان و ادله مخالفان تداوم جنگ، پس از فتح خرمشهر نیز بررسی شده است. جمهوری اسلامی ایران در عملیات رمضان به‌دنبال برتری در معادلات معطوف‌ به جنگ بود و با هدف تعیین سرنوشت جنگ در جبهه‌های نظامی، سه اصل انهدام و تضعیف ماشین نظامی عراق، تصرف برخی از نقاط استراتژیک از خاک عراق و وادار‌کردن نظام بین‌المللی به تمکین در برابر خواسته‌های ایران، اصول حاکم بر استراتژی نظامی برون‌مرزی ایران پس از فتح خرمشهر بود. پیروزی ایران در عملیات بیت‌المقدس باعث شد موازنه قوا در منطقه تغییر کند. آمریکا که براساس تئوری هنری کیسینجر نظریه جنگ بدون برنده را دنبال می‌کرد هم از این امر احساس خطر کرد. از اواخر ماه مارس کمک‌های اطلاعاتی آمریکا به عراق باعث شد عراقی‌ها بتوانند تحرکات ایرانی‌ها را در منطقه زیر نظر بگیرند و جابه‌جایی‌های نیروهای ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را مشاهده کنند. علی‌ای‌حال صدام و رژیم بعث عراق احساس کردند قدرت تهاجمی ایران می‌تواند باعث شود سایر سرزمین‌های در اشغال او نیز آزاد شود. بنابر چنین تحلیلی، ارتش عراق دست به یک عقب‌نشینی تاکتیکی زد. عراق روز پنجشنبه مورخ 20 خردادماه سال 1361، آتش‌بس یک‌طرفه اعلام و اظهار کرد حاضر است تا دو هفته دیگر نیروهایش را از سرزمین‌های اشغال‌شده ایران خارج کند و مسئله جنگ بین دو کشور را به میانجی‎گران صلح واگذار کند.

*استاد دانشگاه و پژوهشگر جنگ

عملیات بیت‌المقدس در تاریخ دهم اردیبهشت‌ماه سال 1361، آغاز و در روز سوم خردادماه همان سال با فتح خرمشهر به دست رزمندگان ایرانی، به پایان رسید. نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در این عملیات قصد ورود به خاک عراق را داشتند که بنابه دلایل نظامی این امر محقق نشد و طرح عبور از مرز به عملیات بعدی، یعنی عملیات رمضان موکول شد. در این شرایط سه راهکار اساسی روی میز مسئولان وقت برای تصمیم‌گیری درباره ادامه وضعیت جنگ پس از فتح خرمشهر وجود داشت که درنهایت استراتژی ادامه جنگ و ورود به خاک عراق اتخاذ شد. استراتژی نظامی برون‌مرزی ایران در عملیات رمضان بررسی و ارزیابی شده است. همچنین دلایل ناکامی عملیات رمضان و ادله مخالفان تداوم جنگ، پس از فتح خرمشهر نیز بررسی شده است. جمهوری اسلامی ایران در عملیات رمضان به‌دنبال برتری در معادلات معطوف‌ به جنگ بود و با هدف تعیین سرنوشت جنگ در جبهه‌های نظامی، سه اصل انهدام و تضعیف ماشین نظامی عراق، تصرف برخی از نقاط استراتژیک از خاک عراق و وادار‌کردن نظام بین‌المللی به تمکین در برابر خواسته‌های ایران، اصول حاکم بر استراتژی نظامی برون‌مرزی ایران پس از فتح خرمشهر بود. پیروزی ایران در عملیات بیت‌المقدس باعث شد موازنه قوا در منطقه تغییر کند. آمریکا که براساس تئوری هنری کیسینجر نظریه جنگ بدون برنده را دنبال می‌کرد هم از این امر احساس خطر کرد. از اواخر ماه مارس کمک‌های اطلاعاتی آمریکا به عراق باعث شد عراقی‌ها بتوانند تحرکات ایرانی‌ها را در منطقه زیر نظر بگیرند و جابه‌جایی‌های نیروهای ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را مشاهده کنند. علی‌ای‌حال صدام و رژیم بعث عراق احساس کردند قدرت تهاجمی ایران می‌تواند باعث شود سایر سرزمین‌های در اشغال او نیز آزاد شود. بنابر چنین تحلیلی، ارتش عراق دست به یک عقب‌نشینی تاکتیکی زد. عراق روز پنجشنبه مورخ 20 خردادماه سال 1361، آتش‌بس یک‌طرفه اعلام و اظهار کرد حاضر است تا دو هفته دیگر نیروهایش را از سرزمین‌های اشغال‌شده ایران خارج کند و مسئله جنگ بین دو کشور را به میانجی‎گران صلح واگذار کند.

*استاد دانشگاه و پژوهشگر جنگ

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.