|

تاملاتی در تولید ملی

احمد فرهادی

بسیار شایسته است تا در باب مفهوم تولید ملی اندکی بیشتر تامل‌ ‌ورزیم. این تامل دو حسن دارد؛ نخست آنکه گمان نبریم که مفهوم تولید ملی تنها محدود به سال 91 است و با پایان این سال این مفهوم هم رنگ‌وبوی تاریخی بیابد و پس از آن فقط در حد عنوان از آن یاد شود و دو دیگر آنکه مفهوم عظیم و مهم تولید ملی را از مفهوم داخلی‌سازی جدا کنیم و گمان نبریم که با داخلی‌سازی کالاها توانسته‌ایم از عهده مفهوم بسیار مایه‌دار تولید ملی به درآیم.
ابتدا باید بگویم که فرق است بین تولید ملی و داخلی‌سازی، تولید ملی برآیند اندیشه و فکر فرد یا افرادی است که در تولید خدمت یا کالایی جدید یا در توسعه خدمت یا کالایی قبلی‌تر می‌کوشند. با این ترتیب و با این پیش‌فرض تولید ملی ممکن است در جغرافیای یک کشور باشد یا ممکن است فراتر از جغرافیای کشوری انجام شود. در اینجا چیزی که مهم است ایده و اندیشه تولیدمحوری است که توسط مردمان سختکوش کشوری ایجاد یا توسعه داده شده است. اما داخلی‌سازی مفهوم دیگری دارد. در داخلی‌سازی تولید‌کنندگان می‌کوشند ایده یا کالایی را که توسط دیگران و در فراتر از مرزهای جغرافیایی آن کشور تولید شده، با توسل به روش‌هایی نظیر مهندسی معکوس دوباره بسازند. بنابراین تفاوت بنیادین این است که تولید ملی به جغرافیای خاصی محصور نیست، بلکه به اندیشه و خلاقیت مردمانی که در یک جغرافیا زندگی می‌کنند منوط است و حال آنکه داخلی‌سازی بر عکس محدود و محصور به جغرافیاست نه به ایده و اندیشه مردمان آن جغرافیا. بنابراین نباید دور از ذهن باشد که تولید ملی مردمانی در ورای مرزهای آنان صورت بگیرد. از همین تفاوت می‌توانیم راه به تفاوت دیگر هم ببریم و آن اینکه تولید ملی به هویت‌سازی و ملیت‌سازی بین اقوام و فرهنگ‌های مختلف کمک شایانی می‌کند. اما داخلی‌سازی در این مسیر خیلی موثر نیست، علت هم روشن است وقتی که مردمانی سختکوش خدمت یا کالایی نو ارایه می‌کنند همین باعث ارتقای روحیه آنان و به‌هم پیوستگی بیشتر آنان می‌شود تا آنکه همان مردمان از سر ناچاری و برای رفع پاره‌ای از نیازمندی‌هایشان بروند و کالایی را داخلی‌سازی کنند. البته قصد ما این نیست که بگوییم داخلی‌سازی روش ناپسندی است، بلکه می‌خواهیم ذهن را به امر مهم‌تری هدایت کنیم و آن اینکه تولید ملی جایگاه و اعتباری فراتر از تولید و صنعت دارد. با تولید ملی است که چیزی برای ما می‌شود نه با داخلی‌سازی. با تولید ملی است که اعتبار ملتی فراتر از مرزهای آن می‌رود نه با داخلی‌سازی. این تولید ملی است که معرف مردم یک سرزمین است.
اجازه دهید با ذکر مثالی موضع را بازتر کنم: فرض کنید نمایندگان کشورهای مختلفی دور یک میز بزرگی جمع شده‌اند، این نمایندگان زبان همدیگر را هم نمی‌فهمند اما قرار است با علایمی خودشان را به هم معرفی کنند. نماینده ژاپن دست در کیفش می‌برد و چند برند معروف ژاپنی مثل سونی، تویوتا، پاناسونیک و... را روی میز می‌گذارد. با نشان دادن همین چند برند معروف در واقع او خودش را معرفی کرده است، گفته است که ژاپنی کیست؟ چه می‌سازد و سازه او چه آوازی دارد. اینها در حقیقت همان تولیدات ملی ژاپن هستند. همه افراد دیگری هم که در این جلسه حضور دارند با همین چند نشانی او را می‌شناسند و در موردش قضاوت می‌کنند. که او چه میزان انرژی‌ را صرف کرده است و سودمندی کالاهایش چیست و... نوبت به نماینده آلمان می‌رسد، او نیز دست در کیفش می‌کند و برندهای بنز، بی‌ام دبلیو، بوش و... را نشان می‌دهد و او هم توسط جمع بازشناسی می‌شود. نمایندگان دیگر کشورها در سراسر دنیا این محصولات را می‌شناسند و بدین‌ترتیب او خودش را به دنیا معرفی می‌کند. نماینده کره هم سامسونگ و ال‌جی و هیوندای و کیا را نشان می‌دهد و دیگران به سرعت او را می‌شناسند. علت این سرعت در شناسایی آنها چیست؟ علت همان تولیدات ملی آنهاست، تولیداتی که دامنه نفوذشان تا کوچه پس‌کوچه‌های دنیا نفوذ کرده. اما فرض کنید یک ایرانی هم دور این میز باشد او باید چه چیزی را به عنوان معرفی خودش رو کند؟ به طوری که در تمام کوچه‌پس‌کوچه‌های دنیا او را بشناسند، نشان خودروساز ملی‌اش! نشان محصولات نساجی‌اش! نشان نفتش! راستی نشان نفتش چیست؟ نظیر این فرآورده خام را دور این میز خیلی‌های دیگر هم دارند. حتی بعضی از کشورهای دوروبر خودمان چیزهایی برای ارایه دارند، مثلا نماینده ترکیه می‌تواند به پوشاک و منسوجاتش بنازد و علایمی را نشان دهد که توسط بقیه باز‌شناسی شوند. پس می‌توانیم اینگونه بگوییم که تولید ملی، می‌تواند در خارج از مرزهای کشور و به دست دیگران هم تولید شود، اما برآیند آن نام و نشان و سود ثمر آن به ملتی تعلق خواهد داشت که با سختکوشی آن کالا یا خدمت را ایجاد کرده و به این وسیله خود را به جهانیان معرفی کرده‌اند.
و اما
نظام صنعتی ما در مسیر واقعی تولید ملی:
• چقدر کوشیده تا بستری برای تولید ملی و نه ساخت داخل فراهم آورد؟
• به چه میزان از ایده‌های بکر برآمده از دانشگاه در راستای تولید ملی حمایت شده است؟
• کدامین تولید ما در کوچه‌پس‌کوچه‌های دنیا معرف تولید ملی ایران است؟
در پاسخ به این سوالات است که صفت صنعتی ما ایرانیان مشخص می‌شود. به‌راستی صنعت ما چگونه صنعتی است؟ صنعتی با قابلیت تولید ملی یا صنعتی متکی به شیوه داخلی‌سازی؟
بسیار شایسته است تا در باب مفهوم تولید ملی اندکی بیشتر تامل‌ ‌ورزیم. این تامل دو حسن دارد؛ نخست آنکه گمان نبریم که مفهوم تولید ملی تنها محدود به سال 91 است و با پایان این سال این مفهوم هم رنگ‌وبوی تاریخی بیابد و پس از آن فقط در حد عنوان از آن یاد شود و دو دیگر آنکه مفهوم عظیم و مهم تولید ملی را از مفهوم داخلی‌سازی جدا کنیم و گمان نبریم که با داخلی‌سازی کالاها توانسته‌ایم از عهده مفهوم بسیار مایه‌دار تولید ملی به درآیم.
ابتدا باید بگویم که فرق است بین تولید ملی و داخلی‌سازی، تولید ملی برآیند اندیشه و فکر فرد یا افرادی است که در تولید خدمت یا کالایی جدید یا در توسعه خدمت یا کالایی قبلی‌تر می‌کوشند. با این ترتیب و با این پیش‌فرض تولید ملی ممکن است در جغرافیای یک کشور باشد یا ممکن است فراتر از جغرافیای کشوری انجام شود. در اینجا چیزی که مهم است ایده و اندیشه تولیدمحوری است که توسط مردمان سختکوش کشوری ایجاد یا توسعه داده شده است. اما داخلی‌سازی مفهوم دیگری دارد. در داخلی‌سازی تولید‌کنندگان می‌کوشند ایده یا کالایی را که توسط دیگران و در فراتر از مرزهای جغرافیایی آن کشور تولید شده، با توسل به روش‌هایی نظیر مهندسی معکوس دوباره بسازند. بنابراین تفاوت بنیادین این است که تولید ملی به جغرافیای خاصی محصور نیست، بلکه به اندیشه و خلاقیت مردمانی که در یک جغرافیا زندگی می‌کنند منوط است و حال آنکه داخلی‌سازی بر عکس محدود و محصور به جغرافیاست نه به ایده و اندیشه مردمان آن جغرافیا. بنابراین نباید دور از ذهن باشد که تولید ملی مردمانی در ورای مرزهای آنان صورت بگیرد. از همین تفاوت می‌توانیم راه به تفاوت دیگر هم ببریم و آن اینکه تولید ملی به هویت‌سازی و ملیت‌سازی بین اقوام و فرهنگ‌های مختلف کمک شایانی می‌کند. اما داخلی‌سازی در این مسیر خیلی موثر نیست، علت هم روشن است وقتی که مردمانی سختکوش خدمت یا کالایی نو ارایه می‌کنند همین باعث ارتقای روحیه آنان و به‌هم پیوستگی بیشتر آنان می‌شود تا آنکه همان مردمان از سر ناچاری و برای رفع پاره‌ای از نیازمندی‌هایشان بروند و کالایی را داخلی‌سازی کنند. البته قصد ما این نیست که بگوییم داخلی‌سازی روش ناپسندی است، بلکه می‌خواهیم ذهن را به امر مهم‌تری هدایت کنیم و آن اینکه تولید ملی جایگاه و اعتباری فراتر از تولید و صنعت دارد. با تولید ملی است که چیزی برای ما می‌شود نه با داخلی‌سازی. با تولید ملی است که اعتبار ملتی فراتر از مرزهای آن می‌رود نه با داخلی‌سازی. این تولید ملی است که معرف مردم یک سرزمین است.
اجازه دهید با ذکر مثالی موضع را بازتر کنم: فرض کنید نمایندگان کشورهای مختلفی دور یک میز بزرگی جمع شده‌اند، این نمایندگان زبان همدیگر را هم نمی‌فهمند اما قرار است با علایمی خودشان را به هم معرفی کنند. نماینده ژاپن دست در کیفش می‌برد و چند برند معروف ژاپنی مثل سونی، تویوتا، پاناسونیک و... را روی میز می‌گذارد. با نشان دادن همین چند برند معروف در واقع او خودش را معرفی کرده است، گفته است که ژاپنی کیست؟ چه می‌سازد و سازه او چه آوازی دارد. اینها در حقیقت همان تولیدات ملی ژاپن هستند. همه افراد دیگری هم که در این جلسه حضور دارند با همین چند نشانی او را می‌شناسند و در موردش قضاوت می‌کنند. که او چه میزان انرژی‌ را صرف کرده است و سودمندی کالاهایش چیست و... نوبت به نماینده آلمان می‌رسد، او نیز دست در کیفش می‌کند و برندهای بنز، بی‌ام دبلیو، بوش و... را نشان می‌دهد و او هم توسط جمع بازشناسی می‌شود. نمایندگان دیگر کشورها در سراسر دنیا این محصولات را می‌شناسند و بدین‌ترتیب او خودش را به دنیا معرفی می‌کند. نماینده کره هم سامسونگ و ال‌جی و هیوندای و کیا را نشان می‌دهد و دیگران به سرعت او را می‌شناسند. علت این سرعت در شناسایی آنها چیست؟ علت همان تولیدات ملی آنهاست، تولیداتی که دامنه نفوذشان تا کوچه پس‌کوچه‌های دنیا نفوذ کرده. اما فرض کنید یک ایرانی هم دور این میز باشد او باید چه چیزی را به عنوان معرفی خودش رو کند؟ به طوری که در تمام کوچه‌پس‌کوچه‌های دنیا او را بشناسند، نشان خودروساز ملی‌اش! نشان محصولات نساجی‌اش! نشان نفتش! راستی نشان نفتش چیست؟ نظیر این فرآورده خام را دور این میز خیلی‌های دیگر هم دارند. حتی بعضی از کشورهای دوروبر خودمان چیزهایی برای ارایه دارند، مثلا نماینده ترکیه می‌تواند به پوشاک و منسوجاتش بنازد و علایمی را نشان دهد که توسط بقیه باز‌شناسی شوند. پس می‌توانیم اینگونه بگوییم که تولید ملی، می‌تواند در خارج از مرزهای کشور و به دست دیگران هم تولید شود، اما برآیند آن نام و نشان و سود ثمر آن به ملتی تعلق خواهد داشت که با سختکوشی آن کالا یا خدمت را ایجاد کرده و به این وسیله خود را به جهانیان معرفی کرده‌اند.
و اما
نظام صنعتی ما در مسیر واقعی تولید ملی:
• چقدر کوشیده تا بستری برای تولید ملی و نه ساخت داخل فراهم آورد؟
• به چه میزان از ایده‌های بکر برآمده از دانشگاه در راستای تولید ملی حمایت شده است؟
• کدامین تولید ما در کوچه‌پس‌کوچه‌های دنیا معرف تولید ملی ایران است؟
در پاسخ به این سوالات است که صفت صنعتی ما ایرانیان مشخص می‌شود. به‌راستی صنعت ما چگونه صنعتی است؟ صنعتی با قابلیت تولید ملی یا صنعتی متکی به شیوه داخلی‌سازی؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.