ناراضیهای کمپدیوید
میثم بهروش
نشست رئیسجمهوری ایالات متحده و سران عرب خاورمیانه در کمپدیوید، همانطور که پیشبینی میشد، با تأکید بر مقابله با «تهدید» ایران و تلاشهای آن برای «بیثباتسازی» منطقه، 15 می پایان یافت، اما برخلاف آنچه همپیمانان عرب واشنگتن انتظار داشتند، نتیجه چندان ملموس و رضایتبخشی نداشت. به بیان دیگر، انتظار اعراب در کمپدیوید مبنیبر امضای یک معاهده رسمی امنیتی با ایالات متحده برآورده نشد و چهبسا به دلیل آگاهی از اکراه واشنگتن برای امضای چنین معاهدهای بود که رهبران عربستان، بحرین و اماراتمتحدهعربی از حضور در اجلاس اجتناب کردند. علاوه بر خودداری از امضای یک معاهده امنیتی مشترک - مانند آنچه بین آمریکا و ژاپن امضا شده- دولت اوباما از اعطای عنوان «متحد اصلی غیرناتو» (major non-NATO ally) نیز به کشورهای عرب حاضر در اجلاس امتناع کرد- قابلذکر است که مصر، اسرائیل، اردن، بحرین و کویت پیشاپیش متحدان اصلی غیرناتو آمریکا هستند. واشنگتن همچنین حاضر نشد شرکای عرب خاورمیانه را تحت پوشش دفاعی یا «چتر هستهای» (nuclear umbrella) خود قرار دهد- همانند قراردادی که بین ایالات متحده و کرهجنوبی وجود دارد.علاوه بر عوامل مهمی مانند تغییر اولویتهای استراتژیک آمریکا و بهدنبال آن نیاز به تغییر تمرکز از منطقه خاورمیانه به مناطقی مانند آسیا- آقیانوسیه (Asia Pacific)، اوراسیا (Eurasia) و شمالگان (Arctic)، دلیل عمده دیگر برای چنین اکراهی از سوی واشنگتن، وجود اسرائیل و ضرورت حفظ برتری نظامی آن بر اعراب است. دولت اوباما صرفا نمیخواهد با تقویت نظامی اعراب یا اختصاص جایگاه امنیتی و دفاعی خاصی به آنان، تفوق نظامی و تسلیحاتی اسرائیل را به چالش بکشد که طبعا مخالفت کنگره را به دنبال داشته و میتواند به تنشهای بیشتر میان کنگره و کاخ سفید بینجامد. یکی از نمودهای چنین طرز فکری، مخالفت آمریکا با فروش جنگندههای اف-35- که توسط شرکت دفاعی «لاکهید مارتین» (Lockheed Martin) ساخته شده و پیشرفتهترین جت جنگنده نیرویهوایی ایالات متحده با قابلیتهای رادارگریزی فوقالعاده به شمار میرود-به همسایگان کشورهای عرب خاورمیانه است. جالب آنکه واشنگتن پیشاپیش با فروش جتهای اف-35 به اسرائیل موافقت کرده و قرار است این جنگندهها در آینده نزدیک به تلآویو تحویل داده شوند- گفته میشود یکی از مزایای جنگندههای اف-35، گریز از سامانههای پدافند هوایی پیشرفته، مانند اس-300 است. شاید تنها نتیجه ملموس نشست کمپدیوید، تعهد آمریکا مبنی بر کمک به کشورهای عرب خلیجفارس برای ساختن یک سپر دفاعی مشترک در منطقه برای مقابله با حملات احتمالی موشکی از سوی ایران بود. باید خاطرنشان کرد عملیکردن چنین پروژهای نیز عاری از چالش نیست. به گفته «آنتونی کوردزمن» (Anthony Cordesman)، تحلیلگر دفاعی در کنگره آمریکا و مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، بزرگترین چالش در برابر این پروژه مشترک، دستیافتن به توافقی جامع میان اعضای شورای همکاری خلیجفارس بر سر قواعد و تمهیدات لازم برای مقابله با تهدیدات موشکی است؛ توافقی که با توجه به اختلافات میان کشورهای عرب در زمینه برخی مسائل امنیتی در منطقه، چندان ساده بهنظر نمیرسد. هرچند موافقت واشنگتن در دسامبر سال 2014 با فروش تسلیحات و تجهیزات دفاعی از سوی شرکتهای آمریکایی به شورای همکاری خلیجفارس به عنوان یک «سازمان»- مشابه فروش تسلیحات به ناتو - راه را برای ایجاد یک سیستم پدافندی مشترک هموار میکند، اما چالش مهمتر باز به مسئله اسرائیل بازمیگردد: اگر قرار بر حفظ برتری نظامی اسرائیل در خاورمیانه باشد، چنین سامانههای دفاعی مشترک باید طوری طراحی و نصب شوند که در حالیکه جلو حملات موشکی ایران را میگیرند، نتوانند از حملات موشکی و هوایی احتمالی اسرائیل جلوگیری کنند! با اندکی بازگشت به گذشته، خواهیم دید سخنرانی خارج از عرف بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در کنگره آمریکا علیه ایران (مارس 2015) به دلیل شخصیکردن یک مسئله ملی با باراک اوباما، رئیسجمهور آمریکا، درنهایت به نفع توافق هستهای با ایران انجامید. حال این دومین بار است که در چند ماه گذشته، موضع و جایگاه اسرائیل، بهمنزله همپیمان کلیدی ایالات متحده در خاورمیانه، به طور ناخواسته و طنزآمیز به نفع ایران تمام میشود. در حالیکه اسرائیل در سالهای گذشته به نحوی مثالزدنی از رفتار ایران برای پیشبرد اهداف استراتژیکش بهرهبرداری حداکثری میکرد، اکنون برگشتن ورق به نفع ایران را میتوان تا حد زیادی نتیجه سیاست خارجی پرهیزکارانه و خردورزانه دولت جدید دانست؛ تا حدی که ایالات متحده تا مرز رنجاندن و حتی بیگانهسازی
(alienation) متحدان قدیمیاش در منطقه نیز پیش میرود.
نشست رئیسجمهوری ایالات متحده و سران عرب خاورمیانه در کمپدیوید، همانطور که پیشبینی میشد، با تأکید بر مقابله با «تهدید» ایران و تلاشهای آن برای «بیثباتسازی» منطقه، 15 می پایان یافت، اما برخلاف آنچه همپیمانان عرب واشنگتن انتظار داشتند، نتیجه چندان ملموس و رضایتبخشی نداشت. به بیان دیگر، انتظار اعراب در کمپدیوید مبنیبر امضای یک معاهده رسمی امنیتی با ایالات متحده برآورده نشد و چهبسا به دلیل آگاهی از اکراه واشنگتن برای امضای چنین معاهدهای بود که رهبران عربستان، بحرین و اماراتمتحدهعربی از حضور در اجلاس اجتناب کردند. علاوه بر خودداری از امضای یک معاهده امنیتی مشترک - مانند آنچه بین آمریکا و ژاپن امضا شده- دولت اوباما از اعطای عنوان «متحد اصلی غیرناتو» (major non-NATO ally) نیز به کشورهای عرب حاضر در اجلاس امتناع کرد- قابلذکر است که مصر، اسرائیل، اردن، بحرین و کویت پیشاپیش متحدان اصلی غیرناتو آمریکا هستند. واشنگتن همچنین حاضر نشد شرکای عرب خاورمیانه را تحت پوشش دفاعی یا «چتر هستهای» (nuclear umbrella) خود قرار دهد- همانند قراردادی که بین ایالات متحده و کرهجنوبی وجود دارد.علاوه بر عوامل مهمی مانند تغییر اولویتهای استراتژیک آمریکا و بهدنبال آن نیاز به تغییر تمرکز از منطقه خاورمیانه به مناطقی مانند آسیا- آقیانوسیه (Asia Pacific)، اوراسیا (Eurasia) و شمالگان (Arctic)، دلیل عمده دیگر برای چنین اکراهی از سوی واشنگتن، وجود اسرائیل و ضرورت حفظ برتری نظامی آن بر اعراب است. دولت اوباما صرفا نمیخواهد با تقویت نظامی اعراب یا اختصاص جایگاه امنیتی و دفاعی خاصی به آنان، تفوق نظامی و تسلیحاتی اسرائیل را به چالش بکشد که طبعا مخالفت کنگره را به دنبال داشته و میتواند به تنشهای بیشتر میان کنگره و کاخ سفید بینجامد. یکی از نمودهای چنین طرز فکری، مخالفت آمریکا با فروش جنگندههای اف-35- که توسط شرکت دفاعی «لاکهید مارتین» (Lockheed Martin) ساخته شده و پیشرفتهترین جت جنگنده نیرویهوایی ایالات متحده با قابلیتهای رادارگریزی فوقالعاده به شمار میرود-به همسایگان کشورهای عرب خاورمیانه است. جالب آنکه واشنگتن پیشاپیش با فروش جتهای اف-35 به اسرائیل موافقت کرده و قرار است این جنگندهها در آینده نزدیک به تلآویو تحویل داده شوند- گفته میشود یکی از مزایای جنگندههای اف-35، گریز از سامانههای پدافند هوایی پیشرفته، مانند اس-300 است. شاید تنها نتیجه ملموس نشست کمپدیوید، تعهد آمریکا مبنی بر کمک به کشورهای عرب خلیجفارس برای ساختن یک سپر دفاعی مشترک در منطقه برای مقابله با حملات احتمالی موشکی از سوی ایران بود. باید خاطرنشان کرد عملیکردن چنین پروژهای نیز عاری از چالش نیست. به گفته «آنتونی کوردزمن» (Anthony Cordesman)، تحلیلگر دفاعی در کنگره آمریکا و مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، بزرگترین چالش در برابر این پروژه مشترک، دستیافتن به توافقی جامع میان اعضای شورای همکاری خلیجفارس بر سر قواعد و تمهیدات لازم برای مقابله با تهدیدات موشکی است؛ توافقی که با توجه به اختلافات میان کشورهای عرب در زمینه برخی مسائل امنیتی در منطقه، چندان ساده بهنظر نمیرسد. هرچند موافقت واشنگتن در دسامبر سال 2014 با فروش تسلیحات و تجهیزات دفاعی از سوی شرکتهای آمریکایی به شورای همکاری خلیجفارس به عنوان یک «سازمان»- مشابه فروش تسلیحات به ناتو - راه را برای ایجاد یک سیستم پدافندی مشترک هموار میکند، اما چالش مهمتر باز به مسئله اسرائیل بازمیگردد: اگر قرار بر حفظ برتری نظامی اسرائیل در خاورمیانه باشد، چنین سامانههای دفاعی مشترک باید طوری طراحی و نصب شوند که در حالیکه جلو حملات موشکی ایران را میگیرند، نتوانند از حملات موشکی و هوایی احتمالی اسرائیل جلوگیری کنند! با اندکی بازگشت به گذشته، خواهیم دید سخنرانی خارج از عرف بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در کنگره آمریکا علیه ایران (مارس 2015) به دلیل شخصیکردن یک مسئله ملی با باراک اوباما، رئیسجمهور آمریکا، درنهایت به نفع توافق هستهای با ایران انجامید. حال این دومین بار است که در چند ماه گذشته، موضع و جایگاه اسرائیل، بهمنزله همپیمان کلیدی ایالات متحده در خاورمیانه، به طور ناخواسته و طنزآمیز به نفع ایران تمام میشود. در حالیکه اسرائیل در سالهای گذشته به نحوی مثالزدنی از رفتار ایران برای پیشبرد اهداف استراتژیکش بهرهبرداری حداکثری میکرد، اکنون برگشتن ورق به نفع ایران را میتوان تا حد زیادی نتیجه سیاست خارجی پرهیزکارانه و خردورزانه دولت جدید دانست؛ تا حدی که ایالات متحده تا مرز رنجاندن و حتی بیگانهسازی
(alienation) متحدان قدیمیاش در منطقه نیز پیش میرود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.