|

رفتاردرمانی شناختی ملی

بهنام اوحدی-روان‌پزشک و رفتاردرمانگر زوج و خانواده

سال 1376 دولت اصلاحات با شعار «جامعه مدنی» روی کار آمد. این شعار از همان روزهای نخست، با هجمه مخالفان روبه‌رو شد. شاید دلیل این امر، پافشاری بیش از اندازه بر راهبردها، به جای پیش‌بردن راهکارهای ریزتر سازنده و کارآمد و نیز محوریت این شعار و راهبردهای کلان آن در بنیان اندیشه‌های فلسفی و دیدگاه‌های سیاسی «ناخودی» بوده باشد. کار به آنجا کشید که از شتاب نفوذ اینترنت به روستاها و شهرستان‌های زیر 20هزار نفر بسیار کاسته شد و روزنامه، هفته‌نامه، ماهنامه و فصل‌نامه‌ها دچار محدودیت‌های مختلف شدند.

چه هیاهوها بر سر شیوه مدیریت‌های فرهنگی‌-تفریحی شهرداری تهران که برپا نشد و چه زدوخوردهای پیدا و پنهانی که رخ نداد! این‌گونه چالش‌ها و کشمکش‌ها تا به آن اندازه پیش رفت که در عمل به شیوه مدیریت هشت‌ساله بعدی در حوزه اقتصاد، اجتماع، اندیشه، فرهنگ، هنر و سیاست در دوران «محمود احمدی‌نژاد» انجامید که دستاوردهای ناخوشایند و زیان‌بخش آن در چند سال، هر روز بیش از دیروز، هویداتر شده و خواهد شد. اکنون نزدیک به دو سال از پیروزی دکتر «روحانی» در انتخابات ریاست‌جمهوری می‌گذرد و هنگامه به‌کاربستن کلان‌راهبردها و ریزراهکارهای سودمند و کارآمد دولت فرارسیده است. مطبوعات تا حدی جان گرفته‌اند و آفتاب، دوباره بر افق اندیشه، فرهنگ، هنر و دیگر حوزه‌ها می‌تابد. سکان سیاست و اقتصاد به‌دست نخبگان این پهنه‌ها سپرده شده است تا به امید پروردگار، دیگر از سخنان سختی‌آفرین تکانشی و راهبردگزینی‌های کوته‌بینانه و ساده‌اندیشانه خبری نباشد.
بی‌گمان، همه نیروهای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی اجتماع در حال گذارمان بر این باور هم‌نوا هستند که باید هرچه شتابان‌تر به جامعه‌ای مدرن و مدنی دگرگون شویم. در این راستا، «همدلی و هم‌زبانی» می‌تواند بیش از هر شعار دیگر به همدلی و همبستگی مردمان‌مان یاری رساند؛ بدون آنکه جبهه‌های نبردی میان مردم و مسئولان پدید آورد و دولت را هر چند روز یک‌بار رویاروی بحران‌های ازپیش‌برنامه‌ریزی‌شده پیاپی احزاب و فرقه‌های رقیب و مخالف قرار دهد.
اکنون هنگامه آن نیست که بار دیگر هر کنش و واکنش دولت و مجلس در هر پهنه ریزودرشت با دیدگاه‌ها و سوگیری‌های سیاسی آمیخته و به هم ریخته شود. جوانان امروز باید از برآمد بدفرجام شتاب جوانان دوران هشت‌ساله اصلاحات عبرت بگیرند و هریک در پهنه تخصصی خود به بیان دیدگاه بپردازند و از نظریه‌پردازی و فرضیه‌سازی در دیگر پهنه‌های تخصصی و زیرتخصصی خودداری کنند تا درهم‌آشفتگی‌های شتاب‌زده، فرصت طلایی جبران سال‌های ازدست‌رفته را بار دگر نابود نکند.
برخورداری از اندیشه، شناخت و بینش سیاسی به معنای سوگیری‌های هوادارانه از دلبستگی‌ها و گرایش‌های سیاسی خود و دوستان در پهنه‌های اقتصادی، اجتماعی، علمی، فرهنگی، هنری، ورزشی و سرگرمی نیست! می‌توانیم این بار به جای کوبیدن بر طبل غازی نبرد، در عین برخورداری و هواداری از دیدگاه‌ها و اندیشه‌های سیاسی گوناگون و رو دررو، دست‌به‌دست یکدیگر دهیم و امورمان را با شعار «آشتی ملی» سروسامان دهیم و به سوی فردایی بهتر و سرفرازانه‌تر پیش بریم. می‌توان این بار، شیوه بازی را دگرگون کرد و به جای هیاهو راه‌انداختن‌های سوگیرانه، بر سر کلان‌راهبردهای مورد چالش و کشمکش، خردراهبردها و ریزراهکارهای سودمند و کارآمد مورد هم‌نوایی همگان را در راستای رسیدن به جامعه‌ای مدرن‌تر، مدنی‌تر و مرفه‌تر، سرلوحه کنش‌ها و واکنش‌های دولت و مجلس قرار داد. برای نمونه، «ارتقا، اصلاح، پالایش و والایش قوانین راهنمایی و رانندگی و فرهنگ‌سازی گذر و آمدوشد در خیابان و اتوبان» می‌تواند یک گونه از «رفتاردرمانی و روان‌درمانی بین‌فردی» بر پایه شیوه‌های رفتاری‌-‌شناختی باشد. الزام و اجبار مردمان برای پیروی‌کردن درست و دقیق از قوانین اصلاح و ارتقایافته راهنمایی‌ورانندگی (برای نمونه، خط‌کشی‌های نوین برای تعیین جایگاه راندن دوچرخه‌ها و موتورسیکلت‌ها و رنگ‌آمیزی‌های گوناگون جداول کنار خیابان‌ها برای چیستی و چگونگی توقف خودروها کنار خیابان‌ها، همانند کشورهای پیش‌تاخته)، می‌تواند راهبردی سرنوشت‌ساز و دگرگونی‌آفرین در راستای انجام «رفتاردرمانی شناختی جمعی و ملی» برای اجتماع آشفته و خشمگین ما باشد؛ راهبردی که به‌آسانی می‌تواند در عمل، ابزاری نیرومند و کارآمد برای اصلاح و ارتقای نوسازی (مدرنیزاسیون)، مدنیت، امنیت، سلامت و رفاه جامعه فردایمان شود.
آن هنگام که گذارتان از راه اقامت یا تابعیت به کشورهای پیش‌تاخته می‌رسد و مجبور می‌شوید تا در میان‌سالی، دوباره آزمون کتبی آیین‌نامه و آزمون عملی رانندگی را با پیروی‌کردن نکته‌به‌نکته و موبه‌موی قانون‌های پیشرفته‌تر و پیچیده‌تر راهنمایی‌ورانندگی بگذرانید، تازه درمی‌یابید تا چه اندازه با مدرنیته، مدنیت، امنیت، سلامت و رفاه استاندارد جوامع پیش‌تاخته فاصله داریم!
راهبرد ملی «رفتاردرمانی شناختی جمعی و ملی» به‌تنهایی می‌تواند تا اندازه فراوانی، مدرن، مدنی و مرفه‌شدن مردمان شهر و روستا را در پی داشته باشد؛ بدون آنکه اجتماع در حال گذارمان را، به سبب چالش‌های سیاسی، مجبور به پرداخت هزینه‌های گزاف اجتماعی، اقتصادی، علمی، فرهنگی و سیاسی و کاهش شتاب پیشرفت کشور به سوی فردایی مدرن‌تر، مدنی‌تر و مرفه‌تر کند.
دولت یازدهم می‌تواند این بار شعور «جامعه مدنی» را با شعار «آشتی و همدلی ملی» از طریق واژگون‌کردن شیوه بازی در ساختار اداری مملکت‌داری و تکیه بر راهبردهای فرهنگ‌ساز و دگرگونی‌آفرین مبتنی بر «رفتاردرمانی شناختی جمعی و ملی» به جای کلان‌راهبردهای چالش و کشمکش‌آفرین، به پیش برد. امید که تدبیر و راهبرد «رفتاردرمانی شناختی ملی» پیش چشم و ذهن مسئولان نشیند و با تعهد و تخصص اینان در بهبود زندگی دشوارشده این روزها و شب‌هایمان کارگر افتد.

سال 1376 دولت اصلاحات با شعار «جامعه مدنی» روی کار آمد. این شعار از همان روزهای نخست، با هجمه مخالفان روبه‌رو شد. شاید دلیل این امر، پافشاری بیش از اندازه بر راهبردها، به جای پیش‌بردن راهکارهای ریزتر سازنده و کارآمد و نیز محوریت این شعار و راهبردهای کلان آن در بنیان اندیشه‌های فلسفی و دیدگاه‌های سیاسی «ناخودی» بوده باشد. کار به آنجا کشید که از شتاب نفوذ اینترنت به روستاها و شهرستان‌های زیر 20هزار نفر بسیار کاسته شد و روزنامه، هفته‌نامه، ماهنامه و فصل‌نامه‌ها دچار محدودیت‌های مختلف شدند.

چه هیاهوها بر سر شیوه مدیریت‌های فرهنگی‌-تفریحی شهرداری تهران که برپا نشد و چه زدوخوردهای پیدا و پنهانی که رخ نداد! این‌گونه چالش‌ها و کشمکش‌ها تا به آن اندازه پیش رفت که در عمل به شیوه مدیریت هشت‌ساله بعدی در حوزه اقتصاد، اجتماع، اندیشه، فرهنگ، هنر و سیاست در دوران «محمود احمدی‌نژاد» انجامید که دستاوردهای ناخوشایند و زیان‌بخش آن در چند سال، هر روز بیش از دیروز، هویداتر شده و خواهد شد. اکنون نزدیک به دو سال از پیروزی دکتر «روحانی» در انتخابات ریاست‌جمهوری می‌گذرد و هنگامه به‌کاربستن کلان‌راهبردها و ریزراهکارهای سودمند و کارآمد دولت فرارسیده است. مطبوعات تا حدی جان گرفته‌اند و آفتاب، دوباره بر افق اندیشه، فرهنگ، هنر و دیگر حوزه‌ها می‌تابد. سکان سیاست و اقتصاد به‌دست نخبگان این پهنه‌ها سپرده شده است تا به امید پروردگار، دیگر از سخنان سختی‌آفرین تکانشی و راهبردگزینی‌های کوته‌بینانه و ساده‌اندیشانه خبری نباشد.
بی‌گمان، همه نیروهای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی اجتماع در حال گذارمان بر این باور هم‌نوا هستند که باید هرچه شتابان‌تر به جامعه‌ای مدرن و مدنی دگرگون شویم. در این راستا، «همدلی و هم‌زبانی» می‌تواند بیش از هر شعار دیگر به همدلی و همبستگی مردمان‌مان یاری رساند؛ بدون آنکه جبهه‌های نبردی میان مردم و مسئولان پدید آورد و دولت را هر چند روز یک‌بار رویاروی بحران‌های ازپیش‌برنامه‌ریزی‌شده پیاپی احزاب و فرقه‌های رقیب و مخالف قرار دهد.
اکنون هنگامه آن نیست که بار دیگر هر کنش و واکنش دولت و مجلس در هر پهنه ریزودرشت با دیدگاه‌ها و سوگیری‌های سیاسی آمیخته و به هم ریخته شود. جوانان امروز باید از برآمد بدفرجام شتاب جوانان دوران هشت‌ساله اصلاحات عبرت بگیرند و هریک در پهنه تخصصی خود به بیان دیدگاه بپردازند و از نظریه‌پردازی و فرضیه‌سازی در دیگر پهنه‌های تخصصی و زیرتخصصی خودداری کنند تا درهم‌آشفتگی‌های شتاب‌زده، فرصت طلایی جبران سال‌های ازدست‌رفته را بار دگر نابود نکند.
برخورداری از اندیشه، شناخت و بینش سیاسی به معنای سوگیری‌های هوادارانه از دلبستگی‌ها و گرایش‌های سیاسی خود و دوستان در پهنه‌های اقتصادی، اجتماعی، علمی، فرهنگی، هنری، ورزشی و سرگرمی نیست! می‌توانیم این بار به جای کوبیدن بر طبل غازی نبرد، در عین برخورداری و هواداری از دیدگاه‌ها و اندیشه‌های سیاسی گوناگون و رو دررو، دست‌به‌دست یکدیگر دهیم و امورمان را با شعار «آشتی ملی» سروسامان دهیم و به سوی فردایی بهتر و سرفرازانه‌تر پیش بریم. می‌توان این بار، شیوه بازی را دگرگون کرد و به جای هیاهو راه‌انداختن‌های سوگیرانه، بر سر کلان‌راهبردهای مورد چالش و کشمکش، خردراهبردها و ریزراهکارهای سودمند و کارآمد مورد هم‌نوایی همگان را در راستای رسیدن به جامعه‌ای مدرن‌تر، مدنی‌تر و مرفه‌تر، سرلوحه کنش‌ها و واکنش‌های دولت و مجلس قرار داد. برای نمونه، «ارتقا، اصلاح، پالایش و والایش قوانین راهنمایی و رانندگی و فرهنگ‌سازی گذر و آمدوشد در خیابان و اتوبان» می‌تواند یک گونه از «رفتاردرمانی و روان‌درمانی بین‌فردی» بر پایه شیوه‌های رفتاری‌-‌شناختی باشد. الزام و اجبار مردمان برای پیروی‌کردن درست و دقیق از قوانین اصلاح و ارتقایافته راهنمایی‌ورانندگی (برای نمونه، خط‌کشی‌های نوین برای تعیین جایگاه راندن دوچرخه‌ها و موتورسیکلت‌ها و رنگ‌آمیزی‌های گوناگون جداول کنار خیابان‌ها برای چیستی و چگونگی توقف خودروها کنار خیابان‌ها، همانند کشورهای پیش‌تاخته)، می‌تواند راهبردی سرنوشت‌ساز و دگرگونی‌آفرین در راستای انجام «رفتاردرمانی شناختی جمعی و ملی» برای اجتماع آشفته و خشمگین ما باشد؛ راهبردی که به‌آسانی می‌تواند در عمل، ابزاری نیرومند و کارآمد برای اصلاح و ارتقای نوسازی (مدرنیزاسیون)، مدنیت، امنیت، سلامت و رفاه جامعه فردایمان شود.
آن هنگام که گذارتان از راه اقامت یا تابعیت به کشورهای پیش‌تاخته می‌رسد و مجبور می‌شوید تا در میان‌سالی، دوباره آزمون کتبی آیین‌نامه و آزمون عملی رانندگی را با پیروی‌کردن نکته‌به‌نکته و موبه‌موی قانون‌های پیشرفته‌تر و پیچیده‌تر راهنمایی‌ورانندگی بگذرانید، تازه درمی‌یابید تا چه اندازه با مدرنیته، مدنیت، امنیت، سلامت و رفاه استاندارد جوامع پیش‌تاخته فاصله داریم!
راهبرد ملی «رفتاردرمانی شناختی جمعی و ملی» به‌تنهایی می‌تواند تا اندازه فراوانی، مدرن، مدنی و مرفه‌شدن مردمان شهر و روستا را در پی داشته باشد؛ بدون آنکه اجتماع در حال گذارمان را، به سبب چالش‌های سیاسی، مجبور به پرداخت هزینه‌های گزاف اجتماعی، اقتصادی، علمی، فرهنگی و سیاسی و کاهش شتاب پیشرفت کشور به سوی فردایی مدرن‌تر، مدنی‌تر و مرفه‌تر کند.
دولت یازدهم می‌تواند این بار شعور «جامعه مدنی» را با شعار «آشتی و همدلی ملی» از طریق واژگون‌کردن شیوه بازی در ساختار اداری مملکت‌داری و تکیه بر راهبردهای فرهنگ‌ساز و دگرگونی‌آفرین مبتنی بر «رفتاردرمانی شناختی جمعی و ملی» به جای کلان‌راهبردهای چالش و کشمکش‌آفرین، به پیش برد. امید که تدبیر و راهبرد «رفتاردرمانی شناختی ملی» پیش چشم و ذهن مسئولان نشیند و با تعهد و تخصص اینان در بهبود زندگی دشوارشده این روزها و شب‌هایمان کارگر افتد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.