|

در سرزمین حصار

«در آستانه جنون بودم. که منظورم این است که ترس و هراس طوری به من هجوم آورد که با خودم گفتم اکنون عقلم را از دست می‌دهم». حسین جمیل البرغوثی، نویسنده مطرح فلسطینی در صفحات اول زندگی‌نوشت-داستانِ «نور آبی» از جنون می‌نویسد، اینکه هیچ دیواری بین عقل و جنون وجود ندارد و هر دوی آنها از یک تاروپوداند. «عقل گردابی است که هرچه این گرداب بچرخد شیوه نگاه‌کردن ما به این دنیا و به زندگی و به خودمان تغییر می‌کند و ما تغییر کردیم... معتقد بودم که عقل در سلول‌های مغز در درونم وجود دارد. اما در خیابان‌ها و نور چراغ‌های نئون به آن دست یافتم، و به عظمت عقل و سرریزشدنش پی بردم». آن‌طور که سامی مراد در ابتدای کتاب نوشته است، در این زندگی‌نوشت، نویسنده چهره نوعی از بشر آمریکایی را نه از بیرون بلکه از درون‌اش نشان می‌دهد تا ژرفای جامعه آمریکایی را بکاود. جامعه بی‌هویت را، جامعه‌ای که ریشه واقعی ندارد... جامعه‌ای مبتنی بر توهم عظیم نه بیشتر از واقعیت، زیرا واقعیت دردآور است». اما منظور از نور آبی چیست؟ هر خواننده‌ای می‌تواند برداشت خود را داشته باشد. ممکن است منظور نویسنده از نور آبی، همان زمین باشد. زمینی که بشر روی آن زندگی می‌کند، که جزئی از منظومه شمسی است و آن نیز جزئی از کهکشان و آن‌هم جزئی از کل هستی است که در مکان و در زمان امتداد دارد. و عقل انسان ضرورتا با عقل هستی پیوند می‌یابد. «بعد فلسفی در این زندگی‌نوشت یا سرگذشت نور آبی کاملا روشن است. البرغوثی رساله فلسفی روشنی را در آن بیان می‌کند، به‌طوری‌که خواننده را به بازخوانی معرفت وادار می‌کند، تا مدام در جست‌و‌جوی معرفتی تازه و مدرن باشد.» جدا از یادداشت سامی مراد، ابتدای کتاب یادداشتی از محمود درویش، شاعر و نویسنده بنام فلسطین نیز آمده است. درویش، البرغوثی را «پدیده‌ای فرهنگی، سرشار از انرژی در زمینه‌های مختلف شعر، نمایش‌نامه، رمان، نقد... و شیفته گفت‌و‌گو و جدل و برون‌رفت از سنت» می‌خواند و با بیان خاطره‌ای ذهن هوشیار و پرسشگر او را نشان می‌دهد: «چند روزی پیش از مرگش پرسشی شگفت از من کرد: آیا زیبایی‌شناسی در شعر از نگرش متمایز است؟ به او گفتم: پرسش دشواری است که پاسخش به‌نظر آسان می‌آید، اما درواقع من نمی‌دانم؛ به من چند روزی فرصت بده تا به موضوع بیاندیشم. فرصتی به من نداد، در سرزمین حصار مرد. او در حال مناقشه مرد. مرگش غافلگیرکننده نبود، چون سرانجام جدالِ خویش با سرطان را می‌دانست. وی سرشار از انرژی و نوآفرینی، با بیماریش مبارزه می‌کرد. و این‌چنین پیروزی مجازی‌اش را بر مرگِ تن تحقق بخشید؛ همان کاری که سعدالله ونوس، نویسنده سوری و ادوارد سعید کردند». محمود درویش معتقد است، شاعرانگی واقعی البرغوثی در نور آبی تحقق یافت. زیرا متن این کتاب در سبک و قالب ادبی خاصی نمی‌گنجد؛ نه صرفا زندگی‌نوشت است به‌معنای متعارفش و نه رمان. این اثر ما را به ‌یاد داستان‌های هزارتویی می‌اندازد که با چاشنی زندگی‌نوشت درآمیخته است. تاجایی‌که زندگی مؤلف، خود یکی از عناصر اساسی این متن گشاده و باز است، متنی که توانسته تا حدودی از پس درک و فهم دغدغه‌های هستی و فرهنگ و فلسفه برآید.

«در آستانه جنون بودم. که منظورم این است که ترس و هراس طوری به من هجوم آورد که با خودم گفتم اکنون عقلم را از دست می‌دهم». حسین جمیل البرغوثی، نویسنده مطرح فلسطینی در صفحات اول زندگی‌نوشت-داستانِ «نور آبی» از جنون می‌نویسد، اینکه هیچ دیواری بین عقل و جنون وجود ندارد و هر دوی آنها از یک تاروپوداند. «عقل گردابی است که هرچه این گرداب بچرخد شیوه نگاه‌کردن ما به این دنیا و به زندگی و به خودمان تغییر می‌کند و ما تغییر کردیم... معتقد بودم که عقل در سلول‌های مغز در درونم وجود دارد. اما در خیابان‌ها و نور چراغ‌های نئون به آن دست یافتم، و به عظمت عقل و سرریزشدنش پی بردم». آن‌طور که سامی مراد در ابتدای کتاب نوشته است، در این زندگی‌نوشت، نویسنده چهره نوعی از بشر آمریکایی را نه از بیرون بلکه از درون‌اش نشان می‌دهد تا ژرفای جامعه آمریکایی را بکاود. جامعه بی‌هویت را، جامعه‌ای که ریشه واقعی ندارد... جامعه‌ای مبتنی بر توهم عظیم نه بیشتر از واقعیت، زیرا واقعیت دردآور است». اما منظور از نور آبی چیست؟ هر خواننده‌ای می‌تواند برداشت خود را داشته باشد. ممکن است منظور نویسنده از نور آبی، همان زمین باشد. زمینی که بشر روی آن زندگی می‌کند، که جزئی از منظومه شمسی است و آن نیز جزئی از کهکشان و آن‌هم جزئی از کل هستی است که در مکان و در زمان امتداد دارد. و عقل انسان ضرورتا با عقل هستی پیوند می‌یابد. «بعد فلسفی در این زندگی‌نوشت یا سرگذشت نور آبی کاملا روشن است. البرغوثی رساله فلسفی روشنی را در آن بیان می‌کند، به‌طوری‌که خواننده را به بازخوانی معرفت وادار می‌کند، تا مدام در جست‌و‌جوی معرفتی تازه و مدرن باشد.» جدا از یادداشت سامی مراد، ابتدای کتاب یادداشتی از محمود درویش، شاعر و نویسنده بنام فلسطین نیز آمده است. درویش، البرغوثی را «پدیده‌ای فرهنگی، سرشار از انرژی در زمینه‌های مختلف شعر، نمایش‌نامه، رمان، نقد... و شیفته گفت‌و‌گو و جدل و برون‌رفت از سنت» می‌خواند و با بیان خاطره‌ای ذهن هوشیار و پرسشگر او را نشان می‌دهد: «چند روزی پیش از مرگش پرسشی شگفت از من کرد: آیا زیبایی‌شناسی در شعر از نگرش متمایز است؟ به او گفتم: پرسش دشواری است که پاسخش به‌نظر آسان می‌آید، اما درواقع من نمی‌دانم؛ به من چند روزی فرصت بده تا به موضوع بیاندیشم. فرصتی به من نداد، در سرزمین حصار مرد. او در حال مناقشه مرد. مرگش غافلگیرکننده نبود، چون سرانجام جدالِ خویش با سرطان را می‌دانست. وی سرشار از انرژی و نوآفرینی، با بیماریش مبارزه می‌کرد. و این‌چنین پیروزی مجازی‌اش را بر مرگِ تن تحقق بخشید؛ همان کاری که سعدالله ونوس، نویسنده سوری و ادوارد سعید کردند». محمود درویش معتقد است، شاعرانگی واقعی البرغوثی در نور آبی تحقق یافت. زیرا متن این کتاب در سبک و قالب ادبی خاصی نمی‌گنجد؛ نه صرفا زندگی‌نوشت است به‌معنای متعارفش و نه رمان. این اثر ما را به ‌یاد داستان‌های هزارتویی می‌اندازد که با چاشنی زندگی‌نوشت درآمیخته است. تاجایی‌که زندگی مؤلف، خود یکی از عناصر اساسی این متن گشاده و باز است، متنی که توانسته تا حدودی از پس درک و فهم دغدغه‌های هستی و فرهنگ و فلسفه برآید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.