نگاهی به صنعت کاغذ و مشکلات موجود در آن
کاغذ نیست، نوشتن سخت میشود
گروه اقتصادی، بسیم لاله: اگر نگوییم که صنعت چاپ و کاغذ تعطیل شده است، نیمهتعطیل بودن میتواند واژه مناسبی باشد. این صنعت گلوگاه سختافزاری فرهنگ است. اکنون این صنعت به گرداب مشکلاتی فرو افتاده که صدایدارا و ندار را در این حوزه در آورده است. وقتی بیژن مقدم، مدیر مسوول روزنامه «جامجم» با یکی از خبرگزاریها مصاحبه میکند و گلایههای بسیاری در امور تهیه کاغذ مصرفی روزنامه خود داشته و خبر از حذف ویژهنامه و کمشدن صفحات روزنامه را میدهد میتوان گفت که مسالهای فراگیر در راه است.
6 دی91 «محمدجعفر محمدزاده» معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد با اعلام اینکه تمام تلاش و همت ما بر این است که وضعیت کاغذ بدتر از این نشود و روند فعلی قیمت کاغذ حفظ شود خبر از عملیاتی شدن طرح دولت در مورد صفر شدن تعرفه واردات کاغذ را داد. با این سخنان بود که بارقههایی از امید در بین اهالی مطبوعات و چاپ و نشر پدیدار شد اما پس از چندی گویا بازار کاغذ باز به روند صعودی افزایش قیمت خود ادامه داد.
امروز اگر برای تهیه کاغذ به بازار مراجعه کنید حتی اگر از نظر مالی هیچ مشکلی نداشته باشید اما با مقدار محدودی کاغذ میتوانید برگردید که این حکایت از آن دارد که عرضه کاغذ کم شده و علت آن انبار کردنش توسط افراد سودجو، فرصتطلب و بلاتکلیفی واردکنندگان کاغذ است. این روند سبب شده واردکنندگانی که درخواست ثبت سفارش امور واردات را انجام دادهاند، هنگامیکه به مرکز مبادله ارز مراجعه میکنند، جز تحویل مدارک و منتظر ماندن، کار خاص دیگری انجام نمیدهند و ناگزیر این گروه به این نتیجه میرسند که کاغذ جزو اولویتها نیست و برای واردات کاغذ باید از ارز بازار آزاد استفاده کرد. در صنعت نشر میتوان تنها از چند کارخانه نام برد که بخشی از کاغذ مورد نیاز کشور را تامین میکند. این کارخانهها غالبا نیمهخصوصی هستند و بنا بر آمار سال گذشته وزارت صنایع، 30درصد مصرف کاغذ کشور را تحت پوشش قرار میدهد. مهمترین این کارخانهها «صنایع چوب و کاغذ مازندران» است که در سال 76 با ظرفیت تولید 175هزار تن انواع کاغذ (شامل 90 هزار تن کاغذ روزنامه، چاپ و تحریر، 85 هزار تن کاغذ فلوتینگ) و با 1500 نفر کارگر آغاز به کار کرد. این در حالی است که گزارشها حکایت از این دارد که این کارخانه در حال حاضر با کمتر از ظرفیت اسمی خود تولید میکند و علت آن مواردی همچون عدم نوسازی و بهروزرسانی ماشینآلات است. به گفته کارشناسان، کارخانه چوب وکاغذ مازندران برای اینکه در حجم ظرفیت اسمی خود تولید داشته باشد باید یک هزینه 30 میلیون دلاری برای تجهیز امکانات خود کنار بگذارد تا بتواند دوباره از خاکستر این آشفتهبازار ققنوسوار پر بگیرد.
این در حالی است که دومین کارخانه «شرکت تولیدی کاغذ پارس» است که قدیمیترین مجموعه تولید کاغذ در کشور به حساب میآید. این کارخانه با تاریخی 40ساله، بار زیادی از تولید کاغذ مصرفی کشور را به دوش کشیده و به غیر از دوران جنگ هشت ساله که ناچار به قطع تولید خود به سبب شرایط آن روزگار بود، همچنان به تولید خود ادامه میدهد؛ تولیدی که بر اساس گفتهها تنها 30درصد ظرفیت اسمی آن است.
یکی از مواد اولیه این کارخانهها مادهای بنام «باگاس» است که از تفاله نیشکر تهیه میشود با توجه به مجموعه عظیم قند و شکر هفتتپه میتوان گفت از نظر تامین این ماده در شرایط خوبی به سر میبریم اما همهساله مقدار زیادی از این مواد ارزشمند آتش زده میشود و این به دلیل عدم وجود کارخانه کاغذسازی است که مبنای طراحی ماشینآلات آن براساس استفاده از این مواد است.
کارشناسان این حوزه اعتقاد دارند، در حالی که دولت در تدارک حذف یارانه 75میلیون دلاری کاغذ بود چنانچه با یک تا دوبار هزینه کردن این مقدار یارانه جهت خرید ماشینآلات و فناوری آن اقدام میکرد مشکلی بنام کمبود کاغذ وجود نداشت.
حوزه کتاب، درد مشترک
در حوزه نشر و چاپ کتاب به نقل از وبسایت خانه کتاب از ابتدای سالجاری تاکنون 43/733 عنوان کتاب در کشور چاپ شده است که این رقم در مقایسه با میزان مشابه سال گذشته 1633 عنوان یا به عبارتی سهدرصد کاهش یافته است. این در حالی است که قیمت کتاب، شاهد افزایش 19درصدی نسبت به سال قبل بوده است. این افزایش قیمت درحالی است که از سوی دستاندرکاران برگزاری نمایشگاه بینالمللی کتاب، زمان این رویداد فرهنگی اردیبهشتماه سال آتی اعلام شده است. در این رابطه حامد میرزابابایی عضو انجمن فرهنگی ناشران بینالمللی ایران، در رابطه با مشکلات اخیری که گریبان صنعت چاپ را گرفته است میگوید که احتمال حضور ناشران خارجی در بیست و ششمین نمایشگاه بینالمللی کتاب نزدیک به صفر بوده که علت آن نیز بدهکاری 10 میلیون دلاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به ناشران خارجی و مشکلات جابهجایی مبالغ از طریق سیستم بانکی است که در پی تحریمهای یکجانبه ایالات متحده و همپیمانانش به وجود آمده است.
به غیر از صنعت چاپ و نشر مطبوعات شرکتهای بستهبندی نیز از افزایش قیمت کاغذ در امان نماندهاند و مشکلاتی شاید شدیدتر از مشکلات کاغذ تحریر و روزنامه گریبانگیر این صنعت شده است. به طوری که تعداد زیادی از شرکتهایی که از آخال کاغذ بازیافتی تولید میکردند به دلیل «عدم به صرفه بودن تولید» دست از کار کشیدهاند و با بدهیهای زیادی مواجه شدهاند. بیشتر این بدهیها نیز ناشی از گرفتن تسهیلات از بانکها و موسسات مالی و جریمه دیرکرد آنهاست.
در صنعت بستهبندی که شامل تولید ورق کارتن و در نهایت تولید و چاپ کارتنهای سه لایه و پنج لایه میشود 70درصد کاغذ مورد استفاده رویه کارتن وارداتی از کشورهای شرقی آسیاست که در این مورد میتوان به چین و کره اشاره کرد.
تا چند سال پیش اما سهم زیادی از این واردات به کشورهای اروپایی، برزیل و کانادا اختصاص داشت که به مراتب دارای کیفیت بهتری از کشورهای آسیایی بودند. در عین حال کاغذ وسط که به اصطلاح «فلوتینگ» نامیده میشود و به صورت کنگرهای در کارتنهای سهلایه و پنج لایه قابل مشاهده است و مهمترین نقش را در استحکام و مقاوم بودن کارتن دارد توسط صنایع چوب و کاغذ مازندران تامین میشود که به گفته خبرگان این بازار از کیفیت و مرغوبیت خوبی برخوردار است. با این حال این گروه میافزایند: اگر این کارخانه میتوانست ظرفیت تولید خود را در این زمینه بالا ببرد کشور از واردات کاغذ فلوتینگ بینیاز میشد. البته شرکتهایی همچون چوکا، کاوه و پارس نیز کاغذ مورد استفاده این صنعت را تولید میکنند که نسبت به کاغذ مازندران هواخواه کمتری دارد.
در مورد شرکتهای تولید ورقه کارتن که جزو صنایع مادر به حساب میآید و واسطهای مهم بین تبدیل کاغذ به کارتن بستهبندی است خبرهای خوشی نمیرسد. این شرکتها باید 70درصد کاغذ مصرفی خود را از خارج وارد کنند و مانند کاغذ تحریر، تعاونی یا متولی دولتی ندارند. اکنون نیز به علت عدم تامین نقدینگی جهت خرید کاغذ و سررسید پرداخت تسهیلات اخذ شده از بانکهای عامل در وضع نامناسبی به سر میبرند. در این مورد میتوان از صنایع بستهبندی کارتن سمنان نام برد که با اشتغالزایی ٧٠ نفر به صورت مستقیم و ١٥٠ نفر به صورت غیرمستقیم در سمنان اکنون در خاموشی کامل به سر میبرد.
این تنها بخشی از درگیریهای مالی و معنوی ناشران است. برای نجات این عرصه کارشناسان میگویند که دولت باید چتر حمایتی خود را بیش از پیش در این عرصه گسترده کند و به گفته آنها مهمترین کمکی که میتواند بکند معافیتهای مالیاتی و بخشودگی یا تمدید استرداد بدهیهای بانکی و تامین سرمایه در گردش برای فعالان این عرصه است که خوراک فرهنگی جامعه را تامین میکنند.
گروه اقتصادی، بسیم لاله: اگر نگوییم که صنعت چاپ و کاغذ تعطیل شده است، نیمهتعطیل بودن میتواند واژه مناسبی باشد. این صنعت گلوگاه سختافزاری فرهنگ است. اکنون این صنعت به گرداب مشکلاتی فرو افتاده که صدایدارا و ندار را در این حوزه در آورده است. وقتی بیژن مقدم، مدیر مسوول روزنامه «جامجم» با یکی از خبرگزاریها مصاحبه میکند و گلایههای بسیاری در امور تهیه کاغذ مصرفی روزنامه خود داشته و خبر از حذف ویژهنامه و کمشدن صفحات روزنامه را میدهد میتوان گفت که مسالهای فراگیر در راه است.
6 دی91 «محمدجعفر محمدزاده» معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد با اعلام اینکه تمام تلاش و همت ما بر این است که وضعیت کاغذ بدتر از این نشود و روند فعلی قیمت کاغذ حفظ شود خبر از عملیاتی شدن طرح دولت در مورد صفر شدن تعرفه واردات کاغذ را داد. با این سخنان بود که بارقههایی از امید در بین اهالی مطبوعات و چاپ و نشر پدیدار شد اما پس از چندی گویا بازار کاغذ باز به روند صعودی افزایش قیمت خود ادامه داد.
امروز اگر برای تهیه کاغذ به بازار مراجعه کنید حتی اگر از نظر مالی هیچ مشکلی نداشته باشید اما با مقدار محدودی کاغذ میتوانید برگردید که این حکایت از آن دارد که عرضه کاغذ کم شده و علت آن انبار کردنش توسط افراد سودجو، فرصتطلب و بلاتکلیفی واردکنندگان کاغذ است. این روند سبب شده واردکنندگانی که درخواست ثبت سفارش امور واردات را انجام دادهاند، هنگامیکه به مرکز مبادله ارز مراجعه میکنند، جز تحویل مدارک و منتظر ماندن، کار خاص دیگری انجام نمیدهند و ناگزیر این گروه به این نتیجه میرسند که کاغذ جزو اولویتها نیست و برای واردات کاغذ باید از ارز بازار آزاد استفاده کرد. در صنعت نشر میتوان تنها از چند کارخانه نام برد که بخشی از کاغذ مورد نیاز کشور را تامین میکند. این کارخانهها غالبا نیمهخصوصی هستند و بنا بر آمار سال گذشته وزارت صنایع، 30درصد مصرف کاغذ کشور را تحت پوشش قرار میدهد. مهمترین این کارخانهها «صنایع چوب و کاغذ مازندران» است که در سال 76 با ظرفیت تولید 175هزار تن انواع کاغذ (شامل 90 هزار تن کاغذ روزنامه، چاپ و تحریر، 85 هزار تن کاغذ فلوتینگ) و با 1500 نفر کارگر آغاز به کار کرد. این در حالی است که گزارشها حکایت از این دارد که این کارخانه در حال حاضر با کمتر از ظرفیت اسمی خود تولید میکند و علت آن مواردی همچون عدم نوسازی و بهروزرسانی ماشینآلات است. به گفته کارشناسان، کارخانه چوب وکاغذ مازندران برای اینکه در حجم ظرفیت اسمی خود تولید داشته باشد باید یک هزینه 30 میلیون دلاری برای تجهیز امکانات خود کنار بگذارد تا بتواند دوباره از خاکستر این آشفتهبازار ققنوسوار پر بگیرد.
این در حالی است که دومین کارخانه «شرکت تولیدی کاغذ پارس» است که قدیمیترین مجموعه تولید کاغذ در کشور به حساب میآید. این کارخانه با تاریخی 40ساله، بار زیادی از تولید کاغذ مصرفی کشور را به دوش کشیده و به غیر از دوران جنگ هشت ساله که ناچار به قطع تولید خود به سبب شرایط آن روزگار بود، همچنان به تولید خود ادامه میدهد؛ تولیدی که بر اساس گفتهها تنها 30درصد ظرفیت اسمی آن است.
یکی از مواد اولیه این کارخانهها مادهای بنام «باگاس» است که از تفاله نیشکر تهیه میشود با توجه به مجموعه عظیم قند و شکر هفتتپه میتوان گفت از نظر تامین این ماده در شرایط خوبی به سر میبریم اما همهساله مقدار زیادی از این مواد ارزشمند آتش زده میشود و این به دلیل عدم وجود کارخانه کاغذسازی است که مبنای طراحی ماشینآلات آن براساس استفاده از این مواد است.
کارشناسان این حوزه اعتقاد دارند، در حالی که دولت در تدارک حذف یارانه 75میلیون دلاری کاغذ بود چنانچه با یک تا دوبار هزینه کردن این مقدار یارانه جهت خرید ماشینآلات و فناوری آن اقدام میکرد مشکلی بنام کمبود کاغذ وجود نداشت.
حوزه کتاب، درد مشترک
در حوزه نشر و چاپ کتاب به نقل از وبسایت خانه کتاب از ابتدای سالجاری تاکنون 43/733 عنوان کتاب در کشور چاپ شده است که این رقم در مقایسه با میزان مشابه سال گذشته 1633 عنوان یا به عبارتی سهدرصد کاهش یافته است. این در حالی است که قیمت کتاب، شاهد افزایش 19درصدی نسبت به سال قبل بوده است. این افزایش قیمت درحالی است که از سوی دستاندرکاران برگزاری نمایشگاه بینالمللی کتاب، زمان این رویداد فرهنگی اردیبهشتماه سال آتی اعلام شده است. در این رابطه حامد میرزابابایی عضو انجمن فرهنگی ناشران بینالمللی ایران، در رابطه با مشکلات اخیری که گریبان صنعت چاپ را گرفته است میگوید که احتمال حضور ناشران خارجی در بیست و ششمین نمایشگاه بینالمللی کتاب نزدیک به صفر بوده که علت آن نیز بدهکاری 10 میلیون دلاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به ناشران خارجی و مشکلات جابهجایی مبالغ از طریق سیستم بانکی است که در پی تحریمهای یکجانبه ایالات متحده و همپیمانانش به وجود آمده است.
به غیر از صنعت چاپ و نشر مطبوعات شرکتهای بستهبندی نیز از افزایش قیمت کاغذ در امان نماندهاند و مشکلاتی شاید شدیدتر از مشکلات کاغذ تحریر و روزنامه گریبانگیر این صنعت شده است. به طوری که تعداد زیادی از شرکتهایی که از آخال کاغذ بازیافتی تولید میکردند به دلیل «عدم به صرفه بودن تولید» دست از کار کشیدهاند و با بدهیهای زیادی مواجه شدهاند. بیشتر این بدهیها نیز ناشی از گرفتن تسهیلات از بانکها و موسسات مالی و جریمه دیرکرد آنهاست.
در صنعت بستهبندی که شامل تولید ورق کارتن و در نهایت تولید و چاپ کارتنهای سه لایه و پنج لایه میشود 70درصد کاغذ مورد استفاده رویه کارتن وارداتی از کشورهای شرقی آسیاست که در این مورد میتوان به چین و کره اشاره کرد.
تا چند سال پیش اما سهم زیادی از این واردات به کشورهای اروپایی، برزیل و کانادا اختصاص داشت که به مراتب دارای کیفیت بهتری از کشورهای آسیایی بودند. در عین حال کاغذ وسط که به اصطلاح «فلوتینگ» نامیده میشود و به صورت کنگرهای در کارتنهای سهلایه و پنج لایه قابل مشاهده است و مهمترین نقش را در استحکام و مقاوم بودن کارتن دارد توسط صنایع چوب و کاغذ مازندران تامین میشود که به گفته خبرگان این بازار از کیفیت و مرغوبیت خوبی برخوردار است. با این حال این گروه میافزایند: اگر این کارخانه میتوانست ظرفیت تولید خود را در این زمینه بالا ببرد کشور از واردات کاغذ فلوتینگ بینیاز میشد. البته شرکتهایی همچون چوکا، کاوه و پارس نیز کاغذ مورد استفاده این صنعت را تولید میکنند که نسبت به کاغذ مازندران هواخواه کمتری دارد.
در مورد شرکتهای تولید ورقه کارتن که جزو صنایع مادر به حساب میآید و واسطهای مهم بین تبدیل کاغذ به کارتن بستهبندی است خبرهای خوشی نمیرسد. این شرکتها باید 70درصد کاغذ مصرفی خود را از خارج وارد کنند و مانند کاغذ تحریر، تعاونی یا متولی دولتی ندارند. اکنون نیز به علت عدم تامین نقدینگی جهت خرید کاغذ و سررسید پرداخت تسهیلات اخذ شده از بانکهای عامل در وضع نامناسبی به سر میبرند. در این مورد میتوان از صنایع بستهبندی کارتن سمنان نام برد که با اشتغالزایی ٧٠ نفر به صورت مستقیم و ١٥٠ نفر به صورت غیرمستقیم در سمنان اکنون در خاموشی کامل به سر میبرد.
این تنها بخشی از درگیریهای مالی و معنوی ناشران است. برای نجات این عرصه کارشناسان میگویند که دولت باید چتر حمایتی خود را بیش از پیش در این عرصه گسترده کند و به گفته آنها مهمترین کمکی که میتواند بکند معافیتهای مالیاتی و بخشودگی یا تمدید استرداد بدهیهای بانکی و تامین سرمایه در گردش برای فعالان این عرصه است که خوراک فرهنگی جامعه را تامین میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.