اشرف بروجردی در گفتوگو با «شرق»:
فعالیت سیاسی زنان کاهش نیافته است
حامد طبیبی: وقتی صحبت از فعالیت سیاسی میشود، حتما عملکرد زنان، بهویژه در دو دهه اخیر، مقابل دیدگان قرار میگیرد. با تغییرات ایجادشده در جامعه ایران پس از دوم خرداد 76، افزایش تحصیلات عالی زنان و دانشجویان دختر و حضور در صحنههای سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و حتی اقتصادی، گرایش نیمی از جمعیت ایران به کار سیاسی هم افزایش یافت که نمود روشنی در این سالها در وقایع مهم سیاسی داشته است. این فعالیت در پنج سال اخیر، کمتر نمود و بروز یافت. اشرف بروجردی از فعالان سیاسی اصلاحطلب که سابقه معاونت اجتماعی و امور شوراهای وزارت کشور دوران اصلاحات را در کارنامه دارد در گفتوگو با «شرق» به سؤالاتی دراینباره پاسخ داد. عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، معتقد است زنان برای فعالیت خود نیازمند فضای مناسب و درنظرگرفتن تمهیداتی در ساختار حقوقی و انتخاباتی کشور هستند.
چرا فعالیت سیاسی زنان در سالهای اخیر به نسبت دوران اصلاحات، کاهش یافته است؟
کاهش فعالیت را بههیچوجه قبول ندارم، اما تغییر در مدل فعالیت زنان و نوع آن اتفاق افتاده است.
منظور شما فعالیت در سازمانهای مردمنهاد و فضای اجتماعی است؟ اسم آن که فعالیت سیاسی نیست.
اگر فعالیتها در دوران اصلاحات و البته در مقطع انتخابات ریاست جمهوری دهم عمدتا صبغه سیاسی کامل داشت، امروز نیمهسیاسی- نیمهاجتماعی شده است. فعالیت سازمانهای مردمنهاد، مشارکت در بسیاری از امور و تعیین سرنوشت است که در سطح کلان به سود حوزه سیاسی است.
چرا این تغییر رویکرد اتفاق افتاده است؟
هشت سال دوران احمدینژاد، فعالیت سیاسی را به طور مشخصی محدود کرد. اجازه داده نمیشد کسی با نام فعال سیاسی و به معنای تخصصی آن فعالیت کند. وقتی به طور کلی، سهم زنان در تشکلهای سیاسی و مدیریتهای کلان سیاسی ناچیز باشد، اعمال محدودیت باعث میشود تا همان سطح ناچیز هم به سمت صفر میل کند. ضمن اینکه همه رایزنیها و مشاورهها به مسئولان اجرائی و تقنینی درباره درنظرگرفتن «تبعیض مثبت» و ارائه سازوکار حقوقی برای دادن سهمیه به زنان، تقریبا بینتیجه مانده است. حتی رئیسجمهور فعلی این شعار و برنامه را در انتخابات ارائه کرد و بدنه دولت هنوز نسبت به این مسئله تحرک مشخصی را انجام ندادهاند.
تشکلهای اصولگرا که مشکلی برای فعالیت نداشتند. چرا اینطور به نظر میرسد که معدود زنان فعال در آنها هم مثل گذشته در عرصه حضور ندارند؟
در مورد آنها به نظر میرسد بیشتر گرایش فکریشان تغییر کرد. در مقطعی به سبب شتاب تحولات زنان و فشاری که از سوی نیمی از جمعیت جامعه وارد میشد، ناگزیر با جماعت همراه شدند و برای اینکه نشان دهند مشکلی با فعالیتهای سیاسی زنان ندارند، به زنان حاضر در تشکلها امکان بیشتری برای فعالیت داده بودند. اما در دولتهای نهم و دهم به حوزه سیاست رویکرد ایدئولوژیک داده شده و مبنای آن این بود که زن خانهدار باشد و در خانه بنشیند که تا موضوع دورکاری زنان هم پیش رفت. البته آنها امروز هم در مجلس نماینده زن دارند اما تلاشی برای حقوق اجتماعی و سیاسی از سوی همان نمایندگان زن دیده نمیشود.
کاهش فعالیت احزاب بهویژه در سالهای 88 تا 92، امری مشخص است اما فعالیت زنان از همان حد متوسط هم، کمتر دیده شد.
البته زنها در هیچ مقطعی در قالب حزب به معنای خاص آن نتوانستند به عدد قابلتوجهی از منظر تعداد و سطح فعالیت دست پیدا کنند.
حزب مشارکت، سهمیه 30 درصدی برای زنان در نظر گرفت.
مشارکت هم در سنوات اخیر، این سهم را لحاظ کرد و حضور زنان در آن پررنگتر شد. اما امروز میبینیم
حضور زنان در بین احزاب دیگر نیز پررنگ شده است. شورای مرکزی احزاب یا اعضای مؤسس به این جمعبندی رسیدهاند که اگر میخواهند اثربخشی جدی در جامعه داشته باشند باید خانمها را داخل مجموعه تصمیمگیری خود کنند تا جامعه بتواند به آنها رأی دهد و به تدریج، زنان جایگاه خود در حوزه رسمی سیاست را نیز استحکام ببخشند.
اشاره به عملکرد دولت روحانی در این حوزه داشتید. چرا معتقدید با آغاز دولت جدید، این روند تغییری نکرده است؟
البته تعداد خانمها در این دوره در بدنه دولت افزایش یافته است اما آنچه در بحث مشارکت سیاسی و اجرائی در سطوح وزارت و معاونت وزیر مدنظر است، تحقق نیافته است.
حضور معطوف به انتخابات زنان و جدیشدن مباحث پیرامون مشارکت سیاسی آنان صرفا در این مقاطع، یک نقیصه نیست؟
البته بهطورکلی حضور احزاب و گروههای سیاسی در مقطع انتخابات پررنگ است و بهتبع آن حضور زنان هم پررنگتر میشود اما مباحث و رایزنیهای ما درباره مشارکت سهمیهای و تبعیض مثبت، دارای پیشینهای طولانی است. آقای هاشمی سال 72 در نمازجمعه مطرح کردند که این ظلم به زنهاست اگر بخواهیم به آنها «سهمیه» بدهیم. پس از آن فعالان سیاسی زن و تشکلهای زنان، انتقاداتی را درباره این موضعگیری مطرح کردند. گفتیم شرایط زنان مثل یک مسابقه دو میدانی است که دست و پای زنها را بستهاند و میگویند با مردان مسابقه بدهید. در هشت سال جنگ، زنان نقش اول را بازی کردند چه در اعزام به جبهه، چه تحمل مصائب و مسائل جنگ و چه در همراهی با پدران، همسران و پسرانشان برای اعزام به جبهه. بعد از جنگ که بنا داشتند وارد امور اداره کشور شوند، با پرشدن همه پستها توسط مردان مواجه شدند. وقتی نسبت به این مسئله معترض شدند، اعلام شد که زنان تجربه مدیریتی ندارند! به هر حال شروع این فعالیتها در دوره آقای هاشمی بود که ایشان مشاور امور زنان را انتخاب کرد اما در دوره آقای خاتمی، مرکز مشارکت امور زنان تاسیس شد. سرکار خانم دکتر ابتکار هم که معاون رئیسجمهور و رئیس
سازمان محیطزیست شد.
اخیرا برخی فعالان سیاسی زن مثل خانم راکعی و دیگران از فعالیت برای گرفتن نیمی از کرسیهای مجلس یا 30 درصد آن سخن میگویند. جدا از کاندیداهای منفرد، فهرست اصلاحطلبان در سراسر کشور با چنین رویکردی بسته خواهد شد؟
موضوع اول، در نظرگرفتن سازوکار حقوقی برای این مسئله است و منظور ایشان قانونیشدن واگذار کردن 30 درصد کرسیها به زنان است. این مسئله توسط جمعی از ما به مجمع تشخیص مصلحت نظام که مشغول بررسی سیاستهای کلی انتخابات است، ارجاع شد. خود آقای هاشمی و آقایان عارف و مجید انصاری هم با این موضوع موافق هستند؛ اما گویا جمعبندی اعضای مجمع، در نظرگرفتن سهمیه نیست!
حداقل خود احزاب اصلاحطلب که میتوانند در فهرستهای انتخاباتی مجلس دهم در حوزههای مختلف، این رویکرد را دنبال کنند. در اینباره صحبتی شده است؟
بله در کمیتهای که زیر نظر شورای هماهنگی جبهه اصلاحات فعال است و با نظر رهبران اصلاحات، این مسئله مورد بحث قرار گرفته و احتمالا 25 درصد ظرفیت فهرستها در حوزههای مختلف به زنان اختصاص خواهد یافت، اما مشخص است که این به مفهوم در اختیارگرفتن 25 درصد کرسیهای مجلس نیست.
معتقد هستید زنان که نیمی از جمعیت ایران را تشکیل میدهند، به مدیران و نامزدهای زن اقبال نشان میدهند؟
معلوم است که رای میدهند. اینکه چرا دیده نمیشود من باوری دارم که از معبر تجربه کار اجرائی به آن رسیدهام. تا وقتی خانمها در حوزه مدیریت اجرائی کشور مسئولیت نداشته باشند، حضور پررنگ آنها را در هیچکجا نمیبینید. یعنی در مجلس و قوه قضائیه هم نمیتوانند صدای بلند داشته باشیم؛ چون خانمها در حوزه اخذ تصمیمات سیاسی و اجرائی کلان حاضر نیستند .
حامد طبیبی: وقتی صحبت از فعالیت سیاسی میشود، حتما عملکرد زنان، بهویژه در دو دهه اخیر، مقابل دیدگان قرار میگیرد. با تغییرات ایجادشده در جامعه ایران پس از دوم خرداد 76، افزایش تحصیلات عالی زنان و دانشجویان دختر و حضور در صحنههای سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و حتی اقتصادی، گرایش نیمی از جمعیت ایران به کار سیاسی هم افزایش یافت که نمود روشنی در این سالها در وقایع مهم سیاسی داشته است. این فعالیت در پنج سال اخیر، کمتر نمود و بروز یافت. اشرف بروجردی از فعالان سیاسی اصلاحطلب که سابقه معاونت اجتماعی و امور شوراهای وزارت کشور دوران اصلاحات را در کارنامه دارد در گفتوگو با «شرق» به سؤالاتی دراینباره پاسخ داد. عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، معتقد است زنان برای فعالیت خود نیازمند فضای مناسب و درنظرگرفتن تمهیداتی در ساختار حقوقی و انتخاباتی کشور هستند.
چرا فعالیت سیاسی زنان در سالهای اخیر به نسبت دوران اصلاحات، کاهش یافته است؟
کاهش فعالیت را بههیچوجه قبول ندارم، اما تغییر در مدل فعالیت زنان و نوع آن اتفاق افتاده است.
منظور شما فعالیت در سازمانهای مردمنهاد و فضای اجتماعی است؟ اسم آن که فعالیت سیاسی نیست.
اگر فعالیتها در دوران اصلاحات و البته در مقطع انتخابات ریاست جمهوری دهم عمدتا صبغه سیاسی کامل داشت، امروز نیمهسیاسی- نیمهاجتماعی شده است. فعالیت سازمانهای مردمنهاد، مشارکت در بسیاری از امور و تعیین سرنوشت است که در سطح کلان به سود حوزه سیاسی است.
چرا این تغییر رویکرد اتفاق افتاده است؟
هشت سال دوران احمدینژاد، فعالیت سیاسی را به طور مشخصی محدود کرد. اجازه داده نمیشد کسی با نام فعال سیاسی و به معنای تخصصی آن فعالیت کند. وقتی به طور کلی، سهم زنان در تشکلهای سیاسی و مدیریتهای کلان سیاسی ناچیز باشد، اعمال محدودیت باعث میشود تا همان سطح ناچیز هم به سمت صفر میل کند. ضمن اینکه همه رایزنیها و مشاورهها به مسئولان اجرائی و تقنینی درباره درنظرگرفتن «تبعیض مثبت» و ارائه سازوکار حقوقی برای دادن سهمیه به زنان، تقریبا بینتیجه مانده است. حتی رئیسجمهور فعلی این شعار و برنامه را در انتخابات ارائه کرد و بدنه دولت هنوز نسبت به این مسئله تحرک مشخصی را انجام ندادهاند.
تشکلهای اصولگرا که مشکلی برای فعالیت نداشتند. چرا اینطور به نظر میرسد که معدود زنان فعال در آنها هم مثل گذشته در عرصه حضور ندارند؟
در مورد آنها به نظر میرسد بیشتر گرایش فکریشان تغییر کرد. در مقطعی به سبب شتاب تحولات زنان و فشاری که از سوی نیمی از جمعیت جامعه وارد میشد، ناگزیر با جماعت همراه شدند و برای اینکه نشان دهند مشکلی با فعالیتهای سیاسی زنان ندارند، به زنان حاضر در تشکلها امکان بیشتری برای فعالیت داده بودند. اما در دولتهای نهم و دهم به حوزه سیاست رویکرد ایدئولوژیک داده شده و مبنای آن این بود که زن خانهدار باشد و در خانه بنشیند که تا موضوع دورکاری زنان هم پیش رفت. البته آنها امروز هم در مجلس نماینده زن دارند اما تلاشی برای حقوق اجتماعی و سیاسی از سوی همان نمایندگان زن دیده نمیشود.
کاهش فعالیت احزاب بهویژه در سالهای 88 تا 92، امری مشخص است اما فعالیت زنان از همان حد متوسط هم، کمتر دیده شد.
البته زنها در هیچ مقطعی در قالب حزب به معنای خاص آن نتوانستند به عدد قابلتوجهی از منظر تعداد و سطح فعالیت دست پیدا کنند.
حزب مشارکت، سهمیه 30 درصدی برای زنان در نظر گرفت.
مشارکت هم در سنوات اخیر، این سهم را لحاظ کرد و حضور زنان در آن پررنگتر شد. اما امروز میبینیم
حضور زنان در بین احزاب دیگر نیز پررنگ شده است. شورای مرکزی احزاب یا اعضای مؤسس به این جمعبندی رسیدهاند که اگر میخواهند اثربخشی جدی در جامعه داشته باشند باید خانمها را داخل مجموعه تصمیمگیری خود کنند تا جامعه بتواند به آنها رأی دهد و به تدریج، زنان جایگاه خود در حوزه رسمی سیاست را نیز استحکام ببخشند.
اشاره به عملکرد دولت روحانی در این حوزه داشتید. چرا معتقدید با آغاز دولت جدید، این روند تغییری نکرده است؟
البته تعداد خانمها در این دوره در بدنه دولت افزایش یافته است اما آنچه در بحث مشارکت سیاسی و اجرائی در سطوح وزارت و معاونت وزیر مدنظر است، تحقق نیافته است.
حضور معطوف به انتخابات زنان و جدیشدن مباحث پیرامون مشارکت سیاسی آنان صرفا در این مقاطع، یک نقیصه نیست؟
البته بهطورکلی حضور احزاب و گروههای سیاسی در مقطع انتخابات پررنگ است و بهتبع آن حضور زنان هم پررنگتر میشود اما مباحث و رایزنیهای ما درباره مشارکت سهمیهای و تبعیض مثبت، دارای پیشینهای طولانی است. آقای هاشمی سال 72 در نمازجمعه مطرح کردند که این ظلم به زنهاست اگر بخواهیم به آنها «سهمیه» بدهیم. پس از آن فعالان سیاسی زن و تشکلهای زنان، انتقاداتی را درباره این موضعگیری مطرح کردند. گفتیم شرایط زنان مثل یک مسابقه دو میدانی است که دست و پای زنها را بستهاند و میگویند با مردان مسابقه بدهید. در هشت سال جنگ، زنان نقش اول را بازی کردند چه در اعزام به جبهه، چه تحمل مصائب و مسائل جنگ و چه در همراهی با پدران، همسران و پسرانشان برای اعزام به جبهه. بعد از جنگ که بنا داشتند وارد امور اداره کشور شوند، با پرشدن همه پستها توسط مردان مواجه شدند. وقتی نسبت به این مسئله معترض شدند، اعلام شد که زنان تجربه مدیریتی ندارند! به هر حال شروع این فعالیتها در دوره آقای هاشمی بود که ایشان مشاور امور زنان را انتخاب کرد اما در دوره آقای خاتمی، مرکز مشارکت امور زنان تاسیس شد. سرکار خانم دکتر ابتکار هم که معاون رئیسجمهور و رئیس
سازمان محیطزیست شد.
اخیرا برخی فعالان سیاسی زن مثل خانم راکعی و دیگران از فعالیت برای گرفتن نیمی از کرسیهای مجلس یا 30 درصد آن سخن میگویند. جدا از کاندیداهای منفرد، فهرست اصلاحطلبان در سراسر کشور با چنین رویکردی بسته خواهد شد؟
موضوع اول، در نظرگرفتن سازوکار حقوقی برای این مسئله است و منظور ایشان قانونیشدن واگذار کردن 30 درصد کرسیها به زنان است. این مسئله توسط جمعی از ما به مجمع تشخیص مصلحت نظام که مشغول بررسی سیاستهای کلی انتخابات است، ارجاع شد. خود آقای هاشمی و آقایان عارف و مجید انصاری هم با این موضوع موافق هستند؛ اما گویا جمعبندی اعضای مجمع، در نظرگرفتن سهمیه نیست!
حداقل خود احزاب اصلاحطلب که میتوانند در فهرستهای انتخاباتی مجلس دهم در حوزههای مختلف، این رویکرد را دنبال کنند. در اینباره صحبتی شده است؟
بله در کمیتهای که زیر نظر شورای هماهنگی جبهه اصلاحات فعال است و با نظر رهبران اصلاحات، این مسئله مورد بحث قرار گرفته و احتمالا 25 درصد ظرفیت فهرستها در حوزههای مختلف به زنان اختصاص خواهد یافت، اما مشخص است که این به مفهوم در اختیارگرفتن 25 درصد کرسیهای مجلس نیست.
معتقد هستید زنان که نیمی از جمعیت ایران را تشکیل میدهند، به مدیران و نامزدهای زن اقبال نشان میدهند؟
معلوم است که رای میدهند. اینکه چرا دیده نمیشود من باوری دارم که از معبر تجربه کار اجرائی به آن رسیدهام. تا وقتی خانمها در حوزه مدیریت اجرائی کشور مسئولیت نداشته باشند، حضور پررنگ آنها را در هیچکجا نمیبینید. یعنی در مجلس و قوه قضائیه هم نمیتوانند صدای بلند داشته باشیم؛ چون خانمها در حوزه اخذ تصمیمات سیاسی و اجرائی کلان حاضر نیستند .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.