سهم زنان از صندلیهای سبز مجلس 94
فائزه توکلی: نقش زنان در قانونگذاری و شرکت گسترده آنان در انتخابات مجالس پارلمانی از اهمیت ویژهای برخوردار است. در کشورهای خاورمیانه زیر 10 درصد و در کشورهای اروپایی تا بالای 50 درصد کرسیهای نمایندگی را زنان تشکیل میدهند، در بسیاری از کشورها نیز با توجه به مکانیزهشدن خدمات خانگی، حضور زنان در اجتماع و فعالیت دوشادوش با مردان از ضروریات جوامع پیشرفته و درحالرشد شده است. پتانسیل زنان که در اغلب کشورهای دنیا 50 درصد از جمعیت را به خود اختصاص دادهاند، در تعیین سرنوشت کشورها قطعا دخالت دارد. در ایران با گذشت حدود 9 دوره از مجلس، درصد حضور زنان در مجلس نمایندگان بسیار پایین و حدود سه درصد است و این در حالی است که در کشورهای همسایه مانند افغانستان با پروسه خاص تاریخ معاصرشان، 25 درصد کرسیهای نمایندگی را زنان اشغال کردهاند.
نخستین کشورها
نیوزیلند اولین کشوری بود که حق رأی زنان را به رسمیت شناخت. در سال ۱۸۹۳، زنان برای نخستینبار در انتخابات ملی آن کشور شرکت کردند، اما تا سال ۱۹۱۹، زنان در نیوزیلند حق نامزدی در مجلس را نداشتند. در سال ۱۸۶۶، زنان بریتانیا نیز دادخواستی را برای شرکت در انتخابات مجلس ارائه کردند. پارلمان بریتانیا، نخست عقیده داشت که دخالت زنان در سیاست، زندگی سیاسی را مبتذل کرده و درعینحال ثبات خانواده را از میان میبرد. در سال ۱۸۶۷، نخستین جامعه ملی حق رأی زنان تأسیس شد. اعضای این جامعه که به سافروجتها معروف شدند، هواخواه حق رأی زنان بودند و دادخواستهایی به پارلمان بریتانیا ارائه دادند تا در سال ۱۹۰۳ جنبش حق رأی زنان توسعه یافت و درنهایت در سال ۱۹۱۸، بریتانیا حق رأی زنان را به رسمیت شناخت. در ایالاتمتحدهآمریکا در سال ۱۸۲۰، بیش از دوهزار زن آمریکایی خواستار اعطای حق رأی برابر با مردان شدند. این تقاضانامه مورد اعتنای دولت آمریکا واقع نشد تا اینکه در سال ۱۹۲۰، ویلسون، رئیسجمهور ایالاتمتحده، نوزدهمین متمم قانون اساسی آن کشور را به مجلس سنا رساند و زنان برای اولینبار به حق رأی برابر با مردان دست یافتند. در ایتالیا پس از
پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵، زنان حق رأی برابر با مردان کسب کردند. در فرانسه شارل دوگل در سال ۱۹۴۴، برای نخستینبار حق رأی زنان در فرانسه را به رسمیت شناخت. در هند، کنگره ملی هند به رهبری مهاتما گاندی، از حق رأی زنان پشتیبانی کرد و پس از استقلال هندوستان، در سال ۱۹۵۰، زنان هندی برای نخستینبار حق رأی به دست آوردند. در ژاپن در سال ۱۹۱۹، نخستین انجمن طرفدار حق رأی زنان تأسیس شد. سرانجام در سال ۱۹۴۸، قانون اساسی جدید ژاپن حق رأی برابر زنان را به رسمیت شناخت. در چین، مائو، از طرفداران جنبش هواخواه حق رأی زنان در چین بود. پس از تأسیس جمهوری خلق چین در سال ۱۹۴۹، زنان برای نخستینبار حق شرکت در انتخابات را یافتند. در کشورهای عربی مانند عربستانسعودی تاکنون حق رأی زنان در انتخابات به رسمیت شناخته نشده است و اکثر زنان این کشور شناسنامه ندارند! در کشورهای حاشیه خلیجفارس مانند عمان و بحرین و امارات، از سال ۲۰۰۳ تا 2006 زنان برای نخستینبار اجازه شرکت در انتخابات را یافتند. در ایران پس از نهضت مشروطه، در نخستین نظامنامه انتخابات، زنان از حق رأی اعم از انتخابشدن یا انتخابکردن محروم ماندند. در نظامنامه مجلس
شورا زنان در ردیف خارجشدگان از دین اسلام، دیوانگان، تبعه خارجه، دزدان و قاتلان، گدایان و متکدیان و اشخاصی که کمتر از ۲۰ سال داشتند، فاقد حق رأی شناخته شدند. در دور دوم مجلس شورای ملی، ماده چهارم نظامنامه انتخابات به بحث و بررسی گذاشته شد، اما هشدار دادند که اعطای حق رأی به زنان به بیثباتی سیاسی و هرجومرج اجتماعی خواهد انجامید. در مهرماه 1341، جراید عصر تهران با تیتر درشت نوشتند که «لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی در هیأت دولت به تصویب رسید» که حق رای زنان در آن دیده شده بود.
روند و شرایط کنونی
در دوره اول مجلسشورایاسلامی، چهار زن فقط از حوزه انتخابیه تهران روانه مجلس شدند. در دومین دوره مجلسشورایاسلامی هم مجددا زنان دور اول انتخاب شدند. در دوره چهارم مجلسشورایاسلامی نسبت به سه دوره قبل، تعداد بیشتری از زنان به مجلس راه یافتند. در دوره ششم مجلسشورایاسلامی 13 نماینده زن از ۲۹۷ نماینده به مجلس راه یافتند. تعداد نمایندگان زن در مجلس هفتم هم همانند مجلس ششم ۱۳ نفر بود، در مجلس هفتم 14 نفر و در مجلس هشتم با افت حدود 50 درصدی نسبت به مجلس پیشین هشت نفر بود. در مجلس هشتم تعداد نمایندگان زن با هشت نفر مجددا تشکیل شد. در مجلس نهم یک نفر به تعداد پیشین اضافه و تعداد نمایندگان زن تنها ۹ نفر از ۲۸۸ نماینده بود. با توجه به تعداد اندک نمایندگان زن در مجالس 9گانه پیشین، انتظار آن میرود در راستای توسعه فراگیر و استفاده از پتانسیلهای کمی و کیفی زنان در مجلس دهم تا حدود 30 درصد صندلیهای سبز مجلس، به عبارتی پنج درصد از افغانها بیشتر به زنان اختصاص داده شود و ماموطن خشنود شود.
فائزه توکلی: نقش زنان در قانونگذاری و شرکت گسترده آنان در انتخابات مجالس پارلمانی از اهمیت ویژهای برخوردار است. در کشورهای خاورمیانه زیر 10 درصد و در کشورهای اروپایی تا بالای 50 درصد کرسیهای نمایندگی را زنان تشکیل میدهند، در بسیاری از کشورها نیز با توجه به مکانیزهشدن خدمات خانگی، حضور زنان در اجتماع و فعالیت دوشادوش با مردان از ضروریات جوامع پیشرفته و درحالرشد شده است. پتانسیل زنان که در اغلب کشورهای دنیا 50 درصد از جمعیت را به خود اختصاص دادهاند، در تعیین سرنوشت کشورها قطعا دخالت دارد. در ایران با گذشت حدود 9 دوره از مجلس، درصد حضور زنان در مجلس نمایندگان بسیار پایین و حدود سه درصد است و این در حالی است که در کشورهای همسایه مانند افغانستان با پروسه خاص تاریخ معاصرشان، 25 درصد کرسیهای نمایندگی را زنان اشغال کردهاند.
نخستین کشورها
نیوزیلند اولین کشوری بود که حق رأی زنان را به رسمیت شناخت. در سال ۱۸۹۳، زنان برای نخستینبار در انتخابات ملی آن کشور شرکت کردند، اما تا سال ۱۹۱۹، زنان در نیوزیلند حق نامزدی در مجلس را نداشتند. در سال ۱۸۶۶، زنان بریتانیا نیز دادخواستی را برای شرکت در انتخابات مجلس ارائه کردند. پارلمان بریتانیا، نخست عقیده داشت که دخالت زنان در سیاست، زندگی سیاسی را مبتذل کرده و درعینحال ثبات خانواده را از میان میبرد. در سال ۱۸۶۷، نخستین جامعه ملی حق رأی زنان تأسیس شد. اعضای این جامعه که به سافروجتها معروف شدند، هواخواه حق رأی زنان بودند و دادخواستهایی به پارلمان بریتانیا ارائه دادند تا در سال ۱۹۰۳ جنبش حق رأی زنان توسعه یافت و درنهایت در سال ۱۹۱۸، بریتانیا حق رأی زنان را به رسمیت شناخت. در ایالاتمتحدهآمریکا در سال ۱۸۲۰، بیش از دوهزار زن آمریکایی خواستار اعطای حق رأی برابر با مردان شدند. این تقاضانامه مورد اعتنای دولت آمریکا واقع نشد تا اینکه در سال ۱۹۲۰، ویلسون، رئیسجمهور ایالاتمتحده، نوزدهمین متمم قانون اساسی آن کشور را به مجلس سنا رساند و زنان برای اولینبار به حق رأی برابر با مردان دست یافتند. در ایتالیا پس از
پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵، زنان حق رأی برابر با مردان کسب کردند. در فرانسه شارل دوگل در سال ۱۹۴۴، برای نخستینبار حق رأی زنان در فرانسه را به رسمیت شناخت. در هند، کنگره ملی هند به رهبری مهاتما گاندی، از حق رأی زنان پشتیبانی کرد و پس از استقلال هندوستان، در سال ۱۹۵۰، زنان هندی برای نخستینبار حق رأی به دست آوردند. در ژاپن در سال ۱۹۱۹، نخستین انجمن طرفدار حق رأی زنان تأسیس شد. سرانجام در سال ۱۹۴۸، قانون اساسی جدید ژاپن حق رأی برابر زنان را به رسمیت شناخت. در چین، مائو، از طرفداران جنبش هواخواه حق رأی زنان در چین بود. پس از تأسیس جمهوری خلق چین در سال ۱۹۴۹، زنان برای نخستینبار حق شرکت در انتخابات را یافتند. در کشورهای عربی مانند عربستانسعودی تاکنون حق رأی زنان در انتخابات به رسمیت شناخته نشده است و اکثر زنان این کشور شناسنامه ندارند! در کشورهای حاشیه خلیجفارس مانند عمان و بحرین و امارات، از سال ۲۰۰۳ تا 2006 زنان برای نخستینبار اجازه شرکت در انتخابات را یافتند. در ایران پس از نهضت مشروطه، در نخستین نظامنامه انتخابات، زنان از حق رأی اعم از انتخابشدن یا انتخابکردن محروم ماندند. در نظامنامه مجلس
شورا زنان در ردیف خارجشدگان از دین اسلام، دیوانگان، تبعه خارجه، دزدان و قاتلان، گدایان و متکدیان و اشخاصی که کمتر از ۲۰ سال داشتند، فاقد حق رأی شناخته شدند. در دور دوم مجلس شورای ملی، ماده چهارم نظامنامه انتخابات به بحث و بررسی گذاشته شد، اما هشدار دادند که اعطای حق رأی به زنان به بیثباتی سیاسی و هرجومرج اجتماعی خواهد انجامید. در مهرماه 1341، جراید عصر تهران با تیتر درشت نوشتند که «لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی در هیأت دولت به تصویب رسید» که حق رای زنان در آن دیده شده بود.
روند و شرایط کنونی
در دوره اول مجلسشورایاسلامی، چهار زن فقط از حوزه انتخابیه تهران روانه مجلس شدند. در دومین دوره مجلسشورایاسلامی هم مجددا زنان دور اول انتخاب شدند. در دوره چهارم مجلسشورایاسلامی نسبت به سه دوره قبل، تعداد بیشتری از زنان به مجلس راه یافتند. در دوره ششم مجلسشورایاسلامی 13 نماینده زن از ۲۹۷ نماینده به مجلس راه یافتند. تعداد نمایندگان زن در مجلس هفتم هم همانند مجلس ششم ۱۳ نفر بود، در مجلس هفتم 14 نفر و در مجلس هشتم با افت حدود 50 درصدی نسبت به مجلس پیشین هشت نفر بود. در مجلس هشتم تعداد نمایندگان زن با هشت نفر مجددا تشکیل شد. در مجلس نهم یک نفر به تعداد پیشین اضافه و تعداد نمایندگان زن تنها ۹ نفر از ۲۸۸ نماینده بود. با توجه به تعداد اندک نمایندگان زن در مجالس 9گانه پیشین، انتظار آن میرود در راستای توسعه فراگیر و استفاده از پتانسیلهای کمی و کیفی زنان در مجلس دهم تا حدود 30 درصد صندلیهای سبز مجلس، به عبارتی پنج درصد از افغانها بیشتر به زنان اختصاص داده شود و ماموطن خشنود شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.