|

داستان بزرگ زندگی

جوزف کمبل، شیفته همان پرسش عمیقی بود که شوپنهاور در رساله‌اش درباره اصول اخلاق طرح کرده بود: چگونه رنجی که نه از آنِِ من است و نه مایه دل‌مشغولی‌ام، تأثیری چنان ژرف در من می‌گذارد که گویی از آنِ خود من است و تأثیرش آن‎قدر شدید است که مرا به کنش وامی‌دارد؟ موضوع اسرارآمیزی است؛ عقل توضیحی برای آن ندارد و نمی‌توان ریشه‌های آن را در اَعمال و تجربیات جست‌و‌جو کرد. این امر حتی بر خودشیفته‌ترین انسان‌ها نیز پوشیده نیست. هر روز نمونه‌هایی از این نوع واکنش‌های آنی را به‌وضوح می‌بینیم: فردی که بی‌تأمل به کمک دیگری می‌شتابد و با اینکه تازه برای اولین‌بار است او را می‌بیند، اما جانش را برای او به‌خطر می‌اندازد و اندیشه‌ای ندارد، جز اینکه زندگی دیگری به‌ مخاطره افتاده و به کمک نیاز دارد... همان‌طور که در مقدمه دکتر یوجین کندی، ویراستارِ کمبل، آمده: «پاسخ شوپنهاور که کمبل قلبا از دانستنِ آن خرسند بود، آن است که پاسخ و واکنش آنی، نشانگر نفوذ نوعی درک متافیزیکی است که «تو، آن هستی» بهترین وجه بیان است. بنابر نوشته فیلسوف آلمانی چنین واکنشی مبتنی‌بر این فرض مسلم است که انسان خود را با دیگری یگانه می‌گیرد و نه با خود؛ و این همان شکستن حصار میان افراد است به‌گونه‌ای که دیگری دیگر نه یک غریبه، بلکه فردی است که من در رنجِ او شریک می‌شوم، هرچند که جان من در تن تو نیست».
«تو، آن هستی»، با عنوان فرعی «دگردیسی در استعاره‌های دینی»، کتابی است پیرامون تأملات معنوی کمبل. این چند واژه سانسکریتی به معنای «تو، آن هستی» چنان روح بزرگ کمبل را تسخیر کرده بود که هدف تمام جست‌و‌جوهایش شده بود. در نظر کمبل اسطوره، همان ارگ بزرگ کلیسای جامع است که طنین به‌وجودآمده از حدود یک‌صد لوله جداگانه درون آن درهم می‌تند و موسیقی فوق‌العاده‌ای خلق می‌کند. «تو، آن هستی» با دیباچه‌ای بر تفکرات کمبل و نسبت‌اش با مخاطب ایرانی آغاز می‌شود. و بعد هم مقدمه‌ای از ویراستار کمبل که به‌روشنی زوایای تفکر کمبل را روشن می‌کند. «کمبل و اسطوره» هم هفت بخش دیگر کتاب است. بخش یکم: «استعاره و راز دینی» درباره معنای اسطوره، نقش اسطوره، استعاره و زبان بومی اسطوره است. در بخش دوم، نماد و تجربه دینی و راز آمده است. در بخش سوم، هم کمبل از نمادها: خارج از زمان و مکان می‌گوید. نمادهای یهودی-مسیحی نیز بخش‌های دیگر کتاب را تشکیل می‌دهند و سرانجام «دوران پرسش‌گری» است. کمبل در سرتاسر کتاب با ارجاع به متن‌ها و آثار ادبی و هنری و عهد قدیم و جدید و دیگر متن‌های بنیادی آثار ادبی سترگ، به مسئله اسطوره و نمادها پرداخته است. کمبل که در سال 1987 درگذشت از خود آثاری را برجای گذاشت که در همه آنها به مجموعه‌ای از اسطوره‌های جهانی و نمادها پرداخته بود که خود، آنها را داستان بزرگ زندگی انسان می‌نامید. کتاب علاوه‌بر این در پیوست، گفت‌و‌گویی دارد با کمبل که حاصل بحث‌های او با یوجین کندی است. کندی از تلقی‌اش از واژه اسطوره می‌گوید و از کارکردهای اسطوره. از عصر فضا و فیلم‌های آمریکاییِ بسیاری که در این زمینه ساخته شدند و از اینکه ما در دوران معاصر ارتباط‌مان را با فهم رازورزانه زندگی و نمادها از دست داده‌ایم.

جوزف کمبل، شیفته همان پرسش عمیقی بود که شوپنهاور در رساله‌اش درباره اصول اخلاق طرح کرده بود: چگونه رنجی که نه از آنِِ من است و نه مایه دل‌مشغولی‌ام، تأثیری چنان ژرف در من می‌گذارد که گویی از آنِ خود من است و تأثیرش آن‎قدر شدید است که مرا به کنش وامی‌دارد؟ موضوع اسرارآمیزی است؛ عقل توضیحی برای آن ندارد و نمی‌توان ریشه‌های آن را در اَعمال و تجربیات جست‌و‌جو کرد. این امر حتی بر خودشیفته‌ترین انسان‌ها نیز پوشیده نیست. هر روز نمونه‌هایی از این نوع واکنش‌های آنی را به‌وضوح می‌بینیم: فردی که بی‌تأمل به کمک دیگری می‌شتابد و با اینکه تازه برای اولین‌بار است او را می‌بیند، اما جانش را برای او به‌خطر می‌اندازد و اندیشه‌ای ندارد، جز اینکه زندگی دیگری به‌ مخاطره افتاده و به کمک نیاز دارد... همان‌طور که در مقدمه دکتر یوجین کندی، ویراستارِ کمبل، آمده: «پاسخ شوپنهاور که کمبل قلبا از دانستنِ آن خرسند بود، آن است که پاسخ و واکنش آنی، نشانگر نفوذ نوعی درک متافیزیکی است که «تو، آن هستی» بهترین وجه بیان است. بنابر نوشته فیلسوف آلمانی چنین واکنشی مبتنی‌بر این فرض مسلم است که انسان خود را با دیگری یگانه می‌گیرد و نه با خود؛ و این همان شکستن حصار میان افراد است به‌گونه‌ای که دیگری دیگر نه یک غریبه، بلکه فردی است که من در رنجِ او شریک می‌شوم، هرچند که جان من در تن تو نیست».
«تو، آن هستی»، با عنوان فرعی «دگردیسی در استعاره‌های دینی»، کتابی است پیرامون تأملات معنوی کمبل. این چند واژه سانسکریتی به معنای «تو، آن هستی» چنان روح بزرگ کمبل را تسخیر کرده بود که هدف تمام جست‌و‌جوهایش شده بود. در نظر کمبل اسطوره، همان ارگ بزرگ کلیسای جامع است که طنین به‌وجودآمده از حدود یک‌صد لوله جداگانه درون آن درهم می‌تند و موسیقی فوق‌العاده‌ای خلق می‌کند. «تو، آن هستی» با دیباچه‌ای بر تفکرات کمبل و نسبت‌اش با مخاطب ایرانی آغاز می‌شود. و بعد هم مقدمه‌ای از ویراستار کمبل که به‌روشنی زوایای تفکر کمبل را روشن می‌کند. «کمبل و اسطوره» هم هفت بخش دیگر کتاب است. بخش یکم: «استعاره و راز دینی» درباره معنای اسطوره، نقش اسطوره، استعاره و زبان بومی اسطوره است. در بخش دوم، نماد و تجربه دینی و راز آمده است. در بخش سوم، هم کمبل از نمادها: خارج از زمان و مکان می‌گوید. نمادهای یهودی-مسیحی نیز بخش‌های دیگر کتاب را تشکیل می‌دهند و سرانجام «دوران پرسش‌گری» است. کمبل در سرتاسر کتاب با ارجاع به متن‌ها و آثار ادبی و هنری و عهد قدیم و جدید و دیگر متن‌های بنیادی آثار ادبی سترگ، به مسئله اسطوره و نمادها پرداخته است. کمبل که در سال 1987 درگذشت از خود آثاری را برجای گذاشت که در همه آنها به مجموعه‌ای از اسطوره‌های جهانی و نمادها پرداخته بود که خود، آنها را داستان بزرگ زندگی انسان می‌نامید. کتاب علاوه‌بر این در پیوست، گفت‌و‌گویی دارد با کمبل که حاصل بحث‌های او با یوجین کندی است. کندی از تلقی‌اش از واژه اسطوره می‌گوید و از کارکردهای اسطوره. از عصر فضا و فیلم‌های آمریکاییِ بسیاری که در این زمینه ساخته شدند و از اینکه ما در دوران معاصر ارتباط‌مان را با فهم رازورزانه زندگی و نمادها از دست داده‌ایم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.