سیسی، «پینوشه» نیست
الیوت آبرامز* . ترجمه: نوژن اعتضادالسلطنه
زمانی که در جولای 2013 میلادی «عبدالفتاح سیسی» در مصر قدرت را در دست گرفت و «محمد مرسی»، رئیسجمهوری این کشور را که در سال 2012 از طریق انتخابات به قدرت رسیده بود، از قدرت خلع کرد؛ مقایسههایی میان سیسی و پینوشه صورت میگرفت. در آن زمان، روزنامه «والاستریتژورنال» در گزارش خود نوشت: «مصریها باید خوششانس باشند اگر حاکم جدیدشان تبدیل به فردی شبیه «آگوستو پینوشه»، رئیسجمهوری پیشین شیلی، شود. او توانست قدرت را در دوران بینظمی در دست گیرد و اصلاحات منطبق با بازار آزاد را در آن کشور اجرایی و شرایط را برای گذار شیلی بهسوی دموکراسی فراهم کند». بهدنبال آن در ماه فوریه، «راجر کوهن»، در یادداشتی در روزنامه «نیویورکتایمز» از موفقیت پینوشه در گذارِ اقتصاد شیلی و دستیابی آن کشور به نظامی دموکراتیک سخن گفت و نقش او را در تبدیلشدن شیلی به یکی از موفقترین کشورهای حوزه آمریکای لاتین، مهم ارزیابی کرد. او در یادداشت خود اشاره کرده اگر «سیسی» نیز مسیر مدرنیزاسیون خشن را بپیماید، فراهمشدن زمینهای برای دستیابی مصر به یک دموکراسی پایدار را امکانپذیر میکند. با چنین دیدگاهی پینوشه اغلب با خشونتهای دوران دیکتاتوریاش بهخاطر میآید، اما واقعیتی نیز وجود دارد که او یک مصلح اقتصادی بود و اقداماتش زمینهساز گذارِ شیلی بهسوی دموکراسی شد. در این رویکرد ابراز امیدواری میشود که سیسی نیز از طریق اقدامات قاطعانه و سرکوبگرانه خود بتواند در درازمدت و شاید میانمدت، همان کاری که پینوشه برای شیلی انجام داد را برای مصر عملی کند و از این نظر ارزش آن را دارد که بتوان با او معامله کرد. بااینحال، چنین دیدگاهی به چهار علت نادرست است: نخست آنکه سیسی از پینوشه وحشیانهتر عمل میکند. پینوشه در مدت 17 سالی که بر قدرت تکیهزده بود، حدود سه هزار نفر را کشت و حدود چهار هزار نفر را بهدلیل جرائم سیاسی زندانی کرد. این در حالی است که سیسی و نظامیان مصری، تقریبا در دو سال گذشته این میزان کشتار و بازداشت را انجام دادهاند: حدود دوهزارو 500 کشته و بیش از 40 هزار زندانی در مصر. در شیلی روند سرکوبها روبهکاهش بود و شاید نیمی از موارد نقضِ حقوق بشر در دوران کودتا رخ داده باشد. میتوان امیدوار بود در مصر نیز شمار بازداشتیها و کشتهشدگان در سالهای آینده، سیری نزولی را طی کند، با وجود این، حتی اگر این پیشفرض نیز تحقق یابد بازهم سیسی مسئول کشتهشدن و زندانیشدن تعداد افراد بیشتری در قیاس با پینوشه است. نکته دوم آنکه، سیسی کمتر از پینوشه علاقهمند به ایفای نقشی بهعنوان یک مصلح اقتصادی است. او سوسیالیست نیست و بهنوعی از سرمایهداری اعتقاد دارد که همان نظام فاسد اقتصادی دوران «حسنی مبارک»، رئیسجمهوری سابق مصر، است. هنوز هیچگونه شواهد اساسی در مصر به چشم نمیخورد که نشان دهد آن کشور بهسوی اصلاحات اقتصادی برای دستیابی به اقتصاد بازار آزاد حرکت میکند، البته باید این اعتبار را به سیسی داد که جرأت لازم برای برداشتن گامهای ضروری بهمنظور کاهش سوبسیدهای دولتی را داشت؛ بااینحال، پینوشه اقدامات گستردهتری را انجام داد. او بهطور قابلِ ملاحظهای از ابعاد حضور دولت در اقتصاد کاست. برای مثال، در طول 17 سال زمامداری او تعداد کارکنان بخش دولتی، به میزان 75 درصد کاهش یافت. در مصر تحت زمامداری سیسی بخش دولتی هر روز درحالرشد است. نکته سوم آنکه، ارتش تحت رهبری پینوشه بهدلیل حرفهایبودن و داشتنِ یکپارچگی مالی هیچگاه برای تبدیلشدن به طبقه حاکمه دائمی تلاش نکرد. ارتش مصر، اما از زمان بهقدرترسیدن «جمال عبدالناصر»، در سال 1956 میلادی تاکنون، همواره حاکم اصلی بوده و هیچگونه نشانهای دیده نمیشود که «سیسی» قصد برهمزدن این قاعده را دارد؛ برای مثال، خبرگزاری «رویترز» گزارش داده بود که «مهاب ممیش»، سرهنگ بازنشسته و رئیس اداره کانال سوئز، گفته ارتش باید به توسعه بخش صنعتی و لجستیکی مصر کمک کند و در کنار کانال سوئز در حال برنامهریزی برای ساخت مراکز جدید باشد. در نهایت آنکه، آن کسانی که پینوشه را به دموکراسی فراخواندند، اکنون خواهان ادامه مسیر اشتباه سیسی هستند. پس از 15 سال درقدرتماندن، پینوشه خواستار تمدید مدت ریاستش بهمدت هشت سال دیگر بود. او در سال 1988 میلادی، رفراندوم قانون اساسی را برگزار کرد، درصورتیکه پاسخ اکثریت مثبت میبود، او برای هشت سال دیگر در قدرت باقی میماند. پینوشه، اما در انتخابات باخت. در شب انتخابات او قصد داشت نتایج را باطل اعلام کند و حکومت نظامی برقرار کند. تنها اِعمال فشار قوی از سوی آمریکا و بریتانیا و همچنین امتناع برخی از اعضای دولت، سبب شد پینوشه متوقف شود. پینوشه بهسختی مامای دموکراسی شیلی بود. درستتر آن است که بگوییم شیلی برخلاف میل او، بهسوی دموکراسی بازگشت و امیدوار باشیم سیسی راه او را نپیماید؛ اینکه بخواهد در سال 2029 نیز رئیسجمهور باشد و قصد داشته باشد تا سال 2037 میلادی، رئیسجمهوری باقی بماند. اکنون تنها 10 ماه از دوران ریاستجمهوری سیسی میگذرد و او هنوز با مشکل بزرگی مواجه نشده است، بااینحال، تردیدی وجود ندارد که او باید با فشار زیاد واردشده از سوی ارتش، بازرگانان بزرگ و جنبشهای مختلف سیاسی و افراطگرایان تندرو مذهبی، که خواستار ارتکاب اقدامات مجرمانه ازجمله قتل و ترور مداوم هستند، مقابله کند. درنهایت آنکه، مصر سال 2015، شیلی 1973 نیست. زمانی که پینوشه دست به کودتا زد، شیلی کشوری پیشرفتهتر بود و تاریخ طولانیمدتتری از دموکراسی در مقایسه با مصر داشت، بااینحال، مقایسه پینوشه و سیسی میتواند مسیر آینده قاهره را روشن کند، البته اگر سیسی اشتباهات مکرر پینوشه را تکرار نکند و اقدامات درست، اما معدود او را برای مصر عملی کند.
*معاون مشاور امنیت ملی جورج بوش
زمانی که در جولای 2013 میلادی «عبدالفتاح سیسی» در مصر قدرت را در دست گرفت و «محمد مرسی»، رئیسجمهوری این کشور را که در سال 2012 از طریق انتخابات به قدرت رسیده بود، از قدرت خلع کرد؛ مقایسههایی میان سیسی و پینوشه صورت میگرفت. در آن زمان، روزنامه «والاستریتژورنال» در گزارش خود نوشت: «مصریها باید خوششانس باشند اگر حاکم جدیدشان تبدیل به فردی شبیه «آگوستو پینوشه»، رئیسجمهوری پیشین شیلی، شود. او توانست قدرت را در دوران بینظمی در دست گیرد و اصلاحات منطبق با بازار آزاد را در آن کشور اجرایی و شرایط را برای گذار شیلی بهسوی دموکراسی فراهم کند». بهدنبال آن در ماه فوریه، «راجر کوهن»، در یادداشتی در روزنامه «نیویورکتایمز» از موفقیت پینوشه در گذارِ اقتصاد شیلی و دستیابی آن کشور به نظامی دموکراتیک سخن گفت و نقش او را در تبدیلشدن شیلی به یکی از موفقترین کشورهای حوزه آمریکای لاتین، مهم ارزیابی کرد. او در یادداشت خود اشاره کرده اگر «سیسی» نیز مسیر مدرنیزاسیون خشن را بپیماید، فراهمشدن زمینهای برای دستیابی مصر به یک دموکراسی پایدار را امکانپذیر میکند. با چنین دیدگاهی پینوشه اغلب با خشونتهای دوران دیکتاتوریاش بهخاطر میآید، اما واقعیتی نیز وجود دارد که او یک مصلح اقتصادی بود و اقداماتش زمینهساز گذارِ شیلی بهسوی دموکراسی شد. در این رویکرد ابراز امیدواری میشود که سیسی نیز از طریق اقدامات قاطعانه و سرکوبگرانه خود بتواند در درازمدت و شاید میانمدت، همان کاری که پینوشه برای شیلی انجام داد را برای مصر عملی کند و از این نظر ارزش آن را دارد که بتوان با او معامله کرد. بااینحال، چنین دیدگاهی به چهار علت نادرست است: نخست آنکه سیسی از پینوشه وحشیانهتر عمل میکند. پینوشه در مدت 17 سالی که بر قدرت تکیهزده بود، حدود سه هزار نفر را کشت و حدود چهار هزار نفر را بهدلیل جرائم سیاسی زندانی کرد. این در حالی است که سیسی و نظامیان مصری، تقریبا در دو سال گذشته این میزان کشتار و بازداشت را انجام دادهاند: حدود دوهزارو 500 کشته و بیش از 40 هزار زندانی در مصر. در شیلی روند سرکوبها روبهکاهش بود و شاید نیمی از موارد نقضِ حقوق بشر در دوران کودتا رخ داده باشد. میتوان امیدوار بود در مصر نیز شمار بازداشتیها و کشتهشدگان در سالهای آینده، سیری نزولی را طی کند، با وجود این، حتی اگر این پیشفرض نیز تحقق یابد بازهم سیسی مسئول کشتهشدن و زندانیشدن تعداد افراد بیشتری در قیاس با پینوشه است. نکته دوم آنکه، سیسی کمتر از پینوشه علاقهمند به ایفای نقشی بهعنوان یک مصلح اقتصادی است. او سوسیالیست نیست و بهنوعی از سرمایهداری اعتقاد دارد که همان نظام فاسد اقتصادی دوران «حسنی مبارک»، رئیسجمهوری سابق مصر، است. هنوز هیچگونه شواهد اساسی در مصر به چشم نمیخورد که نشان دهد آن کشور بهسوی اصلاحات اقتصادی برای دستیابی به اقتصاد بازار آزاد حرکت میکند، البته باید این اعتبار را به سیسی داد که جرأت لازم برای برداشتن گامهای ضروری بهمنظور کاهش سوبسیدهای دولتی را داشت؛ بااینحال، پینوشه اقدامات گستردهتری را انجام داد. او بهطور قابلِ ملاحظهای از ابعاد حضور دولت در اقتصاد کاست. برای مثال، در طول 17 سال زمامداری او تعداد کارکنان بخش دولتی، به میزان 75 درصد کاهش یافت. در مصر تحت زمامداری سیسی بخش دولتی هر روز درحالرشد است. نکته سوم آنکه، ارتش تحت رهبری پینوشه بهدلیل حرفهایبودن و داشتنِ یکپارچگی مالی هیچگاه برای تبدیلشدن به طبقه حاکمه دائمی تلاش نکرد. ارتش مصر، اما از زمان بهقدرترسیدن «جمال عبدالناصر»، در سال 1956 میلادی تاکنون، همواره حاکم اصلی بوده و هیچگونه نشانهای دیده نمیشود که «سیسی» قصد برهمزدن این قاعده را دارد؛ برای مثال، خبرگزاری «رویترز» گزارش داده بود که «مهاب ممیش»، سرهنگ بازنشسته و رئیس اداره کانال سوئز، گفته ارتش باید به توسعه بخش صنعتی و لجستیکی مصر کمک کند و در کنار کانال سوئز در حال برنامهریزی برای ساخت مراکز جدید باشد. در نهایت آنکه، آن کسانی که پینوشه را به دموکراسی فراخواندند، اکنون خواهان ادامه مسیر اشتباه سیسی هستند. پس از 15 سال درقدرتماندن، پینوشه خواستار تمدید مدت ریاستش بهمدت هشت سال دیگر بود. او در سال 1988 میلادی، رفراندوم قانون اساسی را برگزار کرد، درصورتیکه پاسخ اکثریت مثبت میبود، او برای هشت سال دیگر در قدرت باقی میماند. پینوشه، اما در انتخابات باخت. در شب انتخابات او قصد داشت نتایج را باطل اعلام کند و حکومت نظامی برقرار کند. تنها اِعمال فشار قوی از سوی آمریکا و بریتانیا و همچنین امتناع برخی از اعضای دولت، سبب شد پینوشه متوقف شود. پینوشه بهسختی مامای دموکراسی شیلی بود. درستتر آن است که بگوییم شیلی برخلاف میل او، بهسوی دموکراسی بازگشت و امیدوار باشیم سیسی راه او را نپیماید؛ اینکه بخواهد در سال 2029 نیز رئیسجمهور باشد و قصد داشته باشد تا سال 2037 میلادی، رئیسجمهوری باقی بماند. اکنون تنها 10 ماه از دوران ریاستجمهوری سیسی میگذرد و او هنوز با مشکل بزرگی مواجه نشده است، بااینحال، تردیدی وجود ندارد که او باید با فشار زیاد واردشده از سوی ارتش، بازرگانان بزرگ و جنبشهای مختلف سیاسی و افراطگرایان تندرو مذهبی، که خواستار ارتکاب اقدامات مجرمانه ازجمله قتل و ترور مداوم هستند، مقابله کند. درنهایت آنکه، مصر سال 2015، شیلی 1973 نیست. زمانی که پینوشه دست به کودتا زد، شیلی کشوری پیشرفتهتر بود و تاریخ طولانیمدتتری از دموکراسی در مقایسه با مصر داشت، بااینحال، مقایسه پینوشه و سیسی میتواند مسیر آینده قاهره را روشن کند، البته اگر سیسی اشتباهات مکرر پینوشه را تکرار نکند و اقدامات درست، اما معدود او را برای مصر عملی کند.
*معاون مشاور امنیت ملی جورج بوش
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.