|

وحدت دست‌نیافتنی در قبرس

حسن فتحی

پیروزی «مصطفی اکینچی» در انتخابات ریاست‌جمهوری قبرس شمالی، با توجه به دیدگاه‌هایش درباره وحدت دو بخش شمالی و جنوبی این جزیره، با استقبال بخش یونانی‌نشین و احتیاط دولت ترکیه مواجه شد و این مسئله می‌تواند در آینده این جزیره، که در منگنه یونان و ترکیه قرار گرفته، تأثیرگذار باشد، اما برای وحدت قبرس صرفا خواسته و دیدگاه‌های ترک‌تبارها و یونانی‌تبار‌های این جزیره ملاک نبوده و نیاز است آنکارا و آتن نیز تمایل و علاقه خود را آشکار کنند و نه‌تنها دست از مخالفت بردارند، بلکه برای تقویت دوستی و تنش‌زدایی نیز دست به اقدامات مثبت و مؤثری بزنند.
اگرچه در سال‌های اخیر مذاکراتی میان رهبران دو بخش قبرس درباره تنش‌زدایی و آشتی صورت گرفته است، اما تا‎زمانی‌که موانع اصلی از سر راه برداشته نشود، نمی‌توان امیدی به وحدت دوباره قبرس داشت؛ به‎این‎دلیل که یونان و ترکیه در قبرس منافعی دارند و دوپاره‌بودن این جزیره از نظر سیاسی و اقتصادی و حتی اجتماعی به نفع آنهاست. با توجه به این واقعیت‌هاست که می‌توان بر این مسئله تأکید کرد که قبرس، حتی قبل از استقلال هم تحت فشار و اقدامات تحریک‌آمیز دو همسایه قدرتمند خود قرار داشته و یونانی‌ها و ترک‌تبارهای قبرس وارد جنگ و درگیری نیابتی از سوی این دو کشور شدند که نتیجه آن، تجزیه دو بخش شمالی و جنوبی از سال 1974 است. مصطفی اکینچی با وعده اتحاد و همبستگی شمال و جنوب، روی کار آمده است و باید در‌این‎راستا حرکت کند، ولی همان‌گونه که عنوان شد برای تنش‌زدایی فقط نیاز به جلب رضایت و همراهی یونانی‌تبار‌های قبرس نیست، بلکه بیش‎از‎همه وی باید هم‎فکری و همراهی دولت ترکیه را جلب کند، زیرا از زمانی که ترکیه بخش شمالی قبرس را اشغال کرده است، نقش قیّم و بزرگ‌تر ترک‌های قبرس را ایفا می‌کند. به‎همین‎دلیل حتی با پیروزی اکینچی، «رجب اردوغان»، رئیس‌جمهور ترکیه، صراحتا خواستار همراهی او با آنکارا شده است و گفته ما برای قبرس شمالی بهایی پرداخت کرده‌ایم. ما شهید داده‌ایم و هم‌چنان باید برای آن هزینه بدهیم. به‌این‌ترتیب، مشخص می‌شود راه سخت و صعب‌العبوری مقابل اکینچی قرار دارد که از آنکارا می‌گذرد. ترکیه، که 30 هزار نیروی نظامی در قبرس شمالی دارد، درهر‌حال خود را سرور و قیّم ترک‌تبارهای قبرس می‌داند و سالانه 900 میلیون یورو به این منطقه، که از سال 1983 ظاهرا به یک کشور مستقل تبدیل شده است، کمک مالی می‌کند تا بتواند اقتدار و برتری خود را در دو بخش شمالی و جنوبی قبرس اعمال کند. جزیره قبرس، که با 9 هزار کیلومتر مربع مساحت بین ترکیه و یونان قرار گرفته است، حتی قبل از استقلال در سال1960 با مشکلات سیاسی و قومی مواجه بود، زیرا ترک‌ها و یونانی‌ها از زمان امپراتوری عثمانی با یکدیگر در ستیز و چالش بوده‌اند و با وجود تقسیم قدرت میان آنها پس از استقلال، دخالت‌های آنکارا و آتن مانع هم‌زیستی و تعامل این دو گروه شد تا اینکه در سال 1974، کودتای نظامی عوامل یونان در قبرس، زمینه دخالت نظامی ترکیه را فراهم آورد که تا اکنون ادامه داشته و سبب اشغال 38 درصد از خاک این جزیره شده است که از سال 1983 جمهوری قبرس شمالی نامیده می‌شود و فقط از سوی ترکیه به‌رسمیت شناخته شده است.
در سال‌های گذشته با عضویت قبرس جنوبی در اتحادیه اروپا، فشارها بر ترکیه افزایش یافته و این کشور را، که در تلاش است راهی به اتحادیه اروپا بیابد، بر سرِ دو راهی قرار داده است، زیرا خروج نیروهای نظامی و اتباع ترکیه از شمال قبرس همراه با بازگشت پناه‌جویان یونانی و ترک‌تبار و همچنین تقسیم قدرت سیاسی، از مهم‌ترین مسائل مورد مناقشه آنکارا با اروپا و جامعه جهانی است که با پاسخی قابل قبول از سوی آن کشور مواجه نشده است، پس با توجه به مواضع ترکیه و آنچه این‌روزها از اردوغان دیده شده است، این واقعیت آشکار می‌شود که مشکل قبرس بیش از اینکه در داخل این کشور باشد، در نگاه و دیدگاه همسایگان، به این سرزمین است. اکینچی اعلام کرده بود «مسئله قبرس نزدیک به یک قرن است که همچنان پا برجاست. من امیدوارم با همکاری رهبران قبرس یونانی، بتوانیم قبرسی را به نسل‌های آینده بسپاریم که برای همه ساکنان جزیره، نیکی و خوبی به‌همراه بیاورد». به‌گفته او این جزیره 9 هزار کیلومترمربع مساحت دارد و این دو اقلیت قومی باید آن را به‌طور عادلانه و درست با یکدیگر تقسیم کنند.
روزی «رئوف دنکتاش»، اولین رهبر و رئیس‌جمهور قبرس شمالی، گفته بود هیچ نامزدی نمی‌تواند خلاف میل ترکیه در انتخابات پیروز شود، اگرچه اکینچی معتقد است آن دوران به‌سر آمده، اما این واقعیت را باید پذیرفت که مشکلات قبرس را نمی‌توان صرفا با شعار حل‌و‌فصل کرد، زیرا اگرچه مردم این کشور خواستار وحدت و همبستگی هستند، اما اراده‌ای فراتر از اراده و خواست آنها وجود دارد که به‌دلیل منافعی که دارد، مایل به تحقق وحدت و یکپارچگی این کشور جزیره‌ای نیست. در سال‌های اخیر با اکتشافاتی که صورت گرفته و تأیید وجود منابع غنی نفت و گاز در دو بخش ترک‌نشین و یونانی‌نشین قبرس، منگنه ترکیه و یونان اطراف این سرزمین سخت‌تر و فشرده‌تر شده و آنها را که درصدد بهره‌برداری از این منابع غنی هستند، به این فکر واداشته که استمرار وضعیت کنونی بهتر از وحدت دو بخش قبرس است و بهره آن درنهایت نصیب کشورهایی خواهد شد که بر قبرس چنگ انداخته‌اند. به‌این‌ترتیب دورنمای یکپارچگی دو بخش شمالی و جنوبی قبرس، به‌مراتب تیره‌و‌تار شده و زمینه‌های آشتی و تعامل، با وجود خواست مردم از بین می‌رود. با توجه به این واقعیت‌هاست که باید صراحتا بر این مسئله تأکید شود که امیدهای اکینچی و حامیانش واهی بوده و صلح و دوستی میان ترک‌تبار‌ها و یونانی‎تبار‌ها‌ی قبرس، با وجود تمایل آنها، دست‌نیافتنی و دور‌از‎دسترس است، زیرا این خواسته آنکارا و آتن است که از جدایی دو بخش شمالی و جنوبی قبرس بهره‌مند شوند و بر حفظ این وضعیت اصرار ‌‌ورزند.

پیروزی «مصطفی اکینچی» در انتخابات ریاست‌جمهوری قبرس شمالی، با توجه به دیدگاه‌هایش درباره وحدت دو بخش شمالی و جنوبی این جزیره، با استقبال بخش یونانی‌نشین و احتیاط دولت ترکیه مواجه شد و این مسئله می‌تواند در آینده این جزیره، که در منگنه یونان و ترکیه قرار گرفته، تأثیرگذار باشد، اما برای وحدت قبرس صرفا خواسته و دیدگاه‌های ترک‌تبارها و یونانی‌تبار‌های این جزیره ملاک نبوده و نیاز است آنکارا و آتن نیز تمایل و علاقه خود را آشکار کنند و نه‌تنها دست از مخالفت بردارند، بلکه برای تقویت دوستی و تنش‌زدایی نیز دست به اقدامات مثبت و مؤثری بزنند.
اگرچه در سال‌های اخیر مذاکراتی میان رهبران دو بخش قبرس درباره تنش‌زدایی و آشتی صورت گرفته است، اما تا‎زمانی‌که موانع اصلی از سر راه برداشته نشود، نمی‌توان امیدی به وحدت دوباره قبرس داشت؛ به‎این‎دلیل که یونان و ترکیه در قبرس منافعی دارند و دوپاره‌بودن این جزیره از نظر سیاسی و اقتصادی و حتی اجتماعی به نفع آنهاست. با توجه به این واقعیت‌هاست که می‌توان بر این مسئله تأکید کرد که قبرس، حتی قبل از استقلال هم تحت فشار و اقدامات تحریک‌آمیز دو همسایه قدرتمند خود قرار داشته و یونانی‌ها و ترک‌تبارهای قبرس وارد جنگ و درگیری نیابتی از سوی این دو کشور شدند که نتیجه آن، تجزیه دو بخش شمالی و جنوبی از سال 1974 است. مصطفی اکینچی با وعده اتحاد و همبستگی شمال و جنوب، روی کار آمده است و باید در‌این‎راستا حرکت کند، ولی همان‌گونه که عنوان شد برای تنش‌زدایی فقط نیاز به جلب رضایت و همراهی یونانی‌تبار‌های قبرس نیست، بلکه بیش‎از‎همه وی باید هم‎فکری و همراهی دولت ترکیه را جلب کند، زیرا از زمانی که ترکیه بخش شمالی قبرس را اشغال کرده است، نقش قیّم و بزرگ‌تر ترک‌های قبرس را ایفا می‌کند. به‎همین‎دلیل حتی با پیروزی اکینچی، «رجب اردوغان»، رئیس‌جمهور ترکیه، صراحتا خواستار همراهی او با آنکارا شده است و گفته ما برای قبرس شمالی بهایی پرداخت کرده‌ایم. ما شهید داده‌ایم و هم‌چنان باید برای آن هزینه بدهیم. به‌این‌ترتیب، مشخص می‌شود راه سخت و صعب‌العبوری مقابل اکینچی قرار دارد که از آنکارا می‌گذرد. ترکیه، که 30 هزار نیروی نظامی در قبرس شمالی دارد، درهر‌حال خود را سرور و قیّم ترک‌تبارهای قبرس می‌داند و سالانه 900 میلیون یورو به این منطقه، که از سال 1983 ظاهرا به یک کشور مستقل تبدیل شده است، کمک مالی می‌کند تا بتواند اقتدار و برتری خود را در دو بخش شمالی و جنوبی قبرس اعمال کند. جزیره قبرس، که با 9 هزار کیلومتر مربع مساحت بین ترکیه و یونان قرار گرفته است، حتی قبل از استقلال در سال1960 با مشکلات سیاسی و قومی مواجه بود، زیرا ترک‌ها و یونانی‌ها از زمان امپراتوری عثمانی با یکدیگر در ستیز و چالش بوده‌اند و با وجود تقسیم قدرت میان آنها پس از استقلال، دخالت‌های آنکارا و آتن مانع هم‌زیستی و تعامل این دو گروه شد تا اینکه در سال 1974، کودتای نظامی عوامل یونان در قبرس، زمینه دخالت نظامی ترکیه را فراهم آورد که تا اکنون ادامه داشته و سبب اشغال 38 درصد از خاک این جزیره شده است که از سال 1983 جمهوری قبرس شمالی نامیده می‌شود و فقط از سوی ترکیه به‌رسمیت شناخته شده است.
در سال‌های گذشته با عضویت قبرس جنوبی در اتحادیه اروپا، فشارها بر ترکیه افزایش یافته و این کشور را، که در تلاش است راهی به اتحادیه اروپا بیابد، بر سرِ دو راهی قرار داده است، زیرا خروج نیروهای نظامی و اتباع ترکیه از شمال قبرس همراه با بازگشت پناه‌جویان یونانی و ترک‌تبار و همچنین تقسیم قدرت سیاسی، از مهم‌ترین مسائل مورد مناقشه آنکارا با اروپا و جامعه جهانی است که با پاسخی قابل قبول از سوی آن کشور مواجه نشده است، پس با توجه به مواضع ترکیه و آنچه این‌روزها از اردوغان دیده شده است، این واقعیت آشکار می‌شود که مشکل قبرس بیش از اینکه در داخل این کشور باشد، در نگاه و دیدگاه همسایگان، به این سرزمین است. اکینچی اعلام کرده بود «مسئله قبرس نزدیک به یک قرن است که همچنان پا برجاست. من امیدوارم با همکاری رهبران قبرس یونانی، بتوانیم قبرسی را به نسل‌های آینده بسپاریم که برای همه ساکنان جزیره، نیکی و خوبی به‌همراه بیاورد». به‌گفته او این جزیره 9 هزار کیلومترمربع مساحت دارد و این دو اقلیت قومی باید آن را به‌طور عادلانه و درست با یکدیگر تقسیم کنند.
روزی «رئوف دنکتاش»، اولین رهبر و رئیس‌جمهور قبرس شمالی، گفته بود هیچ نامزدی نمی‌تواند خلاف میل ترکیه در انتخابات پیروز شود، اگرچه اکینچی معتقد است آن دوران به‌سر آمده، اما این واقعیت را باید پذیرفت که مشکلات قبرس را نمی‌توان صرفا با شعار حل‌و‌فصل کرد، زیرا اگرچه مردم این کشور خواستار وحدت و همبستگی هستند، اما اراده‌ای فراتر از اراده و خواست آنها وجود دارد که به‌دلیل منافعی که دارد، مایل به تحقق وحدت و یکپارچگی این کشور جزیره‌ای نیست. در سال‌های اخیر با اکتشافاتی که صورت گرفته و تأیید وجود منابع غنی نفت و گاز در دو بخش ترک‌نشین و یونانی‌نشین قبرس، منگنه ترکیه و یونان اطراف این سرزمین سخت‌تر و فشرده‌تر شده و آنها را که درصدد بهره‌برداری از این منابع غنی هستند، به این فکر واداشته که استمرار وضعیت کنونی بهتر از وحدت دو بخش قبرس است و بهره آن درنهایت نصیب کشورهایی خواهد شد که بر قبرس چنگ انداخته‌اند. به‌این‌ترتیب دورنمای یکپارچگی دو بخش شمالی و جنوبی قبرس، به‌مراتب تیره‌و‌تار شده و زمینه‌های آشتی و تعامل، با وجود خواست مردم از بین می‌رود. با توجه به این واقعیت‌هاست که باید صراحتا بر این مسئله تأکید شود که امیدهای اکینچی و حامیانش واهی بوده و صلح و دوستی میان ترک‌تبار‌ها و یونانی‎تبار‌ها‌ی قبرس، با وجود تمایل آنها، دست‌نیافتنی و دور‌از‎دسترس است، زیرا این خواسته آنکارا و آتن است که از جدایی دو بخش شمالی و جنوبی قبرس بهره‌مند شوند و بر حفظ این وضعیت اصرار ‌‌ورزند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.