«لیلیا شوتسووا»، پژوهشگر ارشد مرکز «کارنگی» مسکو در گفتوگو با «شرق»:
اوکراینیها برای انقلابی دیگر آمادهاند
نوژن اعتضادالسلطنه
دشواری تایپ واژهها آزارش میداد، چراکه در قطار و درحال سفر برای شرکت در کنفرانسی علمی در ژاپن بود. شاید دشواری پاسخدادن به پرسشها در گرماگرم سفر را بتوان با کوران حوادث در اوکراین و فقدان راهحلی مؤثر برای پایاندادن به آن مقایسه کرد. «لیلیا شوتسووا»، پژوهشگر مرکز «کارنگی» در مسکو، اوکراینیتبار است و کارشناس «کرملینشناسی» و مسائل روسیه و اوکراین. ازایننظر آشنایی دقیقی با شرایط روسیه، اوکراین و کشورهای حوزه بالتیک دارد. او در گفتوگو با «شرق» از خوشبینی خود نسبتبه آینده اوکراین گفت؛ بااینحال، احتمال وقوع انقلابی دیگر در اوکراین را منتفی ندانست. این پژوهشگر اوکراینیتبار همچنین به ارزیابی نظام سیاسی تحت زمامداری «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهوری روسیه، در مسکو پرداخت.
اخیرا، سایت «اینترسپت» گزارشی را تحت عنوان «طالبان مسیحی در اوکراین»، منتشر کرد و از زندگی اعضای گروههای ملیگرای افراطی نوشت. نظر شما دراینباره چیست؟ ملیگرایان افراطی تهدیدی واقعی برای اوکراین هستند؟
سخنگفتن درباره تهدید ملیگرایان افراطی در اوکراین، تبلیغات کرملین است برای آنکه نشان دهد اکنون درون اوکراین، خطر افراطگرایی در دست نیروهای غیرمسئول، حاکم است. روسها ازاینطریق جهتگیری خصمانه خود درقبال اوکراینیها را توجیه میکنند. درواقع، ملیگرایان در اوکراین فاقد تأثیرگذاری جدی سیاسی هستند و نمایندگان آنها از دستیابی به هرگونه نتیجه چشمگیری در جریان انتخابات بازماندند. ناظرانِ آگاهِ اوضاع اوکراین، هرگز چیزی درباره «طالبان مسیحی» در آن کشور نشنیدهاند و برخلاف آن، در شهرهای روسیه، گروههای فاشیستی، در حال فعالیت هستند. اخیرا، گروههای فاشیست، کنگرهای را در سنپترزبورگ برگزار کردند.
برخی، ازجمله هواداران شوروی سابق استدلال میکنند دولت «ویکتور یانوکوویچ»، رئیسجمهوری پیشین اوکراین، اگرچه ماهیت دیکتاتوری داشت، بااینحال، امنیت و وضعیت اقتصادی بهتری را در مقایسه با امروز، برای اوکراینیها به ارمغان آورده بود.
رژیم یانوکوویچ، یکی از فاسدترین دولتهای اتحاد جماهیر شوروی سابق بود. یکی از دلایلی که مردم اوکراین به خیابانها آمدند و تظاهرات را آغاز کردند، آن بود که آنها برای جاندادن در راه دستیابی به آزادی و زندگی طبیعی آماده بودند. درواقع، پس از سقوط رژیم یانوکوویچ، وضعیت در اوکراین تنشآلود شد و نشانههایی از تعمیق بحران اقتصادی و تضعیف دولت دیده میشود. بااینحال، ما باید درباره علت این موضوع کنکاش کنیم؛ من دو موضوع را علت اصلی پیامدهای منفی کنونی در اوکراین میدانم: نخست، جنگ روسیه علیه اوکراین، بیثباتسازی شرق اوکراین و الحاق کریمه به فدراسیون روسیه و دومی، بدترشدن وضعیت اقتصادی که از دوران زمامداری یانوکوویچ آغاز شده بود و تابهامروز باقی مانده است. بااینحال، دلیل نخست، جدیترین علت وضعیت کنونی در اوکراین است. هر کشوری در دوران جنگ دچار بحرانهایی است و مجبور است بر آنها فائق آید.
درباره آینده فعالیت اپوزیسیون روسیه چه فکر میکنید؟ به نظر شما احتمال تکرار و تداوم قتل مخالفان دولت روسیه، وجود خواهد داشت؟
من مطمئن هستم قتل «بوریس نمتسوف»، ضربهای جدی بر پیکر اپوزیسیون روسیه زد. این قتل را میتوان یک هشدار قلمداد کرد: «به خود جسارت مبارزه علیه دولت روسیه را ندهید!» شواهد در مسکو حاکی از تسلط جو هراس و تهاجمی است که از سوی دولت روسیه بازتولید میشود. اکنون تلویزیون دولتی روسیه نیز نقش مهمی در ایجاد روحیه خشونت میان هواداران «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهوری روسیه، برای حذف مخالفان سیاسی ایفا میکند. فراتر از این موضوع، تابهامروز هنوز کسانی که سازماندهی اصلی قتلهای سیاسی در روسیه را برعهده داشتهاند، هرگز شناسایی نشدهاند. این وضعیت میتواند جوی ایجاد کند که اگر قتلهای دیگری روی دهند، سازماندهندگان و عاملان آن از تعقیب قضائی، مصون خواهند ماند.
به نظر شما «پوتین» در این جنایت نقش داشته است؟
درباره اینکه آیا شخص «پوتین» دستور قتلهای سیاسی را صادر کرده است یا خیر، مطمئن نیستم. این کار دشواری است. در مورد قتل «نمتسوف»، بهنظر میرسد رئیسجمهوری روسیه از این موضوع شگفتزده شده است. بااینحال، ارتکاب چنین جنایتی در نزدیکی کرملین، محافظتشدهترین منطقه در مسکو، قبول این موضوع را که نیروهای امنیتی روسیه در این قتل مشارکت نداشتهاند، دشوارتر میکند. در نتیجه، پوتین باید با تصمیمگیری درست نشان دهد، در قتل نمتسوف نقشی نداشته است. درهرحال، ما در روسیه بر این باوریم که این قتل، با انگیزه سیاسی انجام شده است.
چشمانداز سیاسی دولت پوتین و سیاستهایش (سرکوب مخالفان داخلی و الحاق کریمه به فدراسیون روسیه) را چگونه ارزیابی میکنید؟ به نظر شما احتمال عقبنشینی پوتین از مواضع کنونیاش وجود دارد؟
ما نباید درباره نقش «پوتین»، دچار مبالغهگویی شویم. بله، او رهبر روسیه است و عملکردش نیز در درون نظامی صورت میگیرد که شخص اول کشور در آن از اختیارات بالایی برخوردار است، بااینحال، این نظام، منطق خاص خود را دنبال میکند و رهبر سیاسی کشور نیز در گروگان آن است. رژیم سیاسی کنونی در روسیه، با وجود پوتین یا بدون حضور او، نمیتواند خطِ مشی دیگری را از نظر کیفی اتخاذ کند و مجبور به استفاده از ابزارهای سرکوب است. با توجه به وضعیت دنیای خارج، نظام کنونی روسیه در محاصره وضعیتی مشابه سنگربندی در جنگ است و در جستوجوی دشمن در داخل و خارج از کشور است. من باور ندارم هیأت حاکمه کنونی روسیه تمایل و آمادگی گذار از نظام سیاسی کنونی را داشته باشند؛ نظامی که در آن یک نفر حاکم است و تصمیمگیری نهایی را انجام میدهد. وضعیت کنونی درحالی تغییر میکند که تنها فشاری قوی از پایین به هیأت حاکمه وارد شود.
به نظر شما تغییر رئیسجمهوری آمریکا در انتخابات پیشِروی آن کشور، بر وضعیت اوکراین تأثیرگذار خواهد بود؟
درباره احتمال تغییر سیاست آمریکا درقبال بحران اوکراین، هیچگونه شواهدی در دست نیست و پاسخدادن به این پرسش در برهه زمانی کنونی، ناممکن است.
راهحل شما برای بهبود وضعیت اوکراین چیست و چه آیندهای برای آن کشور پیشبینی میکنید؟
وضعیت در اوکراین تنها از دو طریق میتواند بهبود یابد: پایان جنگ و تجاوز درون خاک اوکراین و آغاز اصلاحات واقعی و نه تقلیدی، از سوی رهبران اوکراین.
بازهم تأکید میکنم پایانیافتن جنگ برای بهبود وضعیت اوکراین، امری ضروری است، اما برای رسیدن به این هدف، فشار جهان خارج بر هیأت رهبری کرملین لازم است.
تنها ازاینطریق است که کرملین درک خواهد کرد، ادامه جنگ در اوکراین، بهمنزله خودکشی خواهد بود و سبب بدترشدن وضعیت بحران اقتصادی در آن کشور خواهد شد. من اطمینان دارم با گذشت زمان، اوکراین در ایجاد تغییر و تحولات تدریجی در اقتصاد و وضعیت سیاسیاش موفق خواهد شد. درصورتیکه این تلاشها شکست بخورند، انقلاب تازهای در راه خواهد بود. رهبران اوکراین این موضوع را بهخوبی درک کردهاند، بااینحال، فراتر از حوزه داخلی برای موفقیت اصلاحات در داخل اوکراین، این کشور نیازمند یاری جهانِ خارج است. اوکراین اکنون تنها در آغاز راه و روند اصلاحات است و چالشهای تازهای پیشِروی این کشور قرار خواهند گرفت.
دشواری تایپ واژهها آزارش میداد، چراکه در قطار و درحال سفر برای شرکت در کنفرانسی علمی در ژاپن بود. شاید دشواری پاسخدادن به پرسشها در گرماگرم سفر را بتوان با کوران حوادث در اوکراین و فقدان راهحلی مؤثر برای پایاندادن به آن مقایسه کرد. «لیلیا شوتسووا»، پژوهشگر مرکز «کارنگی» در مسکو، اوکراینیتبار است و کارشناس «کرملینشناسی» و مسائل روسیه و اوکراین. ازایننظر آشنایی دقیقی با شرایط روسیه، اوکراین و کشورهای حوزه بالتیک دارد. او در گفتوگو با «شرق» از خوشبینی خود نسبتبه آینده اوکراین گفت؛ بااینحال، احتمال وقوع انقلابی دیگر در اوکراین را منتفی ندانست. این پژوهشگر اوکراینیتبار همچنین به ارزیابی نظام سیاسی تحت زمامداری «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهوری روسیه، در مسکو پرداخت.
اخیرا، سایت «اینترسپت» گزارشی را تحت عنوان «طالبان مسیحی در اوکراین»، منتشر کرد و از زندگی اعضای گروههای ملیگرای افراطی نوشت. نظر شما دراینباره چیست؟ ملیگرایان افراطی تهدیدی واقعی برای اوکراین هستند؟
سخنگفتن درباره تهدید ملیگرایان افراطی در اوکراین، تبلیغات کرملین است برای آنکه نشان دهد اکنون درون اوکراین، خطر افراطگرایی در دست نیروهای غیرمسئول، حاکم است. روسها ازاینطریق جهتگیری خصمانه خود درقبال اوکراینیها را توجیه میکنند. درواقع، ملیگرایان در اوکراین فاقد تأثیرگذاری جدی سیاسی هستند و نمایندگان آنها از دستیابی به هرگونه نتیجه چشمگیری در جریان انتخابات بازماندند. ناظرانِ آگاهِ اوضاع اوکراین، هرگز چیزی درباره «طالبان مسیحی» در آن کشور نشنیدهاند و برخلاف آن، در شهرهای روسیه، گروههای فاشیستی، در حال فعالیت هستند. اخیرا، گروههای فاشیست، کنگرهای را در سنپترزبورگ برگزار کردند.
برخی، ازجمله هواداران شوروی سابق استدلال میکنند دولت «ویکتور یانوکوویچ»، رئیسجمهوری پیشین اوکراین، اگرچه ماهیت دیکتاتوری داشت، بااینحال، امنیت و وضعیت اقتصادی بهتری را در مقایسه با امروز، برای اوکراینیها به ارمغان آورده بود.
رژیم یانوکوویچ، یکی از فاسدترین دولتهای اتحاد جماهیر شوروی سابق بود. یکی از دلایلی که مردم اوکراین به خیابانها آمدند و تظاهرات را آغاز کردند، آن بود که آنها برای جاندادن در راه دستیابی به آزادی و زندگی طبیعی آماده بودند. درواقع، پس از سقوط رژیم یانوکوویچ، وضعیت در اوکراین تنشآلود شد و نشانههایی از تعمیق بحران اقتصادی و تضعیف دولت دیده میشود. بااینحال، ما باید درباره علت این موضوع کنکاش کنیم؛ من دو موضوع را علت اصلی پیامدهای منفی کنونی در اوکراین میدانم: نخست، جنگ روسیه علیه اوکراین، بیثباتسازی شرق اوکراین و الحاق کریمه به فدراسیون روسیه و دومی، بدترشدن وضعیت اقتصادی که از دوران زمامداری یانوکوویچ آغاز شده بود و تابهامروز باقی مانده است. بااینحال، دلیل نخست، جدیترین علت وضعیت کنونی در اوکراین است. هر کشوری در دوران جنگ دچار بحرانهایی است و مجبور است بر آنها فائق آید.
درباره آینده فعالیت اپوزیسیون روسیه چه فکر میکنید؟ به نظر شما احتمال تکرار و تداوم قتل مخالفان دولت روسیه، وجود خواهد داشت؟
من مطمئن هستم قتل «بوریس نمتسوف»، ضربهای جدی بر پیکر اپوزیسیون روسیه زد. این قتل را میتوان یک هشدار قلمداد کرد: «به خود جسارت مبارزه علیه دولت روسیه را ندهید!» شواهد در مسکو حاکی از تسلط جو هراس و تهاجمی است که از سوی دولت روسیه بازتولید میشود. اکنون تلویزیون دولتی روسیه نیز نقش مهمی در ایجاد روحیه خشونت میان هواداران «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهوری روسیه، برای حذف مخالفان سیاسی ایفا میکند. فراتر از این موضوع، تابهامروز هنوز کسانی که سازماندهی اصلی قتلهای سیاسی در روسیه را برعهده داشتهاند، هرگز شناسایی نشدهاند. این وضعیت میتواند جوی ایجاد کند که اگر قتلهای دیگری روی دهند، سازماندهندگان و عاملان آن از تعقیب قضائی، مصون خواهند ماند.
به نظر شما «پوتین» در این جنایت نقش داشته است؟
درباره اینکه آیا شخص «پوتین» دستور قتلهای سیاسی را صادر کرده است یا خیر، مطمئن نیستم. این کار دشواری است. در مورد قتل «نمتسوف»، بهنظر میرسد رئیسجمهوری روسیه از این موضوع شگفتزده شده است. بااینحال، ارتکاب چنین جنایتی در نزدیکی کرملین، محافظتشدهترین منطقه در مسکو، قبول این موضوع را که نیروهای امنیتی روسیه در این قتل مشارکت نداشتهاند، دشوارتر میکند. در نتیجه، پوتین باید با تصمیمگیری درست نشان دهد، در قتل نمتسوف نقشی نداشته است. درهرحال، ما در روسیه بر این باوریم که این قتل، با انگیزه سیاسی انجام شده است.
چشمانداز سیاسی دولت پوتین و سیاستهایش (سرکوب مخالفان داخلی و الحاق کریمه به فدراسیون روسیه) را چگونه ارزیابی میکنید؟ به نظر شما احتمال عقبنشینی پوتین از مواضع کنونیاش وجود دارد؟
ما نباید درباره نقش «پوتین»، دچار مبالغهگویی شویم. بله، او رهبر روسیه است و عملکردش نیز در درون نظامی صورت میگیرد که شخص اول کشور در آن از اختیارات بالایی برخوردار است، بااینحال، این نظام، منطق خاص خود را دنبال میکند و رهبر سیاسی کشور نیز در گروگان آن است. رژیم سیاسی کنونی در روسیه، با وجود پوتین یا بدون حضور او، نمیتواند خطِ مشی دیگری را از نظر کیفی اتخاذ کند و مجبور به استفاده از ابزارهای سرکوب است. با توجه به وضعیت دنیای خارج، نظام کنونی روسیه در محاصره وضعیتی مشابه سنگربندی در جنگ است و در جستوجوی دشمن در داخل و خارج از کشور است. من باور ندارم هیأت حاکمه کنونی روسیه تمایل و آمادگی گذار از نظام سیاسی کنونی را داشته باشند؛ نظامی که در آن یک نفر حاکم است و تصمیمگیری نهایی را انجام میدهد. وضعیت کنونی درحالی تغییر میکند که تنها فشاری قوی از پایین به هیأت حاکمه وارد شود.
به نظر شما تغییر رئیسجمهوری آمریکا در انتخابات پیشِروی آن کشور، بر وضعیت اوکراین تأثیرگذار خواهد بود؟
درباره احتمال تغییر سیاست آمریکا درقبال بحران اوکراین، هیچگونه شواهدی در دست نیست و پاسخدادن به این پرسش در برهه زمانی کنونی، ناممکن است.
راهحل شما برای بهبود وضعیت اوکراین چیست و چه آیندهای برای آن کشور پیشبینی میکنید؟
وضعیت در اوکراین تنها از دو طریق میتواند بهبود یابد: پایان جنگ و تجاوز درون خاک اوکراین و آغاز اصلاحات واقعی و نه تقلیدی، از سوی رهبران اوکراین.
بازهم تأکید میکنم پایانیافتن جنگ برای بهبود وضعیت اوکراین، امری ضروری است، اما برای رسیدن به این هدف، فشار جهان خارج بر هیأت رهبری کرملین لازم است.
تنها ازاینطریق است که کرملین درک خواهد کرد، ادامه جنگ در اوکراین، بهمنزله خودکشی خواهد بود و سبب بدترشدن وضعیت بحران اقتصادی در آن کشور خواهد شد. من اطمینان دارم با گذشت زمان، اوکراین در ایجاد تغییر و تحولات تدریجی در اقتصاد و وضعیت سیاسیاش موفق خواهد شد. درصورتیکه این تلاشها شکست بخورند، انقلاب تازهای در راه خواهد بود. رهبران اوکراین این موضوع را بهخوبی درک کردهاند، بااینحال، فراتر از حوزه داخلی برای موفقیت اصلاحات در داخل اوکراین، این کشور نیازمند یاری جهانِ خارج است. اوکراین اکنون تنها در آغاز راه و روند اصلاحات است و چالشهای تازهای پیشِروی این کشور قرار خواهند گرفت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.