|

آیا می‌توان دور اینترنت حصار ملی کشید؟

بابک عطار

آیا اینترنت ملی‌شدنی است؟ بدیهی است که اینترنت ملی‌شدنی نیست و نمی‌توان گرداگرد اینترنت حصار ملی کشید. از این رو در این چند سطر تلاش می‌کنیم به دور از مسایل سیاسی و اجتماعی و صرفا از نگاه فنی، شبکه ملی اطلاعات که با نام اینترنت ملی از آن یاد می‌شود را مورد بررسی قرار دهیم.
بدیهی است این شبکه که در سال 1385 بذر آن جوانه زد، اولین تجربه با این مضمون در جهان نیست و مشابهاتی در استرالیا (NBN)، ایالات متحده آمریکا (internet II)، کره‌شمالی (Kwangmyong) و... دارد. پرواضح است که این نمونه‌های مشابه کاربردها و تفاوت‌های ساختاری مختلفی دارند و برخی همچون استرالیا و آمریکا در راستای تقویت دسترسی کاربران به منابع اطلاعاتی اینترنت و برخی همچون کره‌شمالی با هدف محدودیت ارتباطات خارجی کاربران و تامین نیازهای داخلی، راه‌اندازی شده‌اند. آنچه در بخشنامه‌های مختلف صادره از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و اظهارات مسوولان محترم درخصوص شبکه ملی اطلاعات یا همان اینترنت ملی مشهود است، قرار نیست که ارتباط ایران با شبکه جهانی اینترنت قطع شود بلکه یکی از اهداف طرح اینترنت ملی، فراهم آوردن امکانی است که در صورت قطع احتمالی ارتباط ایران با شبکه جهانی اینترنت، دسترسی به شبکه داخلی اطلاعاتی کشور، به صورت کامل برقرار باشد.
اگر بخواهیم از مشکلات پیش روی شبکه ملی اطلاعات همچون دیتا سنترهای پاسخگوی میزبانی تمامی وب‌سایت‌ها و پورتال‌های ایرانی، Root Server، سرویس رایانامه ملی و سرویس جست‌وجوگر ملی از یک‌سو و تحریم‌ها و فقدان دانش و تخصص کافی در کشور از سوی دیگر، که اجرای موفق این پروژه را دور از ذهن می‌نمایاند بگذریم تهدیدها و فرصت‌های بسیاری پیش روی اجرای موفق این پروژه خواهد بود که برخی از آنان عبارت است از:
امنیت: اگر با نگاه برخی از مسوولان و منتقدان که شبکه اینترنت عامل تهدید یا ابزار جاسوسی نیست بلکه خود تهدید و جاسوس است، استراتژی حضور در فضای سایبر را ترسیم کنیم، از دست دادن لحظات جهت راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات یا اینترنت ملی از دست دادن فرصت‌های جبران‌ناپذیر بی‌شماری است اما سوال مهم این است که اولا: اگر قرار نیست که ارتباط ایران با شبکه اینترنت جهانی قطع شود، راهکار اتصال ایمن اینترنت با اینترنت ملی چیست؟ ثانیا: راهکار مدیریت و نظارت بر نفوذگران و تخریب‌گران حاضر در اینترنت ملی چیست؟
کاهش هزینه‌ها و افزایش سرعت: با توجه به اینکه با زیرساخت‌های موجود در کشور و افزایش روزافزون کاربران اینترنتی تامین پهنای باند موردنیاز و کنترل هزینه‌ها ناممکن می‌نماید، در اینترنت ملی راهکارهای لازم برای این کنترل هزینه‌ها و جلوگیری از واکشی بیهوده اطلاعات تدبیر شده است اما سوال این است که با توجه به نیاز مبرم به درگاه ایمن فیمابین اینترنت جهانی و اینترنت ملی چگونه می‌توان از به‌روز بودن اطلاعات اینترنت ملی و صحت کشینگ مخصوصا در مواردی که به اطلاعات به‌هنگام نیاز است اطمینان یافت؟
فرصت‌های جدید شغلی: با توجه به سال حمایت از تولید و سرمایه داخلی و قطعا با راه‌اندازی اینترنت ملی فرصت‌های شغلی متنوعی در کشور در زمینه فناوری اطلاعات ایجاد می‌شود، همچون فجر (فراهم‌سازی جویشگر رایانه‌ای) و فخر (فراهم‌سازی خدمات رایانامه‌ای) که سازمان فناوری اطلاعات از همه شرکت‌های فعال در حوزه فناوری اطلاعات دعوت به همکاری کرد اما سوال این است که آیا فرصت‌های شغلی که در حال حاضر به صورت آنلاین وجود دارد همچون پروژه‌های بی‌‌شماری که به صورت آنلاین و توسط فعالان فناوری اطلاعات داخلی توسعه می‌یابد و این نگرانی وجود دارد که حصار اینترنت ملی آن را تحت‌الشعاع قرار دهد از بین نمی‌رود؟
سرویس‌ها و خدمات ملی: سرویس‌ها و خدمات ملی همچون تلویزیون اینترنتی، ویدیو درخواستی، آموزش از راه دور، دورکاری، سلامت الکترونیکی و تجارت الکترونیکی از جمله برنامه‌های قابل ارایه روی شبکه ملی اینترنت عنوان شده و این شبکه که بر پایه پروتکل اینترنت طراحی شده، یکی از زیرساخت‌های اصلی دولت الکترونیک محسوب می‌شود و پهنای زیاد باند، ارسال تصویر، صوت و حجم زیاد اطلاعات، از ویژگی‌های این شبکه است اما سوال این است که حاضران در شبکه ملی اطلاعات یا اینترنت ملی به علت مسایل مختلف همچون کند شدن احتمالی سرعت یا افزایش فیلترینگ از سرویس‌های مجاز اینترنت جهانی محروم نخواهند شد؟ عملیاتی شدن اینترنت ملی در دو بخش کاربران دولتی و شبکه‌های اختصاصی و نیز کاربران خانگی فاز‌بندی شده است که در فاز نخست راه‌اندازی این شبکه برای کاربران دولتی و شبکه‌های اختصاصی بوده که تا پایان امسال نوید داده شده و در مورد کاربران خانگی فعلا هیچ برنامه‌ای زمانبندی نهایی نشده است. در نهایت با اینکه موفقیت این پروژه دور از ذهن به نظر می‌رسد امید است در صورت تحقق، فیمابین کشور عزیزمان ایران و جامعه جهانی فاصله‌ای آنچنان شگرف ایجاد نکند، که در صورت تغییر سیاستگذاری و نیاز به پیوستن مجدد به شبکه اینترنت به دلایل مختلف فنی، اطلاعاتی، سیاسی و اجتماعی، این مهم غیرممکن شود.آیا اینترنت ملی‌شدنی است؟ بدیهی است که اینترنت ملی‌شدنی نیست و نمی‌توان گرداگرد اینترنت حصار ملی کشید. از این رو در این چند سطر تلاش می‌کنیم به دور از مسایل سیاسی و اجتماعی و صرفا از نگاه فنی، شبکه ملی اطلاعات که با نام اینترنت ملی از آن یاد می‌شود را مورد بررسی قرار دهیم.
بدیهی است این شبکه که در سال 1385 بذر آن جوانه زد، اولین تجربه با این مضمون در جهان نیست و مشابهاتی در استرالیا (NBN)، ایالات متحده آمریکا (internet II)، کره‌شمالی (Kwangmyong) و... دارد. پرواضح است که این نمونه‌های مشابه کاربردها و تفاوت‌های ساختاری مختلفی دارند و برخی همچون استرالیا و آمریکا در راستای تقویت دسترسی کاربران به منابع اطلاعاتی اینترنت و برخی همچون کره‌شمالی با هدف محدودیت ارتباطات خارجی کاربران و تامین نیازهای داخلی، راه‌اندازی شده‌اند. آنچه در بخشنامه‌های مختلف صادره از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و اظهارات مسوولان محترم درخصوص شبکه ملی اطلاعات یا همان اینترنت ملی مشهود است، قرار نیست که ارتباط ایران با شبکه جهانی اینترنت قطع شود بلکه یکی از اهداف طرح اینترنت ملی، فراهم آوردن امکانی است که در صورت قطع احتمالی ارتباط ایران با شبکه جهانی اینترنت، دسترسی به شبکه داخلی اطلاعاتی کشور، به صورت کامل برقرار باشد.
اگر بخواهیم از مشکلات پیش روی شبکه ملی اطلاعات همچون دیتا سنترهای پاسخگوی میزبانی تمامی وب‌سایت‌ها و پورتال‌های ایرانی، Root Server، سرویس رایانامه ملی و سرویس جست‌وجوگر ملی از یک‌سو و تحریم‌ها و فقدان دانش و تخصص کافی در کشور از سوی دیگر، که اجرای موفق این پروژه را دور از ذهن می‌نمایاند بگذریم تهدیدها و فرصت‌های بسیاری پیش روی اجرای موفق این پروژه خواهد بود که برخی از آنان عبارت است از:
امنیت: اگر با نگاه برخی از مسوولان و منتقدان که شبکه اینترنت عامل تهدید یا ابزار جاسوسی نیست بلکه خود تهدید و جاسوس است، استراتژی حضور در فضای سایبر را ترسیم کنیم، از دست دادن لحظات جهت راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات یا اینترنت ملی از دست دادن فرصت‌های جبران‌ناپذیر بی‌شماری است اما سوال مهم این است که اولا: اگر قرار نیست که ارتباط ایران با شبکه اینترنت جهانی قطع شود، راهکار اتصال ایمن اینترنت با اینترنت ملی چیست؟ ثانیا: راهکار مدیریت و نظارت بر نفوذگران و تخریب‌گران حاضر در اینترنت ملی چیست؟
کاهش هزینه‌ها و افزایش سرعت: با توجه به اینکه با زیرساخت‌های موجود در کشور و افزایش روزافزون کاربران اینترنتی تامین پهنای باند موردنیاز و کنترل هزینه‌ها ناممکن می‌نماید، در اینترنت ملی راهکارهای لازم برای این کنترل هزینه‌ها و جلوگیری از واکشی بیهوده اطلاعات تدبیر شده است اما سوال این است که با توجه به نیاز مبرم به درگاه ایمن فیمابین اینترنت جهانی و اینترنت ملی چگونه می‌توان از به‌روز بودن اطلاعات اینترنت ملی و صحت کشینگ مخصوصا در مواردی که به اطلاعات به‌هنگام نیاز است اطمینان یافت؟
فرصت‌های جدید شغلی: با توجه به سال حمایت از تولید و سرمایه داخلی و قطعا با راه‌اندازی اینترنت ملی فرصت‌های شغلی متنوعی در کشور در زمینه فناوری اطلاعات ایجاد می‌شود، همچون فجر (فراهم‌سازی جویشگر رایانه‌ای) و فخر (فراهم‌سازی خدمات رایانامه‌ای) که سازمان فناوری اطلاعات از همه شرکت‌های فعال در حوزه فناوری اطلاعات دعوت به همکاری کرد اما سوال این است که آیا فرصت‌های شغلی که در حال حاضر به صورت آنلاین وجود دارد همچون پروژه‌های بی‌‌شماری که به صورت آنلاین و توسط فعالان فناوری اطلاعات داخلی توسعه می‌یابد و این نگرانی وجود دارد که حصار اینترنت ملی آن را تحت‌الشعاع قرار دهد از بین نمی‌رود؟
سرویس‌ها و خدمات ملی: سرویس‌ها و خدمات ملی همچون تلویزیون اینترنتی، ویدیو درخواستی، آموزش از راه دور، دورکاری، سلامت الکترونیکی و تجارت الکترونیکی از جمله برنامه‌های قابل ارایه روی شبکه ملی اینترنت عنوان شده و این شبکه که بر پایه پروتکل اینترنت طراحی شده، یکی از زیرساخت‌های اصلی دولت الکترونیک محسوب می‌شود و پهنای زیاد باند، ارسال تصویر، صوت و حجم زیاد اطلاعات، از ویژگی‌های این شبکه است اما سوال این است که حاضران در شبکه ملی اطلاعات یا اینترنت ملی به علت مسایل مختلف همچون کند شدن احتمالی سرعت یا افزایش فیلترینگ از سرویس‌های مجاز اینترنت جهانی محروم نخواهند شد؟ عملیاتی شدن اینترنت ملی در دو بخش کاربران دولتی و شبکه‌های اختصاصی و نیز کاربران خانگی فاز‌بندی شده است که در فاز نخست راه‌اندازی این شبکه برای کاربران دولتی و شبکه‌های اختصاصی بوده که تا پایان امسال نوید داده شده و در مورد کاربران خانگی فعلا هیچ برنامه‌ای زمانبندی نهایی نشده است. در نهایت با اینکه موفقیت این پروژه دور از ذهن به نظر می‌رسد امید است در صورت تحقق، فیمابین کشور عزیزمان ایران و جامعه جهانی فاصله‌ای آنچنان شگرف ایجاد نکند، که در صورت تغییر سیاستگذاری و نیاز به پیوستن مجدد به شبکه اینترنت به دلایل مختلف فنی، اطلاعاتی، سیاسی و اجتماعی، این مهم غیرممکن شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.