|

جست‌وجوي ناشناخته‌ها

«سحرگاه چشم از جهان فروبست، پيش از آنکه بشود ريسمان سياه و سفيد را از هم بازشناخت. کشيش لب‌هايش را ‌تر کرد و آب دهانش را قورت داد. دعاهايش فروکش کردند. طبيب از همان دم که نبض بيمار زير انگشتش باز ايستاد، از پيش او تکان نخورده بود. تنها دليل زنده‌‌ماندن بيمار تا دم آخر سرسختي‌اش بود و سرانجام يک لخته خون بر اراده‌اش چيره شد و از پاي درش آورد. دست‌هاي آن خدابيامرز را صليب‌وار روي هم گذاشته بودند. کسي دست پرلک‌وپيسش را روي دست‌هاي او گذاشت و بعد آنها را برداشت تا صليبي را روي سينه لخت مرده بگذارند، صليبي که به نظر پزشک خيلي بزرگ مي‌رسيد، مثل صليب کاتوليک‌ها پرزرق‌و‌برق بود و مانند بالاتنه پر از جاي زخم آن خدابيامرز، پر از نقش‌ونگار..». «وسوسه‌هاي غربت» با اين جملات شروع مي‌شود؛ با توصيف مرگ فرانسيس برتون. به گفته خود ترويانف، سال‌ها طول کشيده تا او جمله ابتدايي «وسوسه‌هاي غربت» را آن‌طور که مي‌خواهد بنويسد: «نخستين جمله رمان وسوسه‌هاي غربت سال‌ها مشغولم کرده بود و دغدغه ذهني‌ام بود. فقط مي‌دانستم که مي‌خواهم رمان را با صحنه مرگ ريچارد فرانسيس برتون شروع کنم، چون تولد و مرگ مثل سرچشمه يک رودخانه، همراه هميشگي يک نويسنده هستند. در تمام سال‌هايي که درگيرودار پژوهش بودم، فهرست بلندي از جمله‌هايي که خوشم مي‌آمد، جمع مي‌کردم. جمله‌هايي که هيچ ارتباطي به‌هم نداشتند. اصطلاحات و ضرب‌المثل‌هاي مختلف را هم جمع مي‌کردم و بعضي وقت‌ها همه آنها را مي‌خواندم. يکي از آنها اين بود: آن‌گاه که بتواني ريسمان سياه را از ريسمان سفيد تشخيص بدهي، ديگر اجازه خوردن و نوشيدن نداري. اين يکي از احکام شرعي ماه رمضان است. اين توصيف، مفهوم اسلامي سپيده‌دم را بيان مي‌کند». برتون که ترويانف در «وسوسه‌هاي غربت» به سراغ او رفته، افسري انگليسي بوده که عازم هندوستان شده و بعد به مصر و مکه و مدينه و آفريقا سفر مي‌کند. او اولين اروپايي است که حج مي‌رود و به زبان عربي چنان مسلط است که مردم بومي نمي‌فهمند او غريبه‌اي است که پا به سرزمين‌شان گذاشته تا سرچشمه رود نيل را پيدا کند. ترويانف در دوره کودکي‌اش کتابي درباره کاشفان مشهور اروپايي هديه مي‌گيرد و يکي از اين کاشفان ريچارد فرانسيس برتون است که ترويانف بيش از هرکس ديگري مجذوب او مي‌شود. بعدها ترويانف نيز راهي بمبئي مي‌شود تا رماني درباره مردي بنويسد که از قهرمان‌هاي دوره کودکي‌اش بوده است. ترويانف در «وسوسه‌هاي غربت» به گرايش‌هاي فرهنگي مختلف و درهم‌آميختن آنها با هم در دنيايي متناقض مي‌پردازد. درهم‌آميزي فرهنگ‌هاي مختلف مسئله‌اي است که به نوعي در مورد خود ترويانف هم ديده مي‌شود؛ چرا‌که او نيز نويسنده آلماني بلغاري‌تباري است که همراه با خانواده‌اش به نقاط مختلفي سفر کرده و کودکي‌اش را در کنيا گذرانده است. همچنين مدتي را در بمبئي و آفريقاي‌جنوبي بوده و هم‌اينک نيز در وين زندگي مي‌کند. اگرچه ترويانف در کودکي‌اش مجذوب فرانسيس برتون شده بود، اما او براي ترويانفِ نويسنده نيز همچنان شخصيتي قابل توجه است که حاصلش همين رمان «وسوسه‌هاي غربت»ي است که به واسطه تحقيقات زياد و جست‌وجوهاي پردامنه نوشته شده است. «وسوسه‌هاي غربت» از سه بخش تشکيل شده: هند-بريتانيا، عربستان و آفريقا و هريک از اين بخش‌ها مي‌توانند کتابي مستقل قلمداد شوند. برتون اگرچه افسري انگليسي بوده که به جهان شرق پا گذاشته، اما ويژگي‌هاي شخصيتي‌‌اش او را بدل به چهره‌اي متمايز در ميان همگنانش مي‌کند. او منتقد بسياري از خصلت‌هاي فرهنگي خاستگاهش بوده و با نوعي بدبيني و فاصله با هم‌وطنانش مواجه مي‌شود.

«سحرگاه چشم از جهان فروبست، پيش از آنکه بشود ريسمان سياه و سفيد را از هم بازشناخت. کشيش لب‌هايش را ‌تر کرد و آب دهانش را قورت داد. دعاهايش فروکش کردند. طبيب از همان دم که نبض بيمار زير انگشتش باز ايستاد، از پيش او تکان نخورده بود. تنها دليل زنده‌‌ماندن بيمار تا دم آخر سرسختي‌اش بود و سرانجام يک لخته خون بر اراده‌اش چيره شد و از پاي درش آورد. دست‌هاي آن خدابيامرز را صليب‌وار روي هم گذاشته بودند. کسي دست پرلک‌وپيسش را روي دست‌هاي او گذاشت و بعد آنها را برداشت تا صليبي را روي سينه لخت مرده بگذارند، صليبي که به نظر پزشک خيلي بزرگ مي‌رسيد، مثل صليب کاتوليک‌ها پرزرق‌و‌برق بود و مانند بالاتنه پر از جاي زخم آن خدابيامرز، پر از نقش‌ونگار..». «وسوسه‌هاي غربت» با اين جملات شروع مي‌شود؛ با توصيف مرگ فرانسيس برتون. به گفته خود ترويانف، سال‌ها طول کشيده تا او جمله ابتدايي «وسوسه‌هاي غربت» را آن‌طور که مي‌خواهد بنويسد: «نخستين جمله رمان وسوسه‌هاي غربت سال‌ها مشغولم کرده بود و دغدغه ذهني‌ام بود. فقط مي‌دانستم که مي‌خواهم رمان را با صحنه مرگ ريچارد فرانسيس برتون شروع کنم، چون تولد و مرگ مثل سرچشمه يک رودخانه، همراه هميشگي يک نويسنده هستند. در تمام سال‌هايي که درگيرودار پژوهش بودم، فهرست بلندي از جمله‌هايي که خوشم مي‌آمد، جمع مي‌کردم. جمله‌هايي که هيچ ارتباطي به‌هم نداشتند. اصطلاحات و ضرب‌المثل‌هاي مختلف را هم جمع مي‌کردم و بعضي وقت‌ها همه آنها را مي‌خواندم. يکي از آنها اين بود: آن‌گاه که بتواني ريسمان سياه را از ريسمان سفيد تشخيص بدهي، ديگر اجازه خوردن و نوشيدن نداري. اين يکي از احکام شرعي ماه رمضان است. اين توصيف، مفهوم اسلامي سپيده‌دم را بيان مي‌کند». برتون که ترويانف در «وسوسه‌هاي غربت» به سراغ او رفته، افسري انگليسي بوده که عازم هندوستان شده و بعد به مصر و مکه و مدينه و آفريقا سفر مي‌کند. او اولين اروپايي است که حج مي‌رود و به زبان عربي چنان مسلط است که مردم بومي نمي‌فهمند او غريبه‌اي است که پا به سرزمين‌شان گذاشته تا سرچشمه رود نيل را پيدا کند. ترويانف در دوره کودکي‌اش کتابي درباره کاشفان مشهور اروپايي هديه مي‌گيرد و يکي از اين کاشفان ريچارد فرانسيس برتون است که ترويانف بيش از هرکس ديگري مجذوب او مي‌شود. بعدها ترويانف نيز راهي بمبئي مي‌شود تا رماني درباره مردي بنويسد که از قهرمان‌هاي دوره کودکي‌اش بوده است. ترويانف در «وسوسه‌هاي غربت» به گرايش‌هاي فرهنگي مختلف و درهم‌آميختن آنها با هم در دنيايي متناقض مي‌پردازد. درهم‌آميزي فرهنگ‌هاي مختلف مسئله‌اي است که به نوعي در مورد خود ترويانف هم ديده مي‌شود؛ چرا‌که او نيز نويسنده آلماني بلغاري‌تباري است که همراه با خانواده‌اش به نقاط مختلفي سفر کرده و کودکي‌اش را در کنيا گذرانده است. همچنين مدتي را در بمبئي و آفريقاي‌جنوبي بوده و هم‌اينک نيز در وين زندگي مي‌کند. اگرچه ترويانف در کودکي‌اش مجذوب فرانسيس برتون شده بود، اما او براي ترويانفِ نويسنده نيز همچنان شخصيتي قابل توجه است که حاصلش همين رمان «وسوسه‌هاي غربت»ي است که به واسطه تحقيقات زياد و جست‌وجوهاي پردامنه نوشته شده است. «وسوسه‌هاي غربت» از سه بخش تشکيل شده: هند-بريتانيا، عربستان و آفريقا و هريک از اين بخش‌ها مي‌توانند کتابي مستقل قلمداد شوند. برتون اگرچه افسري انگليسي بوده که به جهان شرق پا گذاشته، اما ويژگي‌هاي شخصيتي‌‌اش او را بدل به چهره‌اي متمايز در ميان همگنانش مي‌کند. او منتقد بسياري از خصلت‌هاي فرهنگي خاستگاهش بوده و با نوعي بدبيني و فاصله با هم‌وطنانش مواجه مي‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.