|

تحلیل تاریخ بیهقی

تاریخ بیهقی جزء آن دسته از پشتوانه‌های ادبی است که نه‌فقط بابت نثرش که به دلیل رویکرد جزءنگارانه‌ای که بیهقی در نگاه به رویدادها و گزارش آنها برگزیده، همواره مورد توجه بوده است. «حدیث خداوندی و بندگی»، کتابی است از دکتر محمد دهقانی درباره تاریخ بیهقی، که از طرف نشر نی منتشر شده و دکتر محمد دهقانی در این کتاب تاریخ بیهقی را از دیدگاه ادبی، اجتماعی و روان‌شناختی تحلیل کرده است. این تحلیل که با شرح و توضیح مهم‌ترین بخش‌های متن تاریخ بیهقی همراه است، شامل سه بخش و یک پیش‌گفتار است. نویسنده در بخشی از این پیش‌گفتار درباره روش خود در تألیف این کتاب این‌گونه توضیح داده است: «زبان بیهقی برای خوانندگان امروزی طبعا تا حدودی کهنه و دشوار به نظر می رسد. علاوه بر واژگان و نحو زبان، بعد و غرابت زمان و مکان هم بر دشواری آن افزوده است. کم نیستند نام‌های تاریخی و جغرافیایی ناآشنا و عجیبی که خواننده ممکن است نخستین‌بار آنها را در تاریخ بیهقی ببیند. شیوه تاریخ‌نگاری بیهقی هم که، برخلاف رسم معمول روزگارش، از زمان خطی پیروی نمی‌کند و پیوسته در رفت‌وبرگشت میان گذشته و حال است بر سردرگمی خواننده می‌افزاید. برای اینکه تا حد امکان از این سردرگمی کاسته شود و آشنایی با تاریخ بیهقی به شیوه‌ای آسان‌تر صورت بگیرد، نخست ماجراها و داستان‌های اصلی و مهمی را که مربوط به پادشاهی غزنویان است استخراج و به ترتیب تاریخی دنبال هم آورده‌ام. سپس روایت‌های فرعی را در بخشی که مربوط است به سلسله‌های پیشین، و از هخامنشیان تا سامانیان را دربر می‌گیرد، منظم کرده‌ام. آنچه مربوط به تاریخ خلفای اموی و عباسی می‌شده نیز در همین بخش اخیر آمده است. واژه‌ها و عبارت‌های دشوار متن را در حاشیه توضیح داده‌ام...» بخش اول کتاب، شامل مقدمه‌ای است مفصل که خود از چندین بخش تشکیل شده و در آن به زندگی بیهقی، جهان در عصر بیهقی، سیستم حکومتی غزنویان، روش بیهقی در تاریخ‌نگاری، بلاغت بیهقی، زن در تاریخ بیهقی و موضوعاتی دیگر که به نوعی با تاریخ بیهقی و زمان نوشته‌شدن آن ربط پیدا می‌کنند، پرداخته شده است. پس از این مقدمه، نویسنده در دو بخش بعدی کتاب به شرح و توضیح مهم‌ترین بخش‌های تاریخ بیهقی پرداخته است؛ اول، به شرح و توضیح بخش‌هایی از متن که مربوط به دوره غزنویان است و بعد از آن به بخش‌هایی که مربوط به روزگاران گذشته مثل دوره هخامنشیان، ساسانیان و... است.

تاریخ بیهقی جزء آن دسته از پشتوانه‌های ادبی است که نه‌فقط بابت نثرش که به دلیل رویکرد جزءنگارانه‌ای که بیهقی در نگاه به رویدادها و گزارش آنها برگزیده، همواره مورد توجه بوده است. «حدیث خداوندی و بندگی»، کتابی است از دکتر محمد دهقانی درباره تاریخ بیهقی، که از طرف نشر نی منتشر شده و دکتر محمد دهقانی در این کتاب تاریخ بیهقی را از دیدگاه ادبی، اجتماعی و روان‌شناختی تحلیل کرده است. این تحلیل که با شرح و توضیح مهم‌ترین بخش‌های متن تاریخ بیهقی همراه است، شامل سه بخش و یک پیش‌گفتار است. نویسنده در بخشی از این پیش‌گفتار درباره روش خود در تألیف این کتاب این‌گونه توضیح داده است: «زبان بیهقی برای خوانندگان امروزی طبعا تا حدودی کهنه و دشوار به نظر می رسد. علاوه بر واژگان و نحو زبان، بعد و غرابت زمان و مکان هم بر دشواری آن افزوده است. کم نیستند نام‌های تاریخی و جغرافیایی ناآشنا و عجیبی که خواننده ممکن است نخستین‌بار آنها را در تاریخ بیهقی ببیند. شیوه تاریخ‌نگاری بیهقی هم که، برخلاف رسم معمول روزگارش، از زمان خطی پیروی نمی‌کند و پیوسته در رفت‌وبرگشت میان گذشته و حال است بر سردرگمی خواننده می‌افزاید. برای اینکه تا حد امکان از این سردرگمی کاسته شود و آشنایی با تاریخ بیهقی به شیوه‌ای آسان‌تر صورت بگیرد، نخست ماجراها و داستان‌های اصلی و مهمی را که مربوط به پادشاهی غزنویان است استخراج و به ترتیب تاریخی دنبال هم آورده‌ام. سپس روایت‌های فرعی را در بخشی که مربوط است به سلسله‌های پیشین، و از هخامنشیان تا سامانیان را دربر می‌گیرد، منظم کرده‌ام. آنچه مربوط به تاریخ خلفای اموی و عباسی می‌شده نیز در همین بخش اخیر آمده است. واژه‌ها و عبارت‌های دشوار متن را در حاشیه توضیح داده‌ام...» بخش اول کتاب، شامل مقدمه‌ای است مفصل که خود از چندین بخش تشکیل شده و در آن به زندگی بیهقی، جهان در عصر بیهقی، سیستم حکومتی غزنویان، روش بیهقی در تاریخ‌نگاری، بلاغت بیهقی، زن در تاریخ بیهقی و موضوعاتی دیگر که به نوعی با تاریخ بیهقی و زمان نوشته‌شدن آن ربط پیدا می‌کنند، پرداخته شده است. پس از این مقدمه، نویسنده در دو بخش بعدی کتاب به شرح و توضیح مهم‌ترین بخش‌های تاریخ بیهقی پرداخته است؛ اول، به شرح و توضیح بخش‌هایی از متن که مربوط به دوره غزنویان است و بعد از آن به بخش‌هایی که مربوط به روزگاران گذشته مثل دوره هخامنشیان، ساسانیان و... است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.