|

گزارش‌هاي بين المللي از شاخص‌های فناوری ارتباطات در ایران مشخص كرد

ضریب نفوذ اینترنت در ایران پایین‌تر ازكشورهاي منطقه

ضریب نفوذ اینترنت در ایران پایین‌تر ازكشورهاي منطقه
شرق: اینترنت و زیرشاخص‌های فناوری ارتباطات در ایران نه تنها از کشور‌های توسعه یافته جهان بلکه از بسیاری از کشور‌های منطقه نیز عقب‌تر است.
هم‌اکنون شاخص‌های متعددی برای سنجش وضعیت فناوری و اطلاعات کشورها از سوی سازمان‌های جهانی منتشر می‌شوند که معتبرترین آنها توسط اتحادیه بین‌المللی مخابرات، بانک جهانی و برنامه توسعه سازمان‌ملل انتشار می‌یابند. در این گزارش به منظور شناسایی جایگاه ایران بین کشورهای منطقه، شاخص‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در سه حوزه شاخص‌های اقتصادی، دولت الکترونیکی و شاخص‌های توسعه ارتباطات بررسی شده است.
نتایج بررسی‌ها در حوزه شاخص‌های اقتصادی نشان می‌دهند که صادرات محصولات فناوری اطلاعات، سهم اندکی از محصولات صادراتی کشور را شکل می‌دهد. در زمینه شاخص توسعه دولت الکترونیک به‌رغم رشد هشت پله‌ای در رتبه‌بندی جهانی، جایگاه ایران در زمینه توسعه دولت الکترونیکی در چهار سال اخیر نسبت به کشورهای سند چشم‌انداز بدون تغییر در جایگاه شانزدهم باقی مانده است.
بدین‌ترتیب بین تحقق اهداف برنامه پنجم توسعه که در آن جایگاه دوم منطقه را در این شاخص مد نظر قرار داده و جایگاه کنونی فاصله بسیاری وجود دارد. در زیر شاخص توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، ایران در میان کشورهای منطقه کاهش رتبه داشته در حالی که در زیر شاخص ارایه خدمات بر خط، جایگاه کشور ایران رشد یافته است و در زمینه زیر شاخص سرمایه انسانی رتبه ایران بدون تغییر مانده و در رده‌های انتهایی فهرست قرار دارد. به‌جز ضریب نفوذ تلفن ثابت، در بقیه زیر شاخص‌های توسعه ارتباطی مانند ضریب نفوذ تلفن همراه، ضریب نفوذ اینترنت و اینترنت پهن باند، سرانه پهن باند اینترنت، کشورمان فاصله بسیاری با جایگاه اول منطقه دارد.
صادرات محصولات فناوری در ایران پایین‌تر از عربستان
از جمله شاخص‌های اقتصادی مرتبط با فناوری اطلاعات و ارتباطات، درصد صادرات محصولات فناوری اطلاعاتی به کل صادرات محصولات کشور است. نسبت صادرات خدمات و محصولات فناوری اطلاعات و ارتباطات به کل صادرات می‌تواند به عنوان جزیی از شاخص‌های توسعه و پیشرفته بودن کشور‌ها مورد بررسی قرار گیرد. این شاخص همه محصولات فناوری اطلاعات و ارتباطات مانند رایانه، قطعات الکترونیکی و دیگر محصولات را در بر می‌گیرد، اما نرم‌افزار را شامل نمی‌شود. از میان کشور‌های منطقه در مورد افغانستان، عراق، سوریه، تاجیکستان، ترکمنستان، امارات و ازبکستان در این زمینه اطلاعاتی عرضه نشده است. بر اساس اطلاعات مندرج در جدول یک، صادرات محصولات فناوری اطلاعات و ارتباطات تنها 035/0 درصد از کل محصولات صادراتی ایران را نشان می‌دهد که موجب شده است رتبه ایران از نظر صادرات محصولات فناوری اطلاعات و ارتباطات به کل محصولات صادراتی پایین‌تر از کشور عربستان شود.
رتبه سیزدهم ایران در نسبت پهنای باند به تولید‌ناخالص داخلی
شواهد و تحقیقات متعدد از نقش مثبت اینترنت پهن باند در توسعه اقتصادی و افزایش درآمد و کاهش هزینه‌ها خبر می‌دهند. حق اشتراک اینترنت پهن باند و نسبت آن با سرانه تولید ناخالص داخلی نشان آن است که اینترنت پهن باند از لحاظ مالی چه میزان در دسترس است. بر اساس اطلاعات موجود در جدول شماره دو نسبت تعرفه اینترنت پهن باند ایران نسبت به سرانه تولید ناخالص داخلی در مقایسه با 17 کشور منطقه با احتساب نرخ رسمی دلار در جایگاه سیزدهم قرار دارد.
رویای دولت الکترونیک در ایران
یکی از معتبر‌ترین شاخص‌های سنجش و ارزیابی دولت الکترونیک شاخص توسعه دولت الکترونیکی سازمان‌ملل است که ماده 46 قانون برنامه پنجم توسعه این شاخص را مورد نظر قرار داده است. این شاخص هر دو سال یک‌بار توسط سازمان‌ملل متحد منتشر می‌شود و به تازگی کشور‌های جهان در گزارش سال 2012 شاخص دولت الکترونیکی از سوی این سازمان منتشر شده است. این شاخص از ترکیب سه زیر شاخص خدمات بر خط، زیرساخت فناوری اطلاعات و منابع انسانی تشکیل شده است. هم اکنون کشور‌های کره‌جنوبی، هلند، انگلستان، دانمارک و آمریکا، پنج کشور ابتدایی فهرست را تشکیل می‌دهند. کشور کره‌جنوبی در دو دوره متوالی یعنی از سال 2010 و 2012 جایگاه اول را در اختیار دارد. این موضوع باعث می‌شود بررسی تجربیات و مطالعه دلایل رشد توسعه دولت الکترونیک در کره جنوبی و دیگر کشور‌های برتر از ارزش زیادی برخوردار باشد. بر اساس اطلاعات جدول سه در سال 2012 ایران در جایگاه کشور‌های منطقه قرار دارد. در زمینه دولت الکترونیکی در سال 2008 و 2010 نیز در جایگاه شانزدهم کشور‌های منطقه قرار دارد.
رشد نسبی خدمات اینترنتی بر خط در ایران
زیر شاخص خدمات بر خط از ترکیب زیرشاخص‌های کیفیت خدمات بر خط تهیه شده توسط دولت‌ها، شاخص می‌شود. مطالعه جایگاه ایران در این شاخص می‌تواند عملکرد خدمات الکترونیکی دولتی ایران با دیگر کشور‌های منطقه را مقایسه کرد. بر اساس اطلاعات منتشر شده سازمان ملل متحد در سال 2012 ایران از نظر شاخص خدمات بر خط بین کشور‌های منطقه در رتبه یازدهم قرار داد. همچنین رتبه خدمات بر خط ایران در فاصله سال‌های 2010 تا 2012 چهار پله در میان کشور‌های منطقه رشد داشته است.
کشور امارات‌متحده رشدی قابل توجه در این زمینه داشته است، به نحوی که با 15 پله صعود به جایگاه بحرین و به طور مشترک بهترین خدمات برخط در منطقه را ارایه می‌دهند. از طرف دیگر آمار‌ها نشان می‌دهد ایران در زمینه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در سال‌های 2010 تا 2012 شش پله سقوط کرده است.
همچنین در دوره‌های متوالی، ایران جزو کشور‌های انتهایی فهرست زیر شاخص‌های توسعه سرمایه انسانی قرار گرفته است. این زیر شاخص از آمار سطح سواد و ثبت‌نام در مقاطع متوسطه استخراج می‌شود. اهمیت این آمار در این است که سطح سواد بالاتر نشانگر آمادگی بیشتر جامعه برای بهره‌گیری از خدمات فناوری اطلاعات است.
ضریب نفوذ اینترنت در ایران و تناقض با آمار‌های جهانی
ضریب نفوذ اینترنت، ضریب نفوذ تلفن همراه و تلفن ثابت و ضریب نفوذ اینترنت پهن باند از جمله شاخص‌هایی هستند که معمولا در زمینه توسعه ارتباطات مورد بررسی قرار می‌گیرند. ضریب نفوذ اینترنت نشان می‌دهد که چند درصد از افراد یک جامعه از اینترنت استفاده می‌کنند. هم‌اکنون طبق اطلاعات موجود ضریب نفوذ اینترنت ایران با 21 درصد، یک پله صعود داشته است. آماری که با آمار‌های داخلی متفاوت است، چرا که بر اساس آمار داخلی ضریب نفوذ اینترنت کشور بیش از 46 درصد عنوان شده است. اتحادیه جهانی مخابرات در دیگر گزارش سال 2012 خود ضریب نفوذ اینترنت ایران در سال 2010 را 13 اعلام کرده که کمتر از آمار قابل بارگیری و دانلود از وبگاه این مجموعه است.
از طرف دیگر ضریب نفوذ اینترنت، ضریب نفوذ اینترنت پهن باند را نیز در برمی‌گیرد. اما اینترنت پهن باند به دليل فرصت‌های جدیدی که به وجود می‌آورد از لحاظ نقشش در توسعه اقتصادی بیشتر مورد تاکید قرار می‌گیرد. همچنین تعریف اینترنت پهن باد در بیشتر کشور‌های منطقه 256 کیلو بیت بر ثانیه است، اما در بعضی مناطق 512 و يك مگابیت را بر ثانیه لحاظ می‌کنند. بررسی رتبه ایران از رشد دوپله‌ای کشور در دسترسی به اینترنت پهن باند در میان کشور‌های منطقه حکایت می‌کند، البته جایگاه دوازدهم ایران در این زمینه نشانگر نیاز به توسعه بیشتر در این زمینه است.
شرق: اینترنت و زیرشاخص‌های فناوری ارتباطات در ایران نه تنها از کشور‌های توسعه یافته جهان بلکه از بسیاری از کشور‌های منطقه نیز عقب‌تر است.
هم‌اکنون شاخص‌های متعددی برای سنجش وضعیت فناوری و اطلاعات کشورها از سوی سازمان‌های جهانی منتشر می‌شوند که معتبرترین آنها توسط اتحادیه بین‌المللی مخابرات، بانک جهانی و برنامه توسعه سازمان‌ملل انتشار می‌یابند. در این گزارش به منظور شناسایی جایگاه ایران بین کشورهای منطقه، شاخص‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در سه حوزه شاخص‌های اقتصادی، دولت الکترونیکی و شاخص‌های توسعه ارتباطات بررسی شده است.
نتایج بررسی‌ها در حوزه شاخص‌های اقتصادی نشان می‌دهند که صادرات محصولات فناوری اطلاعات، سهم اندکی از محصولات صادراتی کشور را شکل می‌دهد. در زمینه شاخص توسعه دولت الکترونیک به‌رغم رشد هشت پله‌ای در رتبه‌بندی جهانی، جایگاه ایران در زمینه توسعه دولت الکترونیکی در چهار سال اخیر نسبت به کشورهای سند چشم‌انداز بدون تغییر در جایگاه شانزدهم باقی مانده است.
بدین‌ترتیب بین تحقق اهداف برنامه پنجم توسعه که در آن جایگاه دوم منطقه را در این شاخص مد نظر قرار داده و جایگاه کنونی فاصله بسیاری وجود دارد. در زیر شاخص توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، ایران در میان کشورهای منطقه کاهش رتبه داشته در حالی که در زیر شاخص ارایه خدمات بر خط، جایگاه کشور ایران رشد یافته است و در زمینه زیر شاخص سرمایه انسانی رتبه ایران بدون تغییر مانده و در رده‌های انتهایی فهرست قرار دارد. به‌جز ضریب نفوذ تلفن ثابت، در بقیه زیر شاخص‌های توسعه ارتباطی مانند ضریب نفوذ تلفن همراه، ضریب نفوذ اینترنت و اینترنت پهن باند، سرانه پهن باند اینترنت، کشورمان فاصله بسیاری با جایگاه اول منطقه دارد.
صادرات محصولات فناوری در ایران پایین‌تر از عربستان
از جمله شاخص‌های اقتصادی مرتبط با فناوری اطلاعات و ارتباطات، درصد صادرات محصولات فناوری اطلاعاتی به کل صادرات محصولات کشور است. نسبت صادرات خدمات و محصولات فناوری اطلاعات و ارتباطات به کل صادرات می‌تواند به عنوان جزیی از شاخص‌های توسعه و پیشرفته بودن کشور‌ها مورد بررسی قرار گیرد. این شاخص همه محصولات فناوری اطلاعات و ارتباطات مانند رایانه، قطعات الکترونیکی و دیگر محصولات را در بر می‌گیرد، اما نرم‌افزار را شامل نمی‌شود. از میان کشور‌های منطقه در مورد افغانستان، عراق، سوریه، تاجیکستان، ترکمنستان، امارات و ازبکستان در این زمینه اطلاعاتی عرضه نشده است. بر اساس اطلاعات مندرج در جدول یک، صادرات محصولات فناوری اطلاعات و ارتباطات تنها 035/0 درصد از کل محصولات صادراتی ایران را نشان می‌دهد که موجب شده است رتبه ایران از نظر صادرات محصولات فناوری اطلاعات و ارتباطات به کل محصولات صادراتی پایین‌تر از کشور عربستان شود.
رتبه سیزدهم ایران در نسبت پهنای باند به تولید‌ناخالص داخلی
شواهد و تحقیقات متعدد از نقش مثبت اینترنت پهن باند در توسعه اقتصادی و افزایش درآمد و کاهش هزینه‌ها خبر می‌دهند. حق اشتراک اینترنت پهن باند و نسبت آن با سرانه تولید ناخالص داخلی نشان آن است که اینترنت پهن باند از لحاظ مالی چه میزان در دسترس است. بر اساس اطلاعات موجود در جدول شماره دو نسبت تعرفه اینترنت پهن باند ایران نسبت به سرانه تولید ناخالص داخلی در مقایسه با 17 کشور منطقه با احتساب نرخ رسمی دلار در جایگاه سیزدهم قرار دارد.
رویای دولت الکترونیک در ایران
یکی از معتبر‌ترین شاخص‌های سنجش و ارزیابی دولت الکترونیک شاخص توسعه دولت الکترونیکی سازمان‌ملل است که ماده 46 قانون برنامه پنجم توسعه این شاخص را مورد نظر قرار داده است. این شاخص هر دو سال یک‌بار توسط سازمان‌ملل متحد منتشر می‌شود و به تازگی کشور‌های جهان در گزارش سال 2012 شاخص دولت الکترونیکی از سوی این سازمان منتشر شده است. این شاخص از ترکیب سه زیر شاخص خدمات بر خط، زیرساخت فناوری اطلاعات و منابع انسانی تشکیل شده است. هم اکنون کشور‌های کره‌جنوبی، هلند، انگلستان، دانمارک و آمریکا، پنج کشور ابتدایی فهرست را تشکیل می‌دهند. کشور کره‌جنوبی در دو دوره متوالی یعنی از سال 2010 و 2012 جایگاه اول را در اختیار دارد. این موضوع باعث می‌شود بررسی تجربیات و مطالعه دلایل رشد توسعه دولت الکترونیک در کره جنوبی و دیگر کشور‌های برتر از ارزش زیادی برخوردار باشد. بر اساس اطلاعات جدول سه در سال 2012 ایران در جایگاه کشور‌های منطقه قرار دارد. در زمینه دولت الکترونیکی در سال 2008 و 2010 نیز در جایگاه شانزدهم کشور‌های منطقه قرار دارد.
رشد نسبی خدمات اینترنتی بر خط در ایران
زیر شاخص خدمات بر خط از ترکیب زیرشاخص‌های کیفیت خدمات بر خط تهیه شده توسط دولت‌ها، شاخص می‌شود. مطالعه جایگاه ایران در این شاخص می‌تواند عملکرد خدمات الکترونیکی دولتی ایران با دیگر کشور‌های منطقه را مقایسه کرد. بر اساس اطلاعات منتشر شده سازمان ملل متحد در سال 2012 ایران از نظر شاخص خدمات بر خط بین کشور‌های منطقه در رتبه یازدهم قرار داد. همچنین رتبه خدمات بر خط ایران در فاصله سال‌های 2010 تا 2012 چهار پله در میان کشور‌های منطقه رشد داشته است.
کشور امارات‌متحده رشدی قابل توجه در این زمینه داشته است، به نحوی که با 15 پله صعود به جایگاه بحرین و به طور مشترک بهترین خدمات برخط در منطقه را ارایه می‌دهند. از طرف دیگر آمار‌ها نشان می‌دهد ایران در زمینه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در سال‌های 2010 تا 2012 شش پله سقوط کرده است.
همچنین در دوره‌های متوالی، ایران جزو کشور‌های انتهایی فهرست زیر شاخص‌های توسعه سرمایه انسانی قرار گرفته است. این زیر شاخص از آمار سطح سواد و ثبت‌نام در مقاطع متوسطه استخراج می‌شود. اهمیت این آمار در این است که سطح سواد بالاتر نشانگر آمادگی بیشتر جامعه برای بهره‌گیری از خدمات فناوری اطلاعات است.
ضریب نفوذ اینترنت در ایران و تناقض با آمار‌های جهانی
ضریب نفوذ اینترنت، ضریب نفوذ تلفن همراه و تلفن ثابت و ضریب نفوذ اینترنت پهن باند از جمله شاخص‌هایی هستند که معمولا در زمینه توسعه ارتباطات مورد بررسی قرار می‌گیرند. ضریب نفوذ اینترنت نشان می‌دهد که چند درصد از افراد یک جامعه از اینترنت استفاده می‌کنند. هم‌اکنون طبق اطلاعات موجود ضریب نفوذ اینترنت ایران با 21 درصد، یک پله صعود داشته است. آماری که با آمار‌های داخلی متفاوت است، چرا که بر اساس آمار داخلی ضریب نفوذ اینترنت کشور بیش از 46 درصد عنوان شده است. اتحادیه جهانی مخابرات در دیگر گزارش سال 2012 خود ضریب نفوذ اینترنت ایران در سال 2010 را 13 اعلام کرده که کمتر از آمار قابل بارگیری و دانلود از وبگاه این مجموعه است.
از طرف دیگر ضریب نفوذ اینترنت، ضریب نفوذ اینترنت پهن باند را نیز در برمی‌گیرد. اما اینترنت پهن باند به دليل فرصت‌های جدیدی که به وجود می‌آورد از لحاظ نقشش در توسعه اقتصادی بیشتر مورد تاکید قرار می‌گیرد. همچنین تعریف اینترنت پهن باد در بیشتر کشور‌های منطقه 256 کیلو بیت بر ثانیه است، اما در بعضی مناطق 512 و يك مگابیت را بر ثانیه لحاظ می‌کنند. بررسی رتبه ایران از رشد دوپله‌ای کشور در دسترسی به اینترنت پهن باند در میان کشور‌های منطقه حکایت می‌کند، البته جایگاه دوازدهم ایران در این زمینه نشانگر نیاز به توسعه بیشتر در این زمینه است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.