|

برای داوود رمضان‌شیرازی

آغاز‌گر رفرمی اساسی در اتحادیه

حسن کیائیان-مدیر نشر چشمه

اولین‌باری که داوود رمضان‌شیرازی، مدیر انتشارات سنائی و رئیس اسبق هیأت‌مدیره ناشران و کتاب‌فروشان تهران را دیدم، اوایل دهه 60 و مدتی پس از آغاز به کار کتاب‌فروشی‌ام بود. در غروب یک روز زمستانی و در هیأت مردی میانسال آراسته و خوش‌سیما به همراه مهدی سهیلی - که کتاب‌های شعرش را منتشر می‌کرد و آمده بودند تا از کم و کیف بازار کتاب‌های سهیلی در این قسمت شهر پرس‌وجو کنند. اواسط دهه 70 بود که فرصت حضور در هیأت‌مدیره اتحادیه را در کنارش یافتم. داشتن روحیه کار جمعی از ویژگی‌های مهم شخصیتی او بود. فعالیت‌های صنفی آقای شیرازی از اوایل دهه 50 آغاز شد و به‌دفعات به عضویت در هیأت‌مدیره اتحادیه و شرکت تعاونی ناشران و کتاب‌فروشان درآمد تا بعد از انقلاب که به معاونت ریاست هیأت‌مدیره رسید و با توجه به نیازی که در صنف وجود داشت در انتخابات سال 1375 اتحادیه، بیشترین رأی را از آن خود کرد و به ریاست اتحادیه انتخاب شد. می‌توان این ریاست و این ترکیب هیأت‌مدیره را نقطه‌عطفی در تاریخ اتحادیه دانست. داوود رمضان‌شیرازی، جزء اندک بازماندگان نسل دوم ناشران و کتاب‌فروشان ماست؛ نسلی که همچنان کتاب‌سرای آنان تنها یک وسیله دادوستد و معاش صِرف نبوده و دارای قداست است. نسلی که عمدتا از بساطی‌های کنار خیابان شروع کردند و با کار برای دیگران تجاربی آموختند و سپس برای خود تشکیلاتی به راه انداختند. دهه 30 تا 70 با همه فرازوفرودهایی که داشت، دهه‌های پویایی کتاب بود، عصر گسترش شهر و شهرنشینی در کشورمان، افزایش میزان باسوادها و دانشگاه‌‌رفته‌ها. نیازی که مردم به خواندن داشتند، رونق کار کتاب را موجب شد و در نهایت زمینه‌ساز برآمدن ناشرانی که به این نیازها پاسخ مثبت دادند و در ابعاد تازه‌تری به کار کتاب پرداختند. شیرازی یکی از این دسته ناشران بود که با آزمون و خطا راه خود را پیدا کرد و از زمان راه‌اندازی انتشارات سنائی تا اواخر دهه80 و واگذاری مدیریت آن به فرزندش، هیچ‌گاه از کار و تلاش بازنایستاد. شیرازی از سال 1375 به مدت 10 سال رئیس هیأت‌مدیره اتحادیه بود و بحق می‌توان ایشان را آغازگر رفرمی اساسی در این اتحادیه و بالطبع در فعالیت‌های ناشران و کتاب‌فروشان دانست. زحماتی که او، به‌خصوص در این 10 سال، ‌در کار صنفی کشید، هرگز از یاد همکاران ناشر و کتاب‌فروشی‌ها نخواهد رفت. نیاز به یک تحول که پاسخ‌گوی وضعیت جدید در کار نشر و عرضه کتاب در کشورمان باشد، ‌در جامعه وجود داشت و بر همین بستر اجتماعی- فرهنگی بود که هیأت‌مدیره‌ای با رویکردی تازه در تابستان 1375 بر سر کار آمد، ‌هیأت‌مدیره‌ای که ریاست آن با آقای شیرازی بود و زنده‌یاد محسن باقرزاده، مدیر انتشارات طوس، معاونت او را برعهده داشت: مهم‌ترین عامل انسجام این هیأت‌مدیره برآمده‌ازدلِ‌صنف، حضور شیرازی در رأس آن بود؛ شخصیتی باتجربه و صاحب منشی منعطف. تشکیل کلاس‌های آموزشی نشر برای نخستین‌بار، انتشار منظم نشریه‌ای درون‌صنفی، ‌تلاش مستمر جهت به‌تصویب‌رساندن معافیت مالیاتی ناشران و کتاب‌فروشان، گرفتن مجوز فعالیت ناشران در اماکن مسکونی، تلاش جهت ساماندهی صنفی و جذب هرچه‌بیشتر فعالان حوزه کتاب در اتحادیه، نقش‌آفرینی در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی کلان، حضور مؤثر در تمامی مذاکرات مهم صنفی، در اختیارگرفتن مدیریت بخش داخلی نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، ‌تلاش جهت انتقال توزیع کاغذ به شرکت تعاونی، انجام اولین پژوهش جدی در حوزه نشر و ده‌ها مورد دیگر، که بیان آنها از حوصله این مختصر خارج است، از دستاوردهای این دوره از هیأت‌مدیره اتحادیه بود. آنچنان که با توجه به حجم گسترده فعالیت‌های- عمدتا به‌ثمر‌نشسته- این دوره‌های هیأت‌مدیره، ‌اتحادیه نام و جایگاهی به‌دست آورد که در دوره‌های بعد هیچ‌کسی نمی‌توانست به آن بی‌توجه باشد، حتی اگر چنین می‌خواست! اگر اصلی‌ترین معیارهای یک انسان شریف و بافضیلت امروزی را راست‌گویی، صداقت و رعایت انصاف بدانیم، ‌من به سهم خود گواهی می‌دهم که در 10 سالی که در ترکیب هیأت‌مدیره اتحادیه، تحت ریاست داوود رمضان‌شیرازی به فعالیت صنفی اشتغال داشتم، ‌حتی یک دروغ از ایشان نشنیدم، ذره‌ای بی‌صداقتی از او ندیدم و شاهد بودم که چگونه در هر قضاوتی می‌کوشد تا پا از دایره انصاف فراتر نگذارد.

شنیدن خبر درگذشت دوست و همکاری با‌این‌همه فضائل اخلاقی و شئون فرهنگی، برای صاحب این قلم بسیار غم‌انگیز و دردناک بود. تردیدی ندارم که نام و یاد داوود رمضان‌شیرازی برای همیشه در خاطر کوشندگان حق‌گذار عرصه فرهنگ مکتوب کشورمان خواهد ماند.

اولین‌باری که داوود رمضان‌شیرازی، مدیر انتشارات سنائی و رئیس اسبق هیأت‌مدیره ناشران و کتاب‌فروشان تهران را دیدم، اوایل دهه 60 و مدتی پس از آغاز به کار کتاب‌فروشی‌ام بود. در غروب یک روز زمستانی و در هیأت مردی میانسال آراسته و خوش‌سیما به همراه مهدی سهیلی - که کتاب‌های شعرش را منتشر می‌کرد و آمده بودند تا از کم و کیف بازار کتاب‌های سهیلی در این قسمت شهر پرس‌وجو کنند. اواسط دهه 70 بود که فرصت حضور در هیأت‌مدیره اتحادیه را در کنارش یافتم. داشتن روحیه کار جمعی از ویژگی‌های مهم شخصیتی او بود. فعالیت‌های صنفی آقای شیرازی از اوایل دهه 50 آغاز شد و به‌دفعات به عضویت در هیأت‌مدیره اتحادیه و شرکت تعاونی ناشران و کتاب‌فروشان درآمد تا بعد از انقلاب که به معاونت ریاست هیأت‌مدیره رسید و با توجه به نیازی که در صنف وجود داشت در انتخابات سال 1375 اتحادیه، بیشترین رأی را از آن خود کرد و به ریاست اتحادیه انتخاب شد. می‌توان این ریاست و این ترکیب هیأت‌مدیره را نقطه‌عطفی در تاریخ اتحادیه دانست. داوود رمضان‌شیرازی، جزء اندک بازماندگان نسل دوم ناشران و کتاب‌فروشان ماست؛ نسلی که همچنان کتاب‌سرای آنان تنها یک وسیله دادوستد و معاش صِرف نبوده و دارای قداست است. نسلی که عمدتا از بساطی‌های کنار خیابان شروع کردند و با کار برای دیگران تجاربی آموختند و سپس برای خود تشکیلاتی به راه انداختند. دهه 30 تا 70 با همه فرازوفرودهایی که داشت، دهه‌های پویایی کتاب بود، عصر گسترش شهر و شهرنشینی در کشورمان، افزایش میزان باسوادها و دانشگاه‌‌رفته‌ها. نیازی که مردم به خواندن داشتند، رونق کار کتاب را موجب شد و در نهایت زمینه‌ساز برآمدن ناشرانی که به این نیازها پاسخ مثبت دادند و در ابعاد تازه‌تری به کار کتاب پرداختند. شیرازی یکی از این دسته ناشران بود که با آزمون و خطا راه خود را پیدا کرد و از زمان راه‌اندازی انتشارات سنائی تا اواخر دهه80 و واگذاری مدیریت آن به فرزندش، هیچ‌گاه از کار و تلاش بازنایستاد. شیرازی از سال 1375 به مدت 10 سال رئیس هیأت‌مدیره اتحادیه بود و بحق می‌توان ایشان را آغازگر رفرمی اساسی در این اتحادیه و بالطبع در فعالیت‌های ناشران و کتاب‌فروشان دانست. زحماتی که او، به‌خصوص در این 10 سال، ‌در کار صنفی کشید، هرگز از یاد همکاران ناشر و کتاب‌فروشی‌ها نخواهد رفت. نیاز به یک تحول که پاسخ‌گوی وضعیت جدید در کار نشر و عرضه کتاب در کشورمان باشد، ‌در جامعه وجود داشت و بر همین بستر اجتماعی- فرهنگی بود که هیأت‌مدیره‌ای با رویکردی تازه در تابستان 1375 بر سر کار آمد، ‌هیأت‌مدیره‌ای که ریاست آن با آقای شیرازی بود و زنده‌یاد محسن باقرزاده، مدیر انتشارات طوس، معاونت او را برعهده داشت: مهم‌ترین عامل انسجام این هیأت‌مدیره برآمده‌ازدلِ‌صنف، حضور شیرازی در رأس آن بود؛ شخصیتی باتجربه و صاحب منشی منعطف. تشکیل کلاس‌های آموزشی نشر برای نخستین‌بار، انتشار منظم نشریه‌ای درون‌صنفی، ‌تلاش مستمر جهت به‌تصویب‌رساندن معافیت مالیاتی ناشران و کتاب‌فروشان، گرفتن مجوز فعالیت ناشران در اماکن مسکونی، تلاش جهت ساماندهی صنفی و جذب هرچه‌بیشتر فعالان حوزه کتاب در اتحادیه، نقش‌آفرینی در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی کلان، حضور مؤثر در تمامی مذاکرات مهم صنفی، در اختیارگرفتن مدیریت بخش داخلی نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، ‌تلاش جهت انتقال توزیع کاغذ به شرکت تعاونی، انجام اولین پژوهش جدی در حوزه نشر و ده‌ها مورد دیگر، که بیان آنها از حوصله این مختصر خارج است، از دستاوردهای این دوره از هیأت‌مدیره اتحادیه بود. آنچنان که با توجه به حجم گسترده فعالیت‌های- عمدتا به‌ثمر‌نشسته- این دوره‌های هیأت‌مدیره، ‌اتحادیه نام و جایگاهی به‌دست آورد که در دوره‌های بعد هیچ‌کسی نمی‌توانست به آن بی‌توجه باشد، حتی اگر چنین می‌خواست! اگر اصلی‌ترین معیارهای یک انسان شریف و بافضیلت امروزی را راست‌گویی، صداقت و رعایت انصاف بدانیم، ‌من به سهم خود گواهی می‌دهم که در 10 سالی که در ترکیب هیأت‌مدیره اتحادیه، تحت ریاست داوود رمضان‌شیرازی به فعالیت صنفی اشتغال داشتم، ‌حتی یک دروغ از ایشان نشنیدم، ذره‌ای بی‌صداقتی از او ندیدم و شاهد بودم که چگونه در هر قضاوتی می‌کوشد تا پا از دایره انصاف فراتر نگذارد.

شنیدن خبر درگذشت دوست و همکاری با‌این‌همه فضائل اخلاقی و شئون فرهنگی، برای صاحب این قلم بسیار غم‌انگیز و دردناک بود. تردیدی ندارم که نام و یاد داوود رمضان‌شیرازی برای همیشه در خاطر کوشندگان حق‌گذار عرصه فرهنگ مکتوب کشورمان خواهد ماند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.