زمانی برای غلبه بر الگوهای کلیشهای
امیر محمدیان خراسانی
عدهای از فمینیستهای لیبرال بر این باورند که واگذاردن حیطه خصوصی (خانه) به زن و گذاشتن مسئولیت نانآوری برعهده مرد، به ضرر هر دو جنس است. هم باعث تلفشدن استعدادهای زنان میشود و هم نمیگذارد مردان از زندگیشان لذت کافی ببرند؛ این حرف درستی است. بهویژه ازآنرو که فقط نگاهی یکسویه ندارد و مردان را نیز قربانیان تقسیم کار کلیشهای معرفی میکند. در تبلیغات و سریالهای تلویزیونی و نیز برخی فیلمها همچنان یک خانواده استاندارد به ما معرفی میشود که از الگوی خانواده هستهای تبعیت میکند. مرد از سر کار برمیگردد، خرید کرده، زن به استقبال او میرود، اغلب دو کودک نیز در خانه همراه مادر هستند و بهسمت پدر میروند. تکرار همان الگوی کلیشهای رایج که دیگر گاه در واقعیت وجود ندارد و گاه مورد پسند بسیاری از جوانان و نسل امروز بهویژه زنان نیست. این محصولات به طرز استانداردشدهای زنِ طبقه متوسط را بازتاب میدهند (زن طبقه متوسط واقعی) که با معیارهای عینی طبقه متوسط ایران و مشکلات آن چندان انطباقی ندارد. گویی فقط طبقه مصرفکننده با درآمد متوسط روبهبالا و اغلب اوقات سفیدپوست با همسرانی جذاب و شاداب وجود دارند (گویی آنهایی
که جذاب نیستند حق حیات و ازدواج ندارند) و دیگران نادیده گرفته میشوند. یا اگر در فیلمها و سریالها حالتی به نمایش در بیاید که از این حالت استاندارد فاصله دارد، بهعنوان معضل، چالش، انحراف و غیره معرفی میشود. زنانی که شاغل هستند دارای انواع مشکلات خانوادگی معرفی شده و نیازهای اجتماعی آنها کتمان میشود. اغلب آنها در انتها، بهخاطر خانواده نظر خود را تغییر میدهند و شرایط کاریشان را رها میکنند. از مزایای اشتغال زن در خانواده، برای خانواده، سخنی به میان نمیآید. از معضلات آن نیز جز عدم هماهنگی میان وظایف خانهداری و مادری با وظایف کاری و عدم رضایت همسر، اغلب مورد دیگری گفته نمیشود. در فیلمها وسریالها به سرشت آسیبپذیر زن بسیار توجه شده و او را قربانی نشان میدهند. این مسئله دو وجه پنهان دارد:
1. مسائل و مشکلات روحی-روانی مردها و احساس تنهایی شدید آنها کتمان شده یا نادیده گرفته میشود و صدای مردها در این باب، بهخاطر آنچه در عرف، مردانگی خوانده میشود، خاموش شده و آنها را تبدیل به آتش زیر خاکستر میکند. همچنین آنها بهعنوان متعدی و ظالم به جنس مخالف، معرفی میشوند.
2. گفتمانهای سیاسی، از مظلومجلوهدادن و قربانینشاندادن زن بهره میبرند که خود این امر به دو صورت اتفاق میافتد:
الف. با پنهانکردن مسائل اصلی و نابرابری و بیعدالتیهای انسانی و دامنزدن به تفرقه و جدایی و خصومت میان دو جنس.
ب. با سرگرمکردن زنان، بهعنوان منبع الهام و انرژی اصلی جامعه، بهسمت این موضوعات و نگهداشت الگوی آشکار و پنهان ساختار سیاسی-اجتماعی (مردان تحمل میکنند، زنها اعتراض، هیچکس عمل نمیکند).
زنان همچنان مستقل جلوه داده نمیشوند و اگر اینطور باشد، اغلب بهگونهای است که از این استقلال در رنج هستند یا به کژراهه رفتهاند. زنانی که ازدواج نکردهاند، حس ترحم شما را برمیانگیزند، گویی به هدف زندگیشان دست نیافتهاند. آنهایی که فرزند ندارند نیز باعث برانگیختهشدن احساسات شما میشوند. در محصولات ایرانی خانهدار و معلم و در محصولات خارجی مدیر و شاغل، نمونه برجسته الگوی تبلیغشوندهای است که به شما میگوید این سبک زندگی زنانه درست و نیز رایج است.
عدهای از فمینیستهای لیبرال بر این باورند که واگذاردن حیطه خصوصی (خانه) به زن و گذاشتن مسئولیت نانآوری برعهده مرد، به ضرر هر دو جنس است. هم باعث تلفشدن استعدادهای زنان میشود و هم نمیگذارد مردان از زندگیشان لذت کافی ببرند؛ این حرف درستی است. بهویژه ازآنرو که فقط نگاهی یکسویه ندارد و مردان را نیز قربانیان تقسیم کار کلیشهای معرفی میکند. در تبلیغات و سریالهای تلویزیونی و نیز برخی فیلمها همچنان یک خانواده استاندارد به ما معرفی میشود که از الگوی خانواده هستهای تبعیت میکند. مرد از سر کار برمیگردد، خرید کرده، زن به استقبال او میرود، اغلب دو کودک نیز در خانه همراه مادر هستند و بهسمت پدر میروند. تکرار همان الگوی کلیشهای رایج که دیگر گاه در واقعیت وجود ندارد و گاه مورد پسند بسیاری از جوانان و نسل امروز بهویژه زنان نیست. این محصولات به طرز استانداردشدهای زنِ طبقه متوسط را بازتاب میدهند (زن طبقه متوسط واقعی) که با معیارهای عینی طبقه متوسط ایران و مشکلات آن چندان انطباقی ندارد. گویی فقط طبقه مصرفکننده با درآمد متوسط روبهبالا و اغلب اوقات سفیدپوست با همسرانی جذاب و شاداب وجود دارند (گویی آنهایی
که جذاب نیستند حق حیات و ازدواج ندارند) و دیگران نادیده گرفته میشوند. یا اگر در فیلمها و سریالها حالتی به نمایش در بیاید که از این حالت استاندارد فاصله دارد، بهعنوان معضل، چالش، انحراف و غیره معرفی میشود. زنانی که شاغل هستند دارای انواع مشکلات خانوادگی معرفی شده و نیازهای اجتماعی آنها کتمان میشود. اغلب آنها در انتها، بهخاطر خانواده نظر خود را تغییر میدهند و شرایط کاریشان را رها میکنند. از مزایای اشتغال زن در خانواده، برای خانواده، سخنی به میان نمیآید. از معضلات آن نیز جز عدم هماهنگی میان وظایف خانهداری و مادری با وظایف کاری و عدم رضایت همسر، اغلب مورد دیگری گفته نمیشود. در فیلمها وسریالها به سرشت آسیبپذیر زن بسیار توجه شده و او را قربانی نشان میدهند. این مسئله دو وجه پنهان دارد:
1. مسائل و مشکلات روحی-روانی مردها و احساس تنهایی شدید آنها کتمان شده یا نادیده گرفته میشود و صدای مردها در این باب، بهخاطر آنچه در عرف، مردانگی خوانده میشود، خاموش شده و آنها را تبدیل به آتش زیر خاکستر میکند. همچنین آنها بهعنوان متعدی و ظالم به جنس مخالف، معرفی میشوند.
2. گفتمانهای سیاسی، از مظلومجلوهدادن و قربانینشاندادن زن بهره میبرند که خود این امر به دو صورت اتفاق میافتد:
الف. با پنهانکردن مسائل اصلی و نابرابری و بیعدالتیهای انسانی و دامنزدن به تفرقه و جدایی و خصومت میان دو جنس.
ب. با سرگرمکردن زنان، بهعنوان منبع الهام و انرژی اصلی جامعه، بهسمت این موضوعات و نگهداشت الگوی آشکار و پنهان ساختار سیاسی-اجتماعی (مردان تحمل میکنند، زنها اعتراض، هیچکس عمل نمیکند).
زنان همچنان مستقل جلوه داده نمیشوند و اگر اینطور باشد، اغلب بهگونهای است که از این استقلال در رنج هستند یا به کژراهه رفتهاند. زنانی که ازدواج نکردهاند، حس ترحم شما را برمیانگیزند، گویی به هدف زندگیشان دست نیافتهاند. آنهایی که فرزند ندارند نیز باعث برانگیختهشدن احساسات شما میشوند. در محصولات ایرانی خانهدار و معلم و در محصولات خارجی مدیر و شاغل، نمونه برجسته الگوی تبلیغشوندهای است که به شما میگوید این سبک زندگی زنانه درست و نیز رایج است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.