|

«شرق» در گفت‌وگو با الوند، سرتیپی و کوثری بررسی کرد

«هنر و تجربه» سینما را نابود می‌کند

فرانک آرتا: گروه تازه‌تأسیس «هنر و تجربه»، سوژه مناظره داغ امیرحسین علم‌الهدی، دبیر شورای سیاست‌گذاری و مدیر اجرائی این گروه و محمدحسین فرحبخش، تهیه‌کننده، کارگردان و یکی از مالکان سینما «عصر جدید» بود. این مناظره که سوم اردیبهشت در شبکه خبر برپا شد، ‌بیشتر شبیه صحنه جنگ بود تا محلی برای ارائه راهکار. فرحبخش در قامت مخالف این گروه، در صحبت‌هایش ارجاعی به سینمای قبل از انقلاب داشت و گفت: «در فضای فیلم‌های معلوم‌الحال قبل از انقلاب «هنر و تجربه» معنای خود را پیدا می‌کرد؛ مثلا فیلم‌هایی مثل «سوته‌دلان» علی حاتمی و «نفرین» ناصر تقوایی را در سالن کاپری سابق (بهمن فعلی) اکران کردند. دولت هم ریالی به آنها کمک نمی‌کرد و بیشتر این نوع فیلم را بخش خصوصی می‌ساخت. گذشته از اینها، فیلم‌ها در آن زمان استاندارد بود. فیلمی مثل «گاو» قبل از انقلاب قطعا در زمره «هنر و تجربه» به حساب می‌آید چون سینمای آن زمان، جایگاهی برای آن فیلم نداشت. یا فیلم «سفر سنگ» در دو سینما اکران شد. از نظر من، سینمای بعد از انقلاب، همه‌اش هنر و تجربه به حساب می‌آید. حتی سینمای تجاری یا مخاطب عام ما نیز اکثرا هنر و تجربه‌اند و ربطی به سینمای عام دنیا ندارند. اما حالا آمده‌ایم و بر کسانی که در خانه‌شان فیلم ساخته‌اند و مستند تهیه کرده‌اند، آن‌هم با پولی اندک و فقیرانه، اسم هنر و تجربه گذاشته‌ایم. من مخالف فیلم‌سازی نیستم. هر کسی مجاز است هرچه بسازد به شرطی که پروانه ساخت و قابلیت اکران داشته باشد، چون اگر این قابلیت را نداشته باشد می‌شود مثل وضعیت الان هنر و تجربه که جز فیلم «ماهی و گربه» و «پرویز»، هیچ‌کدام از دیگر فیلم‌ها مخاطب نداشته‌اند. هنر و تجربه جایگاه سینمای خصوصی را هم در اکران نابود کرده است». علم‌الهدی نیز در پاسخ به صحبت‌های فرحبخش در واکنش به ارجاعات فرحبخش به سینمای قبل از انقلاب گفت: «جریان سینمای قبل از انقلاب با بعد از آن تفاوت ماهوی دارد و نمی‌توان آنها را قیاس کرد. سینمایی که هنر و تجربه به‌دنبال آن است سینمایی است که می‌خواهد با جنس اندیشه، به معنای خلاقیت و نوآوری بر پرده سینماها، آن‌هم به‌صورت خیلی محدود، به نمایش دربیاید. هرچه ‌جلوتر می‌رویم عده‌ای دوست ندارند جریانی سالم که با مخاطب درگیر است شکل بگیرد و اگر برنامه‌های مشابه آن با شکست مواجه شدند به خاطر همین عدم اهتمام کلیت سینما بود که دوست نداشت این نوع سینما شکل خود را پیدا کند».در جریان مناظره طرفین دلایل خود را بیان کردند. اما در پایان هیچ کدام استدلال دیگری را قبول نکرد. در پایان هم مدیر گروه هنر و تجربه خطاب به تهیه‌کننده بخش خصوصی او را به «جریان بساز و بفروش سینما» وصل و فرحبخش هم خطاب به علم‌الهدی خط‌مشی او را «شارلاتانیزم» عنوان کرد!
با همه این کشمکش‌ها، این سؤال همواره مطرح است که آیا گروه «هنر و تجربه» باعث نابودی سینمای حرفه‌ای می‌شود؟ در چرخه معیوب توزیع و پخش در سینمای ایران بالاخره تکلیف فیلم‌هایی که نه کاملا متعلق به بخش دولتی و نه صددرصد متعلق به بخش خصوصی‌اند، چیست؟ اصلا تکلیف ایده‌های نو، سینمای آوانگارد و پیشرو و ‌فیلم‌های نوجویانه چه می‌شود؟ با اقتصاد معیوب، ‌سالن‌های محدود، رقبایی مثل ماهواره، کج‌خلقی‌های تلویزیون با سینما و... چگونه می‌توان آینده روشنی برای سینمای ایران رقم زد؟ ‌
الوند: چه اشکالی دارد؟
سیروس الوند، ‌کارگردان و تهیه‌کننده سینما درباره دعواها و اختلافات به وجودآمده پیرامون گروه «هنر و تجربه» به «شرق» گفت: «به نظرم بیشتر دعواها سر این است که سانس‌های سالن‌های خوبی مثل «آزادی» و «فرهنگ» را به فیلم‌های این گروه اختصاص می‌دهند. درحالی که به‌راحتی می‌توان برای این مسئله راهکار عملی درنظر گرفت.»او سپس نظر خود را درباره این گروه سینمایی گفت: «چه اشکالی وجود دارد چنین گروه سینمایی وجود داشته باشد؟ ‌بالاخره فیلم‌هایی ساخته شده‌اند که قابل‌توجه‌اند و تاکنون امکان نمایش پیدا نکرده‌اند. سینمای ما به این نوع فیلم‌ها نیاز دارد، چون در سینمای حرفه‌ای خیلی امکان تجربه‌کردن وجود ندارد. بنابراین ساخت چنین فیلم‌هایی برای رشد و بالندگی سینمای ایران خوب و بهتر است چنین فیلم‌هایی به نمایش درآیند. در کل معتقدم محاسن این گروه بیشتر از معایب آن است.»
اکران محدود
اما در این مسیر علی سرتیپی (تهیه‌کننده و پخش‌کننده سینما) نظر دیگری دارد. او به «شرق» گفت: «با توجه به فضای کم نمایشی که داریم. معتقد نیستم این سینماها دراختیار فیلم‌های گروه «هنر و تجربه» قرار بگیرد. چون به‌طور کلی ما در سینمای ایران تعداد محدودی سالن سینما داریم که برای نمایش فیلم‌های حرفه‌ای درآن جنگ و دعواست. از سوی دیگر به نظر می‌رسد فیلم‌های متعلق به این گروه بیشتر محصولات دولتی‌اند تا متعلق به بخش خصوصی و مستقل. حمایت دولتی همواره پشت آنهاست که بیشتر سینمای گلخانه‌ای‌اند و کمتر فیلمی درآن می‌توان یافت که متعلق به بخش خصوصی باشد و بتواند با مردم ارتباط برقرار کند. به همین دلیل با توجه به شرایط فعلی، کم‌بودن تعداد سالن‌های سینما و بودجه اندک سینما- که اگر هم پولی وجود دارد بهتر است صرف سالن‌سازی و بهره‌وری سالن‌های سینما شود - مخالف چنین گروهی هستم. از سوی دیگر اگر کلیه امور در سینمای‌مان توسعه‌یافته بود و فضاهای کافی داشتیم، می‌توانستیم به این نوع فیلم‌ها اختصاص دهیم. ولی درحال حاضر این گروه فشاری روی سینمای حرفه‌ای می‌آورد و باری روی دوش سینمای حرفه‌ای می‌گذارد. البته می‌دانم فیلم‌های زیادی روی دست مانده که اکران نشده‌اند و میراث قبل است که باید اکران شوند».
تهیه‌کننده فیلم «شهر موش‌ها 2» ادامه داد: «بااین‌حال موافق اکران محدود این نوع فیلم‌ها هستم. می‌دانم فیلم‌هایی مثل «ماهی و گربه» و «پرویز» از جمله فیلم‌های قابل‌تأمل این گروه بودند، ‌اما این فیلم‌ها این پتانسیل را داشتند که در چرخه سینمای حرفه‌ای قرار بگیرند و حتی فروش خوبی داشته باشند. اما اگر سینماهای مهمی مثل آزادی یا فرهنگ را به آنها اختصاص ندهیم که هر سانس آن در فروش فیلم‌ها تعیین‌کننده هستند، بهتر است. اما اگر این نمایش‌ها در سینما کوروش صورت بگیرد، مناسب است و چقدر خوب است چنین پردیس‌هایی را به چنین فیلم‌هایی اختصاص دهیم».
روزنه‌ای فرهنگی و نه اقتصادی
جهانگیر کوثری، ‌تهیه‌کننده سینما نیز در گفت‌وگو با «شرق» درباره این گروه گفت: «این گروه سینمایی بیشتر شبیه روزنه‌ای است. اما نمی‌توان از نظر اقتصادی بدان وابسته بود. به نظرم نمایش فیلم‌های مستند که کمتر جایی برای اکران آنها وجود دارد یا فیلم‌هایی که به محاق توقیف رفته‌اند و زمان اکران مناسب را از دست داده‌اند، می‌تواند در این گروه باشد. به‌طورمثال فیلم «یک شب» من مدت 10سال توقیف بود و بالاخره در این گروه به نمایش درآمد که از این نظر خوب بود، ولی بازده اقتصادی و بازگشت سرمایه نداشت. به‌هرحال بودنش بهتر از نبودنش است».

فرانک آرتا: گروه تازه‌تأسیس «هنر و تجربه»، سوژه مناظره داغ امیرحسین علم‌الهدی، دبیر شورای سیاست‌گذاری و مدیر اجرائی این گروه و محمدحسین فرحبخش، تهیه‌کننده، کارگردان و یکی از مالکان سینما «عصر جدید» بود. این مناظره که سوم اردیبهشت در شبکه خبر برپا شد، ‌بیشتر شبیه صحنه جنگ بود تا محلی برای ارائه راهکار. فرحبخش در قامت مخالف این گروه، در صحبت‌هایش ارجاعی به سینمای قبل از انقلاب داشت و گفت: «در فضای فیلم‌های معلوم‌الحال قبل از انقلاب «هنر و تجربه» معنای خود را پیدا می‌کرد؛ مثلا فیلم‌هایی مثل «سوته‌دلان» علی حاتمی و «نفرین» ناصر تقوایی را در سالن کاپری سابق (بهمن فعلی) اکران کردند. دولت هم ریالی به آنها کمک نمی‌کرد و بیشتر این نوع فیلم را بخش خصوصی می‌ساخت. گذشته از اینها، فیلم‌ها در آن زمان استاندارد بود. فیلمی مثل «گاو» قبل از انقلاب قطعا در زمره «هنر و تجربه» به حساب می‌آید چون سینمای آن زمان، جایگاهی برای آن فیلم نداشت. یا فیلم «سفر سنگ» در دو سینما اکران شد. از نظر من، سینمای بعد از انقلاب، همه‌اش هنر و تجربه به حساب می‌آید. حتی سینمای تجاری یا مخاطب عام ما نیز اکثرا هنر و تجربه‌اند و ربطی به سینمای عام دنیا ندارند. اما حالا آمده‌ایم و بر کسانی که در خانه‌شان فیلم ساخته‌اند و مستند تهیه کرده‌اند، آن‌هم با پولی اندک و فقیرانه، اسم هنر و تجربه گذاشته‌ایم. من مخالف فیلم‌سازی نیستم. هر کسی مجاز است هرچه بسازد به شرطی که پروانه ساخت و قابلیت اکران داشته باشد، چون اگر این قابلیت را نداشته باشد می‌شود مثل وضعیت الان هنر و تجربه که جز فیلم «ماهی و گربه» و «پرویز»، هیچ‌کدام از دیگر فیلم‌ها مخاطب نداشته‌اند. هنر و تجربه جایگاه سینمای خصوصی را هم در اکران نابود کرده است». علم‌الهدی نیز در پاسخ به صحبت‌های فرحبخش در واکنش به ارجاعات فرحبخش به سینمای قبل از انقلاب گفت: «جریان سینمای قبل از انقلاب با بعد از آن تفاوت ماهوی دارد و نمی‌توان آنها را قیاس کرد. سینمایی که هنر و تجربه به‌دنبال آن است سینمایی است که می‌خواهد با جنس اندیشه، به معنای خلاقیت و نوآوری بر پرده سینماها، آن‌هم به‌صورت خیلی محدود، به نمایش دربیاید. هرچه ‌جلوتر می‌رویم عده‌ای دوست ندارند جریانی سالم که با مخاطب درگیر است شکل بگیرد و اگر برنامه‌های مشابه آن با شکست مواجه شدند به خاطر همین عدم اهتمام کلیت سینما بود که دوست نداشت این نوع سینما شکل خود را پیدا کند».در جریان مناظره طرفین دلایل خود را بیان کردند. اما در پایان هیچ کدام استدلال دیگری را قبول نکرد. در پایان هم مدیر گروه هنر و تجربه خطاب به تهیه‌کننده بخش خصوصی او را به «جریان بساز و بفروش سینما» وصل و فرحبخش هم خطاب به علم‌الهدی خط‌مشی او را «شارلاتانیزم» عنوان کرد!
با همه این کشمکش‌ها، این سؤال همواره مطرح است که آیا گروه «هنر و تجربه» باعث نابودی سینمای حرفه‌ای می‌شود؟ در چرخه معیوب توزیع و پخش در سینمای ایران بالاخره تکلیف فیلم‌هایی که نه کاملا متعلق به بخش دولتی و نه صددرصد متعلق به بخش خصوصی‌اند، چیست؟ اصلا تکلیف ایده‌های نو، سینمای آوانگارد و پیشرو و ‌فیلم‌های نوجویانه چه می‌شود؟ با اقتصاد معیوب، ‌سالن‌های محدود، رقبایی مثل ماهواره، کج‌خلقی‌های تلویزیون با سینما و... چگونه می‌توان آینده روشنی برای سینمای ایران رقم زد؟ ‌
الوند: چه اشکالی دارد؟
سیروس الوند، ‌کارگردان و تهیه‌کننده سینما درباره دعواها و اختلافات به وجودآمده پیرامون گروه «هنر و تجربه» به «شرق» گفت: «به نظرم بیشتر دعواها سر این است که سانس‌های سالن‌های خوبی مثل «آزادی» و «فرهنگ» را به فیلم‌های این گروه اختصاص می‌دهند. درحالی که به‌راحتی می‌توان برای این مسئله راهکار عملی درنظر گرفت.»او سپس نظر خود را درباره این گروه سینمایی گفت: «چه اشکالی وجود دارد چنین گروه سینمایی وجود داشته باشد؟ ‌بالاخره فیلم‌هایی ساخته شده‌اند که قابل‌توجه‌اند و تاکنون امکان نمایش پیدا نکرده‌اند. سینمای ما به این نوع فیلم‌ها نیاز دارد، چون در سینمای حرفه‌ای خیلی امکان تجربه‌کردن وجود ندارد. بنابراین ساخت چنین فیلم‌هایی برای رشد و بالندگی سینمای ایران خوب و بهتر است چنین فیلم‌هایی به نمایش درآیند. در کل معتقدم محاسن این گروه بیشتر از معایب آن است.»
اکران محدود
اما در این مسیر علی سرتیپی (تهیه‌کننده و پخش‌کننده سینما) نظر دیگری دارد. او به «شرق» گفت: «با توجه به فضای کم نمایشی که داریم. معتقد نیستم این سینماها دراختیار فیلم‌های گروه «هنر و تجربه» قرار بگیرد. چون به‌طور کلی ما در سینمای ایران تعداد محدودی سالن سینما داریم که برای نمایش فیلم‌های حرفه‌ای درآن جنگ و دعواست. از سوی دیگر به نظر می‌رسد فیلم‌های متعلق به این گروه بیشتر محصولات دولتی‌اند تا متعلق به بخش خصوصی و مستقل. حمایت دولتی همواره پشت آنهاست که بیشتر سینمای گلخانه‌ای‌اند و کمتر فیلمی درآن می‌توان یافت که متعلق به بخش خصوصی باشد و بتواند با مردم ارتباط برقرار کند. به همین دلیل با توجه به شرایط فعلی، کم‌بودن تعداد سالن‌های سینما و بودجه اندک سینما- که اگر هم پولی وجود دارد بهتر است صرف سالن‌سازی و بهره‌وری سالن‌های سینما شود - مخالف چنین گروهی هستم. از سوی دیگر اگر کلیه امور در سینمای‌مان توسعه‌یافته بود و فضاهای کافی داشتیم، می‌توانستیم به این نوع فیلم‌ها اختصاص دهیم. ولی درحال حاضر این گروه فشاری روی سینمای حرفه‌ای می‌آورد و باری روی دوش سینمای حرفه‌ای می‌گذارد. البته می‌دانم فیلم‌های زیادی روی دست مانده که اکران نشده‌اند و میراث قبل است که باید اکران شوند».
تهیه‌کننده فیلم «شهر موش‌ها 2» ادامه داد: «بااین‌حال موافق اکران محدود این نوع فیلم‌ها هستم. می‌دانم فیلم‌هایی مثل «ماهی و گربه» و «پرویز» از جمله فیلم‌های قابل‌تأمل این گروه بودند، ‌اما این فیلم‌ها این پتانسیل را داشتند که در چرخه سینمای حرفه‌ای قرار بگیرند و حتی فروش خوبی داشته باشند. اما اگر سینماهای مهمی مثل آزادی یا فرهنگ را به آنها اختصاص ندهیم که هر سانس آن در فروش فیلم‌ها تعیین‌کننده هستند، بهتر است. اما اگر این نمایش‌ها در سینما کوروش صورت بگیرد، مناسب است و چقدر خوب است چنین پردیس‌هایی را به چنین فیلم‌هایی اختصاص دهیم».
روزنه‌ای فرهنگی و نه اقتصادی
جهانگیر کوثری، ‌تهیه‌کننده سینما نیز در گفت‌وگو با «شرق» درباره این گروه گفت: «این گروه سینمایی بیشتر شبیه روزنه‌ای است. اما نمی‌توان از نظر اقتصادی بدان وابسته بود. به نظرم نمایش فیلم‌های مستند که کمتر جایی برای اکران آنها وجود دارد یا فیلم‌هایی که به محاق توقیف رفته‌اند و زمان اکران مناسب را از دست داده‌اند، می‌تواند در این گروه باشد. به‌طورمثال فیلم «یک شب» من مدت 10سال توقیف بود و بالاخره در این گروه به نمایش درآمد که از این نظر خوب بود، ولی بازده اقتصادی و بازگشت سرمایه نداشت. به‌هرحال بودنش بهتر از نبودنش است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.