|

شتاب نابودی جنگل

فاطمه پاسبان. کارشناس کشاورزی

جنگل‌ها از عوامل اصلی پالایش هوا و کاهش آلاینده‌هایی مانند گازهای گلخانه‌ای هستند که درصورت تخریب جنگل‌ها این فرایند صورت نمی‌گیرد. در ایران روند تخریب جنگل‌ها به مرز هشدار رسیده است. باوجود آمار و ارقام‌ متفاوت، همین ارقام ارائه‌شده و هشدار کارشناسان حاکی از تخریب شدید جنگل‌هاست. براساس آمارهای رسمی مرکز آمار ایران در سال 1392 بیش از 666/5 هزار مترمکعب چوب از جنگل‌های ایران برداشت شده است. اگر رقم دو سال 1391 و 1392 را در نظر بگیریم در این دو سال بیش از 5/1 میلیون مترمکعب از چوب جنگل‌های کشور برداشت شده است، یعنی قطع درختان. این رقم، آمار رسمی است و بدون‌شک قطع درختان به‌طور غیرقانونی نیز در جریان است که بر میزان کل نابودی جنگل‌ها می‌افزاید. همچنین ارقام انتشاریافته مرکز آمار ایران نشان می‌دهد در کنار برداشت‌های قانونی و غیرقانونی از درختان جنگل‌های ایران، آتش‌سوزی و حریق نیز به نابودی جنگل‌های ایران دامن زده است، به‌طوری‌که در سال 1391 در حدود 506 مورد آتش‌سوزی در جنگل‌ها اتفاق افتاده که در حدود هزار و544 هکتار از مساحت جنگل‌ها دچار حریق شده است و این رقم برای سال 1392 در حدود 657 فقره آتش‌سوزی بوده که سه‌هزارو 649 هکتار دچار حریق شده است. ارقام نشان می‌دهد در سال 1392 نسبت به سال 1391 حدود 30 درصد از نظر تعداد فقره و بیش از 136 درصد از نظر مساحت، جنگل‌ها دچار حریق شده و افزایش نشان می‌دهد. در کنار این موارد، برخی از عوامل تخریب جنگل‌ها، اقدامات انجام‌شده برای جنگل‌کاری در سال 1391 در حدود 18 هزار هکتار و در سال 1392 در حدود 26 هزار هکتار مساحت بوده که سهم بخش دولتی 74 درصد و خصوصی 26 درصد است. این ارقام نشان می‌دهد برداشت و تخریب جنگل‌ها در مقایسه با اقدامات انجام‌شده برای جنگل‌کاری تناسب نداشته و نقش مردم در جنگل‌کاری کمتر است. براساس ارقام مرکز آمار ایران در سال 1392 حدود 14/3 میلیون هکتار جنگل و 32/6 میلیون هکتار پدیده بیابانی داریم (پدیده‌های بیابانی عبارتند از: کویر، تپه‌های ماسه‌ای، پهنه‌های ماسه‌ای، دق‌های رسی، اراضی شور و نمک‌زار و اراضی بدون پوشش و بیرون‌زدگی ‌سنگی). در پنج دهه گذشته، سطح جنگلی ایران از ۱۸ میلیون هکتار به ۱۴ میلیون هکتار رسیده است و چهار میلیون سطح جنگلی نابودشده به بیابان تبدیل شده است. برآورد شده سالانه ۶۳ هزار هکتار از جنگل‌های زاگرس و شمال ایران نابود شده است. سازمان خواربار و کشاورزی جهانی (فائو) اعلام کرده ایران یکی از ۷۰ کشور در حال توسعه است که پوشش جنگلی کمی دارد و این پوشش جنگلی اندک، با سرعتی بیشتر از دیگر نقاط دنیا در حال نابودی است. براساس آخرین گزارش فائو، مساحت کل جنگل‌های جهان سه میلیارد و ۴۵۴ میلیون هکتار است که سهم ایران از این میزان تنها ۱۱میلیون‌و ۷۴ هزار و ۵۵۴ هکتار است. آن‌گونه که فائو اعلام کرده جنگل به نقاطی گفته می‌شود که تاج پوشش بالای ۱۰ درصد، توده جنگلی بیش از نیم هکتار و درختان و درختچه‌هایی بلندتر از ۵ متر داشته باشد؛ درحالی‌که طبق تعریف ایران که وجود تاج پوششی پنج درصد به بالا را کافی می‌داند، ایران صاحب حدود ۱۴ میلیون هکتار جنگل است. مشاهده ارقام به‌صورت مساحت و هکتار در وهله اول زنگ خطری را نشان نمی‌دهد اما اگر همین اعداد را تقسیم بر جمعیت کل کشور و سرانه جنگل برای هر فرد را محاسبه کنیم و با مقایسه با ارقام جهانی، شرایط نامساعد و هشدار‌دهنده کشورمان بیشتر در معرض دید قرار می‌گیرد. طبق آخرین گزارش فائو، متوسط سرانه جنگل‌های جهان رقمی معادل 0/62 هکتار (حدود ۶۰۰۰ متر) است؛ درحالی‌که این رقم برای هر ایرانی هزارو ۶۰۰ متر است. یعنی هر ایرانی حدود چهارهزارو 400 متر کمتر از سرانه جهانی دارد به‌عبارتی 26 درصد سرانه جهانی جنگل برای یک ایرانی است. این به معنی پالایش کمتر هوا و افزایش آلودگی‌های بیشتر برای هر ایرانی است. ادامه تخریب جنگل‌ها به هر علت طبیعی و انسانی باعث ازبین‌رفتن یکی از مهم‌ترین منابع طبیعی برای مقابله و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای است. براساس آمار فائو در سال 2012 کشور ایران با خالص منفی در حدود سه‌هزارو 80 تن معادل دی‌اکسیدکربن گازهای گلخانه‌ای برای زمین جنگل‌ها مواجه است (خالص به معنی تفاوت میان منافعی که سالانه از اراضی جنگلی به دست می‌آید و ضررهای آن‌که به‌صورت معادل دی‌اکسیدکربن محاسبه شده است). این رقم نشان می‌دهد زیان‌های ناشی از تخریب جنگل و ازدست‌دادن منبع مهم کاهش آلاینده‌های گازهای گلخانه‌ای در ایران قابل‌توجه است.

جنگل‌ها از عوامل اصلی پالایش هوا و کاهش آلاینده‌هایی مانند گازهای گلخانه‌ای هستند که درصورت تخریب جنگل‌ها این فرایند صورت نمی‌گیرد. در ایران روند تخریب جنگل‌ها به مرز هشدار رسیده است. باوجود آمار و ارقام‌ متفاوت، همین ارقام ارائه‌شده و هشدار کارشناسان حاکی از تخریب شدید جنگل‌هاست. براساس آمارهای رسمی مرکز آمار ایران در سال 1392 بیش از 666/5 هزار مترمکعب چوب از جنگل‌های ایران برداشت شده است. اگر رقم دو سال 1391 و 1392 را در نظر بگیریم در این دو سال بیش از 5/1 میلیون مترمکعب از چوب جنگل‌های کشور برداشت شده است، یعنی قطع درختان. این رقم، آمار رسمی است و بدون‌شک قطع درختان به‌طور غیرقانونی نیز در جریان است که بر میزان کل نابودی جنگل‌ها می‌افزاید. همچنین ارقام انتشاریافته مرکز آمار ایران نشان می‌دهد در کنار برداشت‌های قانونی و غیرقانونی از درختان جنگل‌های ایران، آتش‌سوزی و حریق نیز به نابودی جنگل‌های ایران دامن زده است، به‌طوری‌که در سال 1391 در حدود 506 مورد آتش‌سوزی در جنگل‌ها اتفاق افتاده که در حدود هزار و544 هکتار از مساحت جنگل‌ها دچار حریق شده است و این رقم برای سال 1392 در حدود 657 فقره آتش‌سوزی بوده که سه‌هزارو 649 هکتار دچار حریق شده است. ارقام نشان می‌دهد در سال 1392 نسبت به سال 1391 حدود 30 درصد از نظر تعداد فقره و بیش از 136 درصد از نظر مساحت، جنگل‌ها دچار حریق شده و افزایش نشان می‌دهد. در کنار این موارد، برخی از عوامل تخریب جنگل‌ها، اقدامات انجام‌شده برای جنگل‌کاری در سال 1391 در حدود 18 هزار هکتار و در سال 1392 در حدود 26 هزار هکتار مساحت بوده که سهم بخش دولتی 74 درصد و خصوصی 26 درصد است. این ارقام نشان می‌دهد برداشت و تخریب جنگل‌ها در مقایسه با اقدامات انجام‌شده برای جنگل‌کاری تناسب نداشته و نقش مردم در جنگل‌کاری کمتر است. براساس ارقام مرکز آمار ایران در سال 1392 حدود 14/3 میلیون هکتار جنگل و 32/6 میلیون هکتار پدیده بیابانی داریم (پدیده‌های بیابانی عبارتند از: کویر، تپه‌های ماسه‌ای، پهنه‌های ماسه‌ای، دق‌های رسی، اراضی شور و نمک‌زار و اراضی بدون پوشش و بیرون‌زدگی ‌سنگی). در پنج دهه گذشته، سطح جنگلی ایران از ۱۸ میلیون هکتار به ۱۴ میلیون هکتار رسیده است و چهار میلیون سطح جنگلی نابودشده به بیابان تبدیل شده است. برآورد شده سالانه ۶۳ هزار هکتار از جنگل‌های زاگرس و شمال ایران نابود شده است. سازمان خواربار و کشاورزی جهانی (فائو) اعلام کرده ایران یکی از ۷۰ کشور در حال توسعه است که پوشش جنگلی کمی دارد و این پوشش جنگلی اندک، با سرعتی بیشتر از دیگر نقاط دنیا در حال نابودی است. براساس آخرین گزارش فائو، مساحت کل جنگل‌های جهان سه میلیارد و ۴۵۴ میلیون هکتار است که سهم ایران از این میزان تنها ۱۱میلیون‌و ۷۴ هزار و ۵۵۴ هکتار است. آن‌گونه که فائو اعلام کرده جنگل به نقاطی گفته می‌شود که تاج پوشش بالای ۱۰ درصد، توده جنگلی بیش از نیم هکتار و درختان و درختچه‌هایی بلندتر از ۵ متر داشته باشد؛ درحالی‌که طبق تعریف ایران که وجود تاج پوششی پنج درصد به بالا را کافی می‌داند، ایران صاحب حدود ۱۴ میلیون هکتار جنگل است. مشاهده ارقام به‌صورت مساحت و هکتار در وهله اول زنگ خطری را نشان نمی‌دهد اما اگر همین اعداد را تقسیم بر جمعیت کل کشور و سرانه جنگل برای هر فرد را محاسبه کنیم و با مقایسه با ارقام جهانی، شرایط نامساعد و هشدار‌دهنده کشورمان بیشتر در معرض دید قرار می‌گیرد. طبق آخرین گزارش فائو، متوسط سرانه جنگل‌های جهان رقمی معادل 0/62 هکتار (حدود ۶۰۰۰ متر) است؛ درحالی‌که این رقم برای هر ایرانی هزارو ۶۰۰ متر است. یعنی هر ایرانی حدود چهارهزارو 400 متر کمتر از سرانه جهانی دارد به‌عبارتی 26 درصد سرانه جهانی جنگل برای یک ایرانی است. این به معنی پالایش کمتر هوا و افزایش آلودگی‌های بیشتر برای هر ایرانی است. ادامه تخریب جنگل‌ها به هر علت طبیعی و انسانی باعث ازبین‌رفتن یکی از مهم‌ترین منابع طبیعی برای مقابله و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای است. براساس آمار فائو در سال 2012 کشور ایران با خالص منفی در حدود سه‌هزارو 80 تن معادل دی‌اکسیدکربن گازهای گلخانه‌ای برای زمین جنگل‌ها مواجه است (خالص به معنی تفاوت میان منافعی که سالانه از اراضی جنگلی به دست می‌آید و ضررهای آن‌که به‌صورت معادل دی‌اکسیدکربن محاسبه شده است). این رقم نشان می‌دهد زیان‌های ناشی از تخریب جنگل و ازدست‌دادن منبع مهم کاهش آلاینده‌های گازهای گلخانه‌ای در ایران قابل‌توجه است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.