|

پری صابری از زندگی سهراب سپهری می‌گوید

مثل نقاشی‌هایش ساده زندگی می‌کرد

سعید برآبادی : دوم اردیبهشت امسال می‌شود 35 سالگی خداحافظی سهراب سپهری با دنیای ما. پری صابری، کارگردان تئاتر و از آشنایان سهراب سپهری درباره شناخت متفاوتش از او می‌گوید:

‌چه تفاوتی هست بین سهرابی که شما می‌شناسید با تلقی مردم امروز از او؟
سپهری جزء شاعران شعر نو قرار می‌گیرد، همان‌طور که در حوزه نقاشی هم متفاوت است و نگاه تازه‌ای دارد. این شاعران و نقاشان، قواعد کلاسیک را رعایت نمی‌کردند و زبان شان اگرچه ساده بود اما دم‌دستی نیست که بتوانیم به راحتی عمق آن را درک کنیم. سهرابی که می‌شناسم، عارف این دوره بود که توانست به زبانی ساده و قابل‌دسترسی دست پیدا کند. اما به معنای آن نیست که هنر سپهری بی‌عمق و فرومایه است. من سپهری را بزرگ‌ترین شاعر این دوره می‌دانم و فکر می‌کنم یکی از معدود شاعرانی بود که هنرش با خودش و حتی جسمش همسو و نزدیک بود.
‌یعنی او ساده و آسان زندگی می‌کرد؟
خانه‌اش، شعرش، نقاشی‌اش و حتی حرف‌زدنش در محفل‌های خصوصی هیچ دوگانگی‌ای را به مخاطب القا نمی‌کردند. او در نگاه‌کردن به زندگی واقعی و زیبایی‌های این جهان، آنچنان بود که در شعر و نقاشی‌اش نشان می‌داد. ممکن است مردم برداشتی دم‌دستی از هنر این شاعر کنند و خب، طبیعتا آزادند، اما اگر بخواهند از او الگویی بسازند، غیرمنطقی است چرا که برای چنین کاری به شناخت دقیق نیازمندند.
‌بااین‌همه، جامعه امروز ما، او را به نوعی یک هنرمند عرفان‌زده می‌داند که حرف‌هایش قشنگ‌اند اما در زندگی به کار نمی‌آیند.
من سپهری را سال‌ها می‌شناختم، درست از ابتدای ورودم به ایران. برداشتی که ممکن است درباره شعر سپهری وجود داشته باشد، همان برداشتی است که عموم مردم به‌خاطر قاعده‌شکنی شعر نو فارسی نسبت به آن دارند. اما شاید بخش‌هایی از چهره سهراب باشد که هنوز به‌خوبی شناخته نشده و جز با دقت در هنرش هم قابل‌شناسایی نیست. سهراب بسیار خجول و مبادی آداب بود اما طنزش بسیار قوی بود. تنها موردی که اسباب پرخاشش را فراهم می‌کرد، ادعای غلط کسانی بود که مدعی هنرشناسی بودند. عمیقا به این افراد حمله می‌کرد، اگرچه در جامعه در رفتارش با مردم بسیار مبادی آداب بود.
‌پس باید عمق این سادگی را فهمید؟
سهراب سپهری در زندگی‌اش هم درست مثل هنرش رفتار می‌کرد؛ مثل شعرهایش اهل زیاده‌گویی نبود و مثل نقاشی‌هایش ساده زندگی می‌کرد. خانه خیلی کوچکی در مرکز شهر داشت با دیوارهای سفید، بدون هیچ ادعای روشنفکری و حتی واکنش منفی نشان‌دادن نسبت به روشنفکرها. در یک کلام، همان‌طور که بود، بود! با سادگی، زیبایی می‌ساخت اما تظاهر به زیبایی نمی‌کرد و این مختص نسل آن دوره است که از سد کهن و کلاسیک در حال گذر بودند و اگرچه در این میان وزن اشعار شکسته می‌شد اما آهنگی درونی به‌جای آن به کنه شعرها وارد می‌شد.
‌تجربه شما از سپهری چقدر می‌تواند به شناخت ما از او به‌عنوان یک هنرمند جریان‌ساز کمک کند؟
شخصیت منزهی بود و حالا می‌شود این شخصیت را از لابه‌لای اشعارش و تابلوهای نقاشی‌اش کشف کرد. اهل تجملات نبود، هر چه داشت، سر سفره می‌گذاشت اما با چنان عشقی این کار را می‌کرد سرشار می‌شدید. به‌خاطر دارم یک‌بار تابلویی از آثارش را خریدم و خودش برای نصب به خانه‌ام آورد. وقتی که داشت تابلو را می‌کوبید به دیوار، مدام معذرت‌خواهی می‌کرد از این که دارد دیوار خانه‌مان را سوراخ می‌کند! در دیگر همکاری‌هایمان هم چنین شخصیت فروتنی داشت. وقتی که برای بازنویسی بخش‌های شعری کالیگولا از او کمک خواستم، اغلب با معذرت‌خواهی پیشنهادهایش را می‌داد و عجیب اینکه پیشنهادهای او در انتخاب کلمات شعر این نمایش‌نامه واقعا خوب بودند.

سعید برآبادی : دوم اردیبهشت امسال می‌شود 35 سالگی خداحافظی سهراب سپهری با دنیای ما. پری صابری، کارگردان تئاتر و از آشنایان سهراب سپهری درباره شناخت متفاوتش از او می‌گوید:

‌چه تفاوتی هست بین سهرابی که شما می‌شناسید با تلقی مردم امروز از او؟
سپهری جزء شاعران شعر نو قرار می‌گیرد، همان‌طور که در حوزه نقاشی هم متفاوت است و نگاه تازه‌ای دارد. این شاعران و نقاشان، قواعد کلاسیک را رعایت نمی‌کردند و زبان شان اگرچه ساده بود اما دم‌دستی نیست که بتوانیم به راحتی عمق آن را درک کنیم. سهرابی که می‌شناسم، عارف این دوره بود که توانست به زبانی ساده و قابل‌دسترسی دست پیدا کند. اما به معنای آن نیست که هنر سپهری بی‌عمق و فرومایه است. من سپهری را بزرگ‌ترین شاعر این دوره می‌دانم و فکر می‌کنم یکی از معدود شاعرانی بود که هنرش با خودش و حتی جسمش همسو و نزدیک بود.
‌یعنی او ساده و آسان زندگی می‌کرد؟
خانه‌اش، شعرش، نقاشی‌اش و حتی حرف‌زدنش در محفل‌های خصوصی هیچ دوگانگی‌ای را به مخاطب القا نمی‌کردند. او در نگاه‌کردن به زندگی واقعی و زیبایی‌های این جهان، آنچنان بود که در شعر و نقاشی‌اش نشان می‌داد. ممکن است مردم برداشتی دم‌دستی از هنر این شاعر کنند و خب، طبیعتا آزادند، اما اگر بخواهند از او الگویی بسازند، غیرمنطقی است چرا که برای چنین کاری به شناخت دقیق نیازمندند.
‌بااین‌همه، جامعه امروز ما، او را به نوعی یک هنرمند عرفان‌زده می‌داند که حرف‌هایش قشنگ‌اند اما در زندگی به کار نمی‌آیند.
من سپهری را سال‌ها می‌شناختم، درست از ابتدای ورودم به ایران. برداشتی که ممکن است درباره شعر سپهری وجود داشته باشد، همان برداشتی است که عموم مردم به‌خاطر قاعده‌شکنی شعر نو فارسی نسبت به آن دارند. اما شاید بخش‌هایی از چهره سهراب باشد که هنوز به‌خوبی شناخته نشده و جز با دقت در هنرش هم قابل‌شناسایی نیست. سهراب بسیار خجول و مبادی آداب بود اما طنزش بسیار قوی بود. تنها موردی که اسباب پرخاشش را فراهم می‌کرد، ادعای غلط کسانی بود که مدعی هنرشناسی بودند. عمیقا به این افراد حمله می‌کرد، اگرچه در جامعه در رفتارش با مردم بسیار مبادی آداب بود.
‌پس باید عمق این سادگی را فهمید؟
سهراب سپهری در زندگی‌اش هم درست مثل هنرش رفتار می‌کرد؛ مثل شعرهایش اهل زیاده‌گویی نبود و مثل نقاشی‌هایش ساده زندگی می‌کرد. خانه خیلی کوچکی در مرکز شهر داشت با دیوارهای سفید، بدون هیچ ادعای روشنفکری و حتی واکنش منفی نشان‌دادن نسبت به روشنفکرها. در یک کلام، همان‌طور که بود، بود! با سادگی، زیبایی می‌ساخت اما تظاهر به زیبایی نمی‌کرد و این مختص نسل آن دوره است که از سد کهن و کلاسیک در حال گذر بودند و اگرچه در این میان وزن اشعار شکسته می‌شد اما آهنگی درونی به‌جای آن به کنه شعرها وارد می‌شد.
‌تجربه شما از سپهری چقدر می‌تواند به شناخت ما از او به‌عنوان یک هنرمند جریان‌ساز کمک کند؟
شخصیت منزهی بود و حالا می‌شود این شخصیت را از لابه‌لای اشعارش و تابلوهای نقاشی‌اش کشف کرد. اهل تجملات نبود، هر چه داشت، سر سفره می‌گذاشت اما با چنان عشقی این کار را می‌کرد سرشار می‌شدید. به‌خاطر دارم یک‌بار تابلویی از آثارش را خریدم و خودش برای نصب به خانه‌ام آورد. وقتی که داشت تابلو را می‌کوبید به دیوار، مدام معذرت‌خواهی می‌کرد از این که دارد دیوار خانه‌مان را سوراخ می‌کند! در دیگر همکاری‌هایمان هم چنین شخصیت فروتنی داشت. وقتی که برای بازنویسی بخش‌های شعری کالیگولا از او کمک خواستم، اغلب با معذرت‌خواهی پیشنهادهایش را می‌داد و عجیب اینکه پیشنهادهای او در انتخاب کلمات شعر این نمایش‌نامه واقعا خوب بودند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.