گفتوگوی «کران» در مصر
گفتوگوهای سیاسی بین هر حکومتی در جهان با نیروهای حزبی و داخلی به معنای گشودهشدن پنجرههای امید به روی آینده و برداشتن فاصلههای تاریخی بین دوطرف دولت و ملت است. اما به نظر میرسد در کشورهای خاورمیانه اکثر اینگونه گفتوگوها بیشتر نتیجهای معکوس داشته و موجب شکاف و تشتت بیشتر در بین طرفهای سیاسی میشود. هرکس به اختلافات سیاسی و نزاعهای مسلحانه در اکثر کشورهای عربی نگریسته باشد، درمییابد تا چه حد پرکردن شکافها و ازبینبردن نقاط اختلاف بین طرفهای مختلف، دشوار شده است. یک نمونه آن سودان است و یک نمونه دیگر آن مصر که شاهد آن هستیم. چندی پیش دولت مصر یکسلسله گفتوگوها را با احزاب و شخصیتهای سیاسی از همه طیفها شروع کرد. هدف از این گفتوگوها دستیافتن به مبناهایی برای اصلاح برخی از بندهای قانون انتخابات بود که دادگاه قانون اساسی آن را باطل اعلام کرده بود. اما این گفتوگوها بعد از مدتی کوتاه قطع شد حال آنکه قرار بود تا ماه آوریل ادامه داشته باشد. از اینرو نه توانست تکلیف قانون را معین و نه تکلیف انتخابات پارلمانی و ریاستجمهوری مصر در آینده را مشخص کند. قرار بر این بود که این گفتوگوها نقطه شروعی باشد تا بتوان به کمک آن، انتخابات پارلمانی را در اسرع وقت برگزار کرد. همچنین قرار بود ضمانتی برای درنظرگرفتن دیدگاههای احزاب درباره بندهای لغوشده و تدوین بندهایی جدید بهجای آنها باشد. درکل به نظر میرسید این گفتوگوها برای همه مفید بوده باشد و بتواند در فاصلهگرفتن از شعارهای توخالی که اینروزها زیاد داده میشود، راه را برای یک انتخابات سالم باز کند. اما نتیجهای که از سه دور این گفتوگوها به دست آمد، این بود که راهی برای نجات از بیماریهای مزمن سیاسی موجود در پیکره دولتهای عرب نیست و به نظر نمیرسد هرگز این مناقشات سیاسی به تفاهمی برسد. بهجای اینکه شرکتکنندگان به اصل قضیه یعنی بندهای قانون انتخابات بپردازند، بیشتر وقت خود را صرف مناقشات دیگری کردند. از یک طرف دولت تلاش کرد مواد باطلشده را رها کرده و در عوض احزاب را قانع کند که بهترین راه برای شرایط کنونی کشور برگزاری انتخابات است. از سوی دیگر، احزاب تلاش کردند موضوع را دور زده و به بندهای دیگری توجه کنند که اساسا اشکالی بر آنها وارد نشده بود. آنها حتی تا آنجا پیش رفتند که گفتند باید قوانینی را که مخالف با قانون اساسی است، از نو اصلاح کرد و به اینترتیب باری اضافی بر دوش دولت گذاشتند که از توانش خارج بود. مشکل اصلی هردو طرف این بود که هریک تصور میکرد تنها نماینده صادق و امین مردم مصر بوده و بنابراین دیگری برحق نیست. این همان عادت زشتی است که موجب شکست بسیاری از گفتوگوها در گذشته تاکنون شده است. بدون اغراق باید گفت تمام گفتوگوهای گذشته به همین دلیل نتوانست نتایجی ملموس داشته و به اختلافات سیاسی پایان دهد یا کمکی به عبور از موانع موجود کند. از اینروست که کشتی گفتوگوها در دنیای عرب هیچ حرکتی نداشته و کسی را به مقصدی نرسانده است. چنین گفتوگوهایی از قبل محکومبهشکست است زیرا هریک از طرفین با چمدانی وارد میشود که تنها اغراض و اهدف سیاسی خودش در آن است؛ بدون اینکه منافع ملی را جایگزین آنها کرده باشد. گرچه از ابتدا هر گروهی وانمود میکند دوستدار تفاهم و توافق است، اما بهزودی عصبانی شده و بلافاصله محل گفتوگوها را ترک میکند. نتیجه همان میشود که اعراب به آن «گفتوگوی کران» میگویند! شکست در گفتوگوهای دوجانبه موجب تعمیق بیشتر انسداد سیاسی در کشور و توقف روند دموکراتیک و بهتعویقانداختن روند اصلاحات میشود؛ پروژهای که این روزها خیلی شعارش را میدهند اما هیچکس بهدنبال کشف ریشههای ناکامی آن نیست. نتیجه دیگرش اینکه برگزاری هرگونه انتخاباتی را بهدور از اصول و پایههای سیاسیاش درگیر روابط و کشمکشهای بین گروهها و افراد میکند. بدتر از همه، اینکه به رفتارهای دیکتاتورمآبانه دامن زده و آنها را توجیه میکند زیرا وقتی دولت ببیند احزاب نمیتوانند بر سر قوانین و مقررات تفاهم کنند، خود دستبهکار شده و قوانین و مقررات را چنانکه خود میخواهد، بدون درنظرگرفتن خواستههای گروهها و احزاب تدوین میکند. این امر به معنای فروافتادن دوباره در همان دور باطل است و نتیجه طبیعیاش نیز ناتوانی در ایجاد یک پیشرفت واقعی در روند سیاسی خواهد بود.
گفتوگوهای سیاسی بین هر حکومتی در جهان با نیروهای حزبی و داخلی به معنای گشودهشدن پنجرههای امید به روی آینده و برداشتن فاصلههای تاریخی بین دوطرف دولت و ملت است. اما به نظر میرسد در کشورهای خاورمیانه اکثر اینگونه گفتوگوها بیشتر نتیجهای معکوس داشته و موجب شکاف و تشتت بیشتر در بین طرفهای سیاسی میشود. هرکس به اختلافات سیاسی و نزاعهای مسلحانه در اکثر کشورهای عربی نگریسته باشد، درمییابد تا چه حد پرکردن شکافها و ازبینبردن نقاط اختلاف بین طرفهای مختلف، دشوار شده است. یک نمونه آن سودان است و یک نمونه دیگر آن مصر که شاهد آن هستیم. چندی پیش دولت مصر یکسلسله گفتوگوها را با احزاب و شخصیتهای سیاسی از همه طیفها شروع کرد. هدف از این گفتوگوها دستیافتن به مبناهایی برای اصلاح برخی از بندهای قانون انتخابات بود که دادگاه قانون اساسی آن را باطل اعلام کرده بود. اما این گفتوگوها بعد از مدتی کوتاه قطع شد حال آنکه قرار بود تا ماه آوریل ادامه داشته باشد. از اینرو نه توانست تکلیف قانون را معین و نه تکلیف انتخابات پارلمانی و ریاستجمهوری مصر در آینده را مشخص کند. قرار بر این بود که این گفتوگوها نقطه شروعی باشد تا بتوان به کمک آن، انتخابات پارلمانی را در اسرع وقت برگزار کرد. همچنین قرار بود ضمانتی برای درنظرگرفتن دیدگاههای احزاب درباره بندهای لغوشده و تدوین بندهایی جدید بهجای آنها باشد. درکل به نظر میرسید این گفتوگوها برای همه مفید بوده باشد و بتواند در فاصلهگرفتن از شعارهای توخالی که اینروزها زیاد داده میشود، راه را برای یک انتخابات سالم باز کند. اما نتیجهای که از سه دور این گفتوگوها به دست آمد، این بود که راهی برای نجات از بیماریهای مزمن سیاسی موجود در پیکره دولتهای عرب نیست و به نظر نمیرسد هرگز این مناقشات سیاسی به تفاهمی برسد. بهجای اینکه شرکتکنندگان به اصل قضیه یعنی بندهای قانون انتخابات بپردازند، بیشتر وقت خود را صرف مناقشات دیگری کردند. از یک طرف دولت تلاش کرد مواد باطلشده را رها کرده و در عوض احزاب را قانع کند که بهترین راه برای شرایط کنونی کشور برگزاری انتخابات است. از سوی دیگر، احزاب تلاش کردند موضوع را دور زده و به بندهای دیگری توجه کنند که اساسا اشکالی بر آنها وارد نشده بود. آنها حتی تا آنجا پیش رفتند که گفتند باید قوانینی را که مخالف با قانون اساسی است، از نو اصلاح کرد و به اینترتیب باری اضافی بر دوش دولت گذاشتند که از توانش خارج بود. مشکل اصلی هردو طرف این بود که هریک تصور میکرد تنها نماینده صادق و امین مردم مصر بوده و بنابراین دیگری برحق نیست. این همان عادت زشتی است که موجب شکست بسیاری از گفتوگوها در گذشته تاکنون شده است. بدون اغراق باید گفت تمام گفتوگوهای گذشته به همین دلیل نتوانست نتایجی ملموس داشته و به اختلافات سیاسی پایان دهد یا کمکی به عبور از موانع موجود کند. از اینروست که کشتی گفتوگوها در دنیای عرب هیچ حرکتی نداشته و کسی را به مقصدی نرسانده است. چنین گفتوگوهایی از قبل محکومبهشکست است زیرا هریک از طرفین با چمدانی وارد میشود که تنها اغراض و اهدف سیاسی خودش در آن است؛ بدون اینکه منافع ملی را جایگزین آنها کرده باشد. گرچه از ابتدا هر گروهی وانمود میکند دوستدار تفاهم و توافق است، اما بهزودی عصبانی شده و بلافاصله محل گفتوگوها را ترک میکند. نتیجه همان میشود که اعراب به آن «گفتوگوی کران» میگویند! شکست در گفتوگوهای دوجانبه موجب تعمیق بیشتر انسداد سیاسی در کشور و توقف روند دموکراتیک و بهتعویقانداختن روند اصلاحات میشود؛ پروژهای که این روزها خیلی شعارش را میدهند اما هیچکس بهدنبال کشف ریشههای ناکامی آن نیست. نتیجه دیگرش اینکه برگزاری هرگونه انتخاباتی را بهدور از اصول و پایههای سیاسیاش درگیر روابط و کشمکشهای بین گروهها و افراد میکند. بدتر از همه، اینکه به رفتارهای دیکتاتورمآبانه دامن زده و آنها را توجیه میکند زیرا وقتی دولت ببیند احزاب نمیتوانند بر سر قوانین و مقررات تفاهم کنند، خود دستبهکار شده و قوانین و مقررات را چنانکه خود میخواهد، بدون درنظرگرفتن خواستههای گروهها و احزاب تدوین میکند. این امر به معنای فروافتادن دوباره در همان دور باطل است و نتیجه طبیعیاش نیز ناتوانی در ایجاد یک پیشرفت واقعی در روند سیاسی خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.