ابعاد گسترده عادیسازی یک رابطه
مهدی فاخری . کارشناس آمریکای لاتین
باراک اوباما، رئیسجمهوری ایالاتمتحده و رائول کاسترو، رئیسجمهوری کوبا، در عالیترین سطح از گفتوگوها بیش از 50سال اخیر، با یکدیگر ملاقات کردند. بحث عادیسازی روابط ایالاتمتحده و کوبا، ماه دسامبر سال گذشته میلادی مطرح شد و اوباما در آن زمان از تغییر رویکرد واشنگتن در قبال هاوانا خبر داد. اگرچه در ابتدا بحث رفع محدودیتهای تجاری مطرح شد و این موضوع اهمیت بیشتری برای مردم ونزوئلا دارد اما بیشک عادیسازی روابط ابعاد گستردهتری دارد. بههرحال دو طرف در چارچوب روابط دوجانبه و همگرایی چندجانبه در آمریکای لاتین، اهداف گستردهتری را دنبال میکنند. اوباما ظاهرا بر آن است که معضلات روابط خارجی خود را برطرف کند و خروج این کشور از عراق و افغانستان و گفتوگوها با کوبا و ایران در همین چارچوب است. البته تفاوت کوبا و ایران در این است که دولت اوباما از سوی بقیه کشورهای آمریکای لاتین برای عادیسازی روابط با کوبا تحت فشار است و بسیاری از کشورهای آمریکای لاتین خواستار پایاندادن به مخاصمه دو طرف هستند اما در این سو، هیچکدام از کشورهای خاورمیانه علاقهمند به برطرفشدن مشکل ایران و آمریکا نیستند. اگرچه بحث عادیسازی روابط آمریکا و کوبا به پیچیدگی حلوفصل مشکل ایران و آمریکا نیست اما بههرحال در یک رژیم حقوقی، تحریمها علیه کوبا ایجاد شده و برطرفکردن آن به زمان نیازمند است. به نظر نمیرسد تحریمهای آمریکا علیه کوبا قبل از بازه زمانی پنج سالهای برداشته شود اما پس از برداشتن تحریمها، بحث بهبود روابط سیاسی و فرهنگی نیز مطرح میشود. در همین حال پایان تخاصم میان کوبا و آمریکا نهتنها به بهبود اوضاع کوبا منجر میشود بلکه بر روابط آمریکا و ونزوئلا که در ماههای اخیر به سردی گراییده نیز تأثیرگذار است و ممکن است آغاز روندی برای آشتی آمریکا و ونزوئلا باشد. در حدود دو، سه ماه اخیر از شدت تنشهای موجود بین آمریکا و ونزوئلا کاسته شده و جنگ لفظی دوطرف کمتر شده است. از دیگر سو روابط ونزوئلا و کوبا نیز صمیمانه و عمیق است و برخی کارشناسان ونزوئلایی احتمال میدهند که نزدیکشدن کوبا و آمریکا بر روابط هاوانا- کاراکاس تأثیر بگذارد. با این حال به نظر نمیرسد این نگرانیها دقیق باشد، چراکه مکانیسم روابط بهنوعی است که به ساختارسازی گسترده نیاز دارد. روابط ونزوئلای سوسیالیستی با کوبای کمونیستی وقتی بهنفع کشوری که بازترین اقتصاد را دارد تغییر کند، چالش ساختاری ایجاد میکند و جایگزینکردنهای احتمالی، به تدریج صورت میگیرد. انتقال روابط «کوبا- ونزوئلا» به «کوبا- آمریکا» به تغییر الگوی روابط خارجی هاوانا نیازمند است و به نظر نمیرسد این الگو، حداقل در کوتاهمدت و بهسرعت، تغییر کند. الگوی سیاست خارجی و استراتژی یک مسئله است و بهبود روابط دوجانبه موضوعی دیگر. کوبا و آمریکا در روند عادیسازی روابط خود، به دنبال تغییر الگوی سیاست خارجی خود نیستند، هرچند ممکن است به مرور تغییراتی جزئی صورت گیرد.
باراک اوباما، رئیسجمهوری ایالاتمتحده و رائول کاسترو، رئیسجمهوری کوبا، در عالیترین سطح از گفتوگوها بیش از 50سال اخیر، با یکدیگر ملاقات کردند. بحث عادیسازی روابط ایالاتمتحده و کوبا، ماه دسامبر سال گذشته میلادی مطرح شد و اوباما در آن زمان از تغییر رویکرد واشنگتن در قبال هاوانا خبر داد. اگرچه در ابتدا بحث رفع محدودیتهای تجاری مطرح شد و این موضوع اهمیت بیشتری برای مردم ونزوئلا دارد اما بیشک عادیسازی روابط ابعاد گستردهتری دارد. بههرحال دو طرف در چارچوب روابط دوجانبه و همگرایی چندجانبه در آمریکای لاتین، اهداف گستردهتری را دنبال میکنند. اوباما ظاهرا بر آن است که معضلات روابط خارجی خود را برطرف کند و خروج این کشور از عراق و افغانستان و گفتوگوها با کوبا و ایران در همین چارچوب است. البته تفاوت کوبا و ایران در این است که دولت اوباما از سوی بقیه کشورهای آمریکای لاتین برای عادیسازی روابط با کوبا تحت فشار است و بسیاری از کشورهای آمریکای لاتین خواستار پایاندادن به مخاصمه دو طرف هستند اما در این سو، هیچکدام از کشورهای خاورمیانه علاقهمند به برطرفشدن مشکل ایران و آمریکا نیستند. اگرچه بحث عادیسازی روابط آمریکا و کوبا به پیچیدگی حلوفصل مشکل ایران و آمریکا نیست اما بههرحال در یک رژیم حقوقی، تحریمها علیه کوبا ایجاد شده و برطرفکردن آن به زمان نیازمند است. به نظر نمیرسد تحریمهای آمریکا علیه کوبا قبل از بازه زمانی پنج سالهای برداشته شود اما پس از برداشتن تحریمها، بحث بهبود روابط سیاسی و فرهنگی نیز مطرح میشود. در همین حال پایان تخاصم میان کوبا و آمریکا نهتنها به بهبود اوضاع کوبا منجر میشود بلکه بر روابط آمریکا و ونزوئلا که در ماههای اخیر به سردی گراییده نیز تأثیرگذار است و ممکن است آغاز روندی برای آشتی آمریکا و ونزوئلا باشد. در حدود دو، سه ماه اخیر از شدت تنشهای موجود بین آمریکا و ونزوئلا کاسته شده و جنگ لفظی دوطرف کمتر شده است. از دیگر سو روابط ونزوئلا و کوبا نیز صمیمانه و عمیق است و برخی کارشناسان ونزوئلایی احتمال میدهند که نزدیکشدن کوبا و آمریکا بر روابط هاوانا- کاراکاس تأثیر بگذارد. با این حال به نظر نمیرسد این نگرانیها دقیق باشد، چراکه مکانیسم روابط بهنوعی است که به ساختارسازی گسترده نیاز دارد. روابط ونزوئلای سوسیالیستی با کوبای کمونیستی وقتی بهنفع کشوری که بازترین اقتصاد را دارد تغییر کند، چالش ساختاری ایجاد میکند و جایگزینکردنهای احتمالی، به تدریج صورت میگیرد. انتقال روابط «کوبا- ونزوئلا» به «کوبا- آمریکا» به تغییر الگوی روابط خارجی هاوانا نیازمند است و به نظر نمیرسد این الگو، حداقل در کوتاهمدت و بهسرعت، تغییر کند. الگوی سیاست خارجی و استراتژی یک مسئله است و بهبود روابط دوجانبه موضوعی دیگر. کوبا و آمریکا در روند عادیسازی روابط خود، به دنبال تغییر الگوی سیاست خارجی خود نیستند، هرچند ممکن است به مرور تغییراتی جزئی صورت گیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.