|

حرف اول

گفت‌وگو با «آقای چاوز»

رضا زندی

«مرگ» پرونده «آقای هوگو» را بست. چاوز، نه آن بود که احمدی‌نژاد به اغراق توصیفش کرد. اما، کارگردانی «بازیگر» بود که در شطرنج کشورها بازی می‌کرد تا کاری برای «ملتش» بسازد. با یک دست، بشکه‌های نفت را خرج کرد و با دست دیگر اهداف بولیواری‌اش را پیش برد تا محبوب طبقه محروم جامعه‌اش باشد. اگر «آلفونسو»ی ونزوئلایی نیم‌قرن پیش، پیشنهاد تاسیس اوپک را مطرح کرد امروز نام چاوز، با نفت گره خورده است.
1- چاوز، وقتی به قدرت رسید که به‌دلیل عدم‌تمکین ونزوئلا از سیاست‌های کنترل تولید نفت اوپک، عربستان سیاست «کسب سهم بازار» را پیشه کرده بود. آن‌‌روزها، ونزوئلا تا می‌توانست نفت تولید می‌کرد تا حضورش را در بازار آمریکا گسترش دهد. پس، سعودی‌ها هم شیرهای نفتشان را باز کردند و تا می‌توانستند نفت به بازارها ریختند. قیمت نفت به‌پایین‌تر از 10دلار رسیده بود. نه ونزوئلا کوتاه می‌آمد و نه کسی جلودار عربستان بود. چاوز که به قدرت رسید، به سیاست‌های اوپک متعهد شد. تولید نفت ونزوئلا را در بازار آمریکا کاهش داد و عربستان هم با اصرار اوپکی‌ها، سیاست «کسب سهم بازار» را کنار گذاشت.
قیمت نفت دوباره جان گرفت و اوپک به‌ویژه عربستان، به پاس قدردانی از «چاوز»، امتیاز برگزاری اجلاس سران کشورهای اوپک را به کاراکاس «هدیه» کرد. آن روزها سعودی‌ها از قدرت گرفتن چاوز خشنود بودند و چاوز کنار سیاست‌های نفتی آنان.
2- جولای 2007 بود. رییس‌جمهور چاوز به ایران آمد. از صبح در هتل استقلال منتظر بودم تا از ملاقات احمدی‌نژاد برگردد. وقتی وارد هتل شد انبوه محافظان «همه‌فن‌دانش»، اجازه مصاحبه با او را نمی‌دادند. برای پرسیدن سوالاتم، تصمیم گرفتم از مرام خود «آقای هوگو» استفاده کنم. از دور به زبان اسپانیولی فریاد زدم «زنده‌باد ونزوئلا» او که زبان عامیانه را خوب می‌دانست ایستاد، رو به من کرد و دستانش را بالا گرفت و به زبان خودش گفت: «زنده‌باد ایران» همراهانش هم تکرار کردند. آن‌روز «مصاحبه اختصاصی «شرق» با آقای چاوز» انجام شد و فردا، سرخط خبرهای دنیا شد. «ایران از ما تقاضای خرید بنزین کرد، ما هم قبول کردیم.» شش‌سال پیش تحریم‌ها مثل حالا نبود. چاوز اما موقعیت‌ها را خوب می‌شناخت. پس، مناسباتش را با تهران تقویت کرد تا سرمایه‌گذاری ایران در ونزوئلا را گسترش دهد. وقتی با او مصاحبه کردم کاریزمایش را دیدم.
3- سال بعد، وقتی سومین اجلاس سران اوپک در «ریاض» برگزار شد، برنامه‌ریزی سعودی‌ها طوری پیش رفت که محتوای جلسه محرمانه وزرای خارجه، نفت و اقتصاد کشورهای عضو اوپک برای دقایقی در اتاق خبرنگاران پخش شد. هیات ایرانی پیشنهاد می‌کرد و سعودالفیصل، وزیر خارجه عربستان، رد می‌کرد. از حذف دلار گرفته تا تعیین پول واحدی برای مبادلات نفتی. ایران می‌خواست در بیانیه اجلاس سران جمله‌ای بگنجاند که محتوایش واکنش همه اوپکی‌ها به تحریم علیه یک کشور عضو بود. حرکت سعودی‌ها در پخش این جلسه محرمانه برای خبرنگاران (عامدانه یا سهوا) به ضرر وجهه ایران بود. فردای آن‌روز چاوز، در جلسه سران اوپک و در پخش زنده تمام رسانه‌ها، خطابه‌ای حماسی درخصوص اتحاد نفتی علیه امپریالیسم ایراد کرد، آن‌هم در خاک ریاض. او در بخش‌هایی از سخنانش، بوتفلیقه، رییس‌جمهوری الجزایر را مخاطب گرفت و خاطرات مبارزات او را به رخ کشید تا هیجان سخنانش را بیشتر کند. چاوز قاعده بازی را خوب می‌شناخت. بعد وقتی جلسه تمام شد کنار هیات ایرانی ایستاد و دفترچه کوچکی از جیبش درآورد و آرام سخنانی گفت. برداشتم این شد که ریاض پاسخ پخش جلسه محرمانه وزرا را با سخنان چاوز گرفته است.
4- مرداد سال گذشته وقتی عرصه بر صادرات نفت ایران تنگ شد، ایران برای صادرات نفتش به هند، تحت‌فشار قرار گرفت. پالایشگاه «ریلاینس» که از بزرگ‌ترین خریداران نفت ایران در هند بود خرید نفت را از ایران به صفر رساند. همین‌جا بود که ونزوئلا وارد گود شد و از فرصت سود جست و 10میلیون‌تن نفت به این پالایشگاه داد. ونزوئلا آنجا که منافعش اقتضا کرد مراعات ایران را نکرد. هرچند چنین رویکردی در سیاست و اقتصاد، حرفه‌ای است اما در روابط راهبردی‌ای که چاوز با ایران طراحی کرده بود نمی‌گنجید. آن‌روزها برخی‌ها این حرکت کاراکاس را به سودجویی تعبیر کردند.
5- «آقای هوگو» رفته است. او رهبری کاریزما بود که منافع بخشی از مردم کشورش را خوب می‌شناخت و برایش سیاست می‌ریخت؛ سیاستی که او را آن‌قدر در قدرت نگه‌داشت تا چشم از جهان ببندد. چاوز «کارگردانی» بازیگر بود که اقتضائات قدرت را می‌شناخت. او همپای توصیفات اغراق‌آمیز نیست اما همنشین «نفت و اوپک» است. این یادبودی باشد برای فرصتی که اختصاص داد تا با او مصاحبه کنم. برای همیشه خداحافظ «آقای چاوز».
«مرگ» پرونده «آقای هوگو» را بست. چاوز، نه آن بود که احمدی‌نژاد به اغراق توصیفش کرد. اما، کارگردانی «بازیگر» بود که در شطرنج کشورها بازی می‌کرد تا کاری برای «ملتش» بسازد. با یک دست، بشکه‌های نفت را خرج کرد و با دست دیگر اهداف بولیواری‌اش را پیش برد تا محبوب طبقه محروم جامعه‌اش باشد. اگر «آلفونسو»ی ونزوئلایی نیم‌قرن پیش، پیشنهاد تاسیس اوپک را مطرح کرد امروز نام چاوز، با نفت گره خورده است.
1- چاوز، وقتی به قدرت رسید که به‌دلیل عدم‌تمکین ونزوئلا از سیاست‌های کنترل تولید نفت اوپک، عربستان سیاست «کسب سهم بازار» را پیشه کرده بود. آن‌‌روزها، ونزوئلا تا می‌توانست نفت تولید می‌کرد تا حضورش را در بازار آمریکا گسترش دهد. پس، سعودی‌ها هم شیرهای نفتشان را باز کردند و تا می‌توانستند نفت به بازارها ریختند. قیمت نفت به‌پایین‌تر از 10دلار رسیده بود. نه ونزوئلا کوتاه می‌آمد و نه کسی جلودار عربستان بود. چاوز که به قدرت رسید، به سیاست‌های اوپک متعهد شد. تولید نفت ونزوئلا را در بازار آمریکا کاهش داد و عربستان هم با اصرار اوپکی‌ها، سیاست «کسب سهم بازار» را کنار گذاشت.
قیمت نفت دوباره جان گرفت و اوپک به‌ویژه عربستان، به پاس قدردانی از «چاوز»، امتیاز برگزاری اجلاس سران کشورهای اوپک را به کاراکاس «هدیه» کرد. آن روزها سعودی‌ها از قدرت گرفتن چاوز خشنود بودند و چاوز کنار سیاست‌های نفتی آنان.
2- جولای 2007 بود. رییس‌جمهور چاوز به ایران آمد. از صبح در هتل استقلال منتظر بودم تا از ملاقات احمدی‌نژاد برگردد. وقتی وارد هتل شد انبوه محافظان «همه‌فن‌دانش»، اجازه مصاحبه با او را نمی‌دادند. برای پرسیدن سوالاتم، تصمیم گرفتم از مرام خود «آقای هوگو» استفاده کنم. از دور به زبان اسپانیولی فریاد زدم «زنده‌باد ونزوئلا» او که زبان عامیانه را خوب می‌دانست ایستاد، رو به من کرد و دستانش را بالا گرفت و به زبان خودش گفت: «زنده‌باد ایران» همراهانش هم تکرار کردند. آن‌روز «مصاحبه اختصاصی «شرق» با آقای چاوز» انجام شد و فردا، سرخط خبرهای دنیا شد. «ایران از ما تقاضای خرید بنزین کرد، ما هم قبول کردیم.» شش‌سال پیش تحریم‌ها مثل حالا نبود. چاوز اما موقعیت‌ها را خوب می‌شناخت. پس، مناسباتش را با تهران تقویت کرد تا سرمایه‌گذاری ایران در ونزوئلا را گسترش دهد. وقتی با او مصاحبه کردم کاریزمایش را دیدم.
3- سال بعد، وقتی سومین اجلاس سران اوپک در «ریاض» برگزار شد، برنامه‌ریزی سعودی‌ها طوری پیش رفت که محتوای جلسه محرمانه وزرای خارجه، نفت و اقتصاد کشورهای عضو اوپک برای دقایقی در اتاق خبرنگاران پخش شد. هیات ایرانی پیشنهاد می‌کرد و سعودالفیصل، وزیر خارجه عربستان، رد می‌کرد. از حذف دلار گرفته تا تعیین پول واحدی برای مبادلات نفتی. ایران می‌خواست در بیانیه اجلاس سران جمله‌ای بگنجاند که محتوایش واکنش همه اوپکی‌ها به تحریم علیه یک کشور عضو بود. حرکت سعودی‌ها در پخش این جلسه محرمانه برای خبرنگاران (عامدانه یا سهوا) به ضرر وجهه ایران بود. فردای آن‌روز چاوز، در جلسه سران اوپک و در پخش زنده تمام رسانه‌ها، خطابه‌ای حماسی درخصوص اتحاد نفتی علیه امپریالیسم ایراد کرد، آن‌هم در خاک ریاض. او در بخش‌هایی از سخنانش، بوتفلیقه، رییس‌جمهوری الجزایر را مخاطب گرفت و خاطرات مبارزات او را به رخ کشید تا هیجان سخنانش را بیشتر کند. چاوز قاعده بازی را خوب می‌شناخت. بعد وقتی جلسه تمام شد کنار هیات ایرانی ایستاد و دفترچه کوچکی از جیبش درآورد و آرام سخنانی گفت. برداشتم این شد که ریاض پاسخ پخش جلسه محرمانه وزرا را با سخنان چاوز گرفته است.
4- مرداد سال گذشته وقتی عرصه بر صادرات نفت ایران تنگ شد، ایران برای صادرات نفتش به هند، تحت‌فشار قرار گرفت. پالایشگاه «ریلاینس» که از بزرگ‌ترین خریداران نفت ایران در هند بود خرید نفت را از ایران به صفر رساند. همین‌جا بود که ونزوئلا وارد گود شد و از فرصت سود جست و 10میلیون‌تن نفت به این پالایشگاه داد. ونزوئلا آنجا که منافعش اقتضا کرد مراعات ایران را نکرد. هرچند چنین رویکردی در سیاست و اقتصاد، حرفه‌ای است اما در روابط راهبردی‌ای که چاوز با ایران طراحی کرده بود نمی‌گنجید. آن‌روزها برخی‌ها این حرکت کاراکاس را به سودجویی تعبیر کردند.
5- «آقای هوگو» رفته است. او رهبری کاریزما بود که منافع بخشی از مردم کشورش را خوب می‌شناخت و برایش سیاست می‌ریخت؛ سیاستی که او را آن‌قدر در قدرت نگه‌داشت تا چشم از جهان ببندد. چاوز «کارگردانی» بازیگر بود که اقتضائات قدرت را می‌شناخت. او همپای توصیفات اغراق‌آمیز نیست اما همنشین «نفت و اوپک» است. این یادبودی باشد برای فرصتی که اختصاص داد تا با او مصاحبه کنم. برای همیشه خداحافظ «آقای چاوز».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.