|

حکومت 15ساله بشار اسد

رها معتمدی: «همه مردم سوریه، خواهان اصلاحات هستند؛ رابطه میان حکومت و مردم رابطه فشار نیست. این رابطه به پاسخ‌گویی به نیازها و مطالبات مردم و رسیدگی به حقوق آنها وابستگی دارد. ما از گذشته در پی اصلاحات بوده‌ایم که این مسئله در تصمیم‌های دولت در سال‌های قبل نمایان است. اما من با کسانی که خواستار اصلاحات هستند، همراه هستم. البته شاید در این‌باره تاخیر داشته‌ایم، اما اصلاحات را از همین‌حالا شروع می‌کنیم.» این سخنان رئیس‌جمهوری سوریه در روزهایی که دمشق تازه با بحرانی که سراسر منطقه را دربر گرفته روبه‌رو شده، یادآور زمانی است که با تغییر قانون‌اساسی، «بشار اسد» جانشین پدرش «حافظ» شد.
هنگامی که بشار اسد پس از فوت پدرش، در ۱۷جولای۲۰۰۰ میلادی به‌عنوان رئیس‌جمهوری جدید سوریه زمام امور این کشور را در دست گرفت، کمتر کسی می‌توانست روی این موضوع شرط‌‌‌بندی کند که او 15سال بعد هنوز بر سر پست خود باقی خواهد بود. در سوریه که فرض بر این بود کشوری عربی با حکومت مبتنی بر دموکراسی است، انتقال قدرت از پدر به پسر امری بی‌سابقه بود اما 15سال پس از به‌دست‌گرفتن قدرت، بشار اسد هنوز رئیس‌جمهور سوریه است.
در آن‌زمان کمتر کسی باور داشت که بشار جوان بتواند در مدت کوتاهی به جایگاه پدر در سوریه و در سطح بین‌المللی دست پیدا کند؛ ولی او با شایستگی‌ای که از خود نشان داد، نه‌تنها به جایگاه پدرش دست یافت، بلکه توانست جایگاه سوریه را در منطقه و به‌ویژه در بین کشورهای عربی ارتقا دهد. نخستین اقدامی‌ که بشار اسد پس از جانشینی پدرش انجام داد، بهبود شرایط اقتصادی دمشق بود. با اجازه بشار بانک‌های خارجی و همچنین بانک‌های مختلف در این کشور تاسیس شد. او همچنین اجازه بازکردن حساب‌های ارزی را به شهروندان سوری واگذار کرد و با این سیاست‌ها تا حدودی وضعیت اقتصادی را بهبود بخشید.
به‌لحاظ سیاسی نیز او دوسال اول را به تثبیت حکومت جدید خود در سوریه مشغول بود. بعد از گذشت سال‌های نخست، اسد نگاه خود را به بیرون مرزهای سوریه متوجه و سعی کرد در منطقه به‌ویژه در پرونده‌های حساسی مثل لبنان، فلسطین و عراق نقش بیشتری را ایفا کند. اسد در آن زمان از یک‌سو تحت فشار غرب برای مسائل داخلی سوریه بود و از سوی دیگر، تحت فشار بود تا حمایت از جریان‌های مقاومت مثل حزب‌الله و حماس را متوقف کند. پس از حمله آمریکا به عراق، او با اتهام کمک به گروه‌های عراقی به‌ویژه نیروهای بعث مواجه شد. بااین‌حال، بشار اسد در مدت‌زمان کوتاهی نشان داد که از هوش سیاسی و ذکاوت زیادی برخوردار است. او در عرصه سیاست‌خارجی نیز بسیار موفق ظاهر شد و برای بقا در این میدان از برگه‌های بسیاری استفاده کرد؛ مسئله‌ اشغال جولان و قطعنامه‌های شورای امنیت برای بازگشت جولان به سوریه، کلید موفقیت اسد بود. اما خروج نیروهای سوری از لبنان که بعد از 30سال در سال2005 و بعد از ترور «رفیق حریری»، نخست‌وزیر سابق لبنان صورت گرفت، بزرگ‌ترین تهدید برای کرسی اسد به‌شمار می‌رفت، اما او این‌بار توانست از این بحران‌ها با درایت خارج شود. بشار با متانت و بدون شتابزدگی در این حادثه عمل کرد و به‌واسطه این سیاست‌ها، سوریه از دست‌داشتن در ترور رفیق حریری تبرئه شد.
با تمام این ویژگی‌ها، اسد اکنون با پدیده‌ای جدید روبه‌رو شده است؛ با آغاز حوادث خاورمیانه، بسیاری از تحلیلگران معتقد بودند دمشق از بحرانی که منطقه را فراگرفته است، در امان خواهد بود. دلیل این ادعا را نیز باید در تعبیری جست که «سهیر اتاسی»، مخالف دولت سوریه از کشورش ارائه داده است؛ او سوریه را «قلمرو سکوتی زیر سلطه ترس» می‌داند.
به‌دلیل حالت فوق‌العاده‌ای که بعد از کودتای نظامی از دسامبر1962 اعلام شد، سوریه کمتر شاهد برگزاری تظاهرات بود و می‌توان گفت تنها در سال2004 بعد از مسابقه فوتبال در شهر «قامیشلی» و به دلیل فشارهای بی‌شماری که به کردها می‌آمد، میان کردها و برخی عشایر عرب درگیری به‌وجود آمد و به‌دنبال این درگیری و با دخالت نیروهای امنیتی با کشته‌شدن تعدادی از آنان، حدود دوهزارنفر بازداشت شدند، اما حوادث کنونی در این کشور ماهیتی کاملا متفاوت دارد. اسد در مقایسه با سایر حاکمان خاورمیانه، سیاست عاقلانه‌تری را در پیش گرفت. در مقایسه با «حسنی مبارک» 82ساله و «بن‌علی» 74ساله، 42ساله بودن و جوانی اسد برای او نوعی امتیاز محسوب می‌شد تا او از سرنوشتی که برای همتایان مصری و تونسی‌اش رقم خورد، فرار کند. «جاشوا لاندیس» یکی از متخصصان مسائل سوریه می‌گوید خلاف حسنی مبارک، اسد جوان در میان جوانانی که تمایل دارند فساد را به گردن اعضای قدیمی و پایه‌گذار حزب بعث بیندازند، از محبوبیت خوبی برخوردار است. بسیاری از کارشناسان معتقدند اگر اسد بتواند این‌بار نیز با پاسخ‌دادن به خواسته‌های مردم، راه را روی دخالت دیگران ببندد و مانند 15سال گذشته هوشیارانه عمل کند، می‌تواند سوریه را از این بحران نیز خارج کند. اما سخنان اسد، این امید را کم‌رنگ می‌کند: «در حال حاضر سه‌مسئله در سوریه درهم پیچیده شده است؛ مسئله اول اصلاحات، موضوع دوم نیازهای معیشتی مردم و مسئله سوم فتنه است. ما انکار نمی‌کنیم که برخی از مردم سوریه با خواسته‌های معیشتی در تظاهرات مشارکت داشتند. آنان توطئه‌گر نبودند، اما از اقدام آنها سوءاستفاده شد. در واقع در وضعیت کنونی سوریه، مسئله‌ای با عنوان نظریه توطئه وجود ندارد و توطئه با تمام جوانب آن در سوریه آغاز شده است.»

رها معتمدی: «همه مردم سوریه، خواهان اصلاحات هستند؛ رابطه میان حکومت و مردم رابطه فشار نیست. این رابطه به پاسخ‌گویی به نیازها و مطالبات مردم و رسیدگی به حقوق آنها وابستگی دارد. ما از گذشته در پی اصلاحات بوده‌ایم که این مسئله در تصمیم‌های دولت در سال‌های قبل نمایان است. اما من با کسانی که خواستار اصلاحات هستند، همراه هستم. البته شاید در این‌باره تاخیر داشته‌ایم، اما اصلاحات را از همین‌حالا شروع می‌کنیم.» این سخنان رئیس‌جمهوری سوریه در روزهایی که دمشق تازه با بحرانی که سراسر منطقه را دربر گرفته روبه‌رو شده، یادآور زمانی است که با تغییر قانون‌اساسی، «بشار اسد» جانشین پدرش «حافظ» شد.
هنگامی که بشار اسد پس از فوت پدرش، در ۱۷جولای۲۰۰۰ میلادی به‌عنوان رئیس‌جمهوری جدید سوریه زمام امور این کشور را در دست گرفت، کمتر کسی می‌توانست روی این موضوع شرط‌‌‌بندی کند که او 15سال بعد هنوز بر سر پست خود باقی خواهد بود. در سوریه که فرض بر این بود کشوری عربی با حکومت مبتنی بر دموکراسی است، انتقال قدرت از پدر به پسر امری بی‌سابقه بود اما 15سال پس از به‌دست‌گرفتن قدرت، بشار اسد هنوز رئیس‌جمهور سوریه است.
در آن‌زمان کمتر کسی باور داشت که بشار جوان بتواند در مدت کوتاهی به جایگاه پدر در سوریه و در سطح بین‌المللی دست پیدا کند؛ ولی او با شایستگی‌ای که از خود نشان داد، نه‌تنها به جایگاه پدرش دست یافت، بلکه توانست جایگاه سوریه را در منطقه و به‌ویژه در بین کشورهای عربی ارتقا دهد. نخستین اقدامی‌ که بشار اسد پس از جانشینی پدرش انجام داد، بهبود شرایط اقتصادی دمشق بود. با اجازه بشار بانک‌های خارجی و همچنین بانک‌های مختلف در این کشور تاسیس شد. او همچنین اجازه بازکردن حساب‌های ارزی را به شهروندان سوری واگذار کرد و با این سیاست‌ها تا حدودی وضعیت اقتصادی را بهبود بخشید.
به‌لحاظ سیاسی نیز او دوسال اول را به تثبیت حکومت جدید خود در سوریه مشغول بود. بعد از گذشت سال‌های نخست، اسد نگاه خود را به بیرون مرزهای سوریه متوجه و سعی کرد در منطقه به‌ویژه در پرونده‌های حساسی مثل لبنان، فلسطین و عراق نقش بیشتری را ایفا کند. اسد در آن زمان از یک‌سو تحت فشار غرب برای مسائل داخلی سوریه بود و از سوی دیگر، تحت فشار بود تا حمایت از جریان‌های مقاومت مثل حزب‌الله و حماس را متوقف کند. پس از حمله آمریکا به عراق، او با اتهام کمک به گروه‌های عراقی به‌ویژه نیروهای بعث مواجه شد. بااین‌حال، بشار اسد در مدت‌زمان کوتاهی نشان داد که از هوش سیاسی و ذکاوت زیادی برخوردار است. او در عرصه سیاست‌خارجی نیز بسیار موفق ظاهر شد و برای بقا در این میدان از برگه‌های بسیاری استفاده کرد؛ مسئله‌ اشغال جولان و قطعنامه‌های شورای امنیت برای بازگشت جولان به سوریه، کلید موفقیت اسد بود. اما خروج نیروهای سوری از لبنان که بعد از 30سال در سال2005 و بعد از ترور «رفیق حریری»، نخست‌وزیر سابق لبنان صورت گرفت، بزرگ‌ترین تهدید برای کرسی اسد به‌شمار می‌رفت، اما او این‌بار توانست از این بحران‌ها با درایت خارج شود. بشار با متانت و بدون شتابزدگی در این حادثه عمل کرد و به‌واسطه این سیاست‌ها، سوریه از دست‌داشتن در ترور رفیق حریری تبرئه شد.
با تمام این ویژگی‌ها، اسد اکنون با پدیده‌ای جدید روبه‌رو شده است؛ با آغاز حوادث خاورمیانه، بسیاری از تحلیلگران معتقد بودند دمشق از بحرانی که منطقه را فراگرفته است، در امان خواهد بود. دلیل این ادعا را نیز باید در تعبیری جست که «سهیر اتاسی»، مخالف دولت سوریه از کشورش ارائه داده است؛ او سوریه را «قلمرو سکوتی زیر سلطه ترس» می‌داند.
به‌دلیل حالت فوق‌العاده‌ای که بعد از کودتای نظامی از دسامبر1962 اعلام شد، سوریه کمتر شاهد برگزاری تظاهرات بود و می‌توان گفت تنها در سال2004 بعد از مسابقه فوتبال در شهر «قامیشلی» و به دلیل فشارهای بی‌شماری که به کردها می‌آمد، میان کردها و برخی عشایر عرب درگیری به‌وجود آمد و به‌دنبال این درگیری و با دخالت نیروهای امنیتی با کشته‌شدن تعدادی از آنان، حدود دوهزارنفر بازداشت شدند، اما حوادث کنونی در این کشور ماهیتی کاملا متفاوت دارد. اسد در مقایسه با سایر حاکمان خاورمیانه، سیاست عاقلانه‌تری را در پیش گرفت. در مقایسه با «حسنی مبارک» 82ساله و «بن‌علی» 74ساله، 42ساله بودن و جوانی اسد برای او نوعی امتیاز محسوب می‌شد تا او از سرنوشتی که برای همتایان مصری و تونسی‌اش رقم خورد، فرار کند. «جاشوا لاندیس» یکی از متخصصان مسائل سوریه می‌گوید خلاف حسنی مبارک، اسد جوان در میان جوانانی که تمایل دارند فساد را به گردن اعضای قدیمی و پایه‌گذار حزب بعث بیندازند، از محبوبیت خوبی برخوردار است. بسیاری از کارشناسان معتقدند اگر اسد بتواند این‌بار نیز با پاسخ‌دادن به خواسته‌های مردم، راه را روی دخالت دیگران ببندد و مانند 15سال گذشته هوشیارانه عمل کند، می‌تواند سوریه را از این بحران نیز خارج کند. اما سخنان اسد، این امید را کم‌رنگ می‌کند: «در حال حاضر سه‌مسئله در سوریه درهم پیچیده شده است؛ مسئله اول اصلاحات، موضوع دوم نیازهای معیشتی مردم و مسئله سوم فتنه است. ما انکار نمی‌کنیم که برخی از مردم سوریه با خواسته‌های معیشتی در تظاهرات مشارکت داشتند. آنان توطئه‌گر نبودند، اما از اقدام آنها سوءاستفاده شد. در واقع در وضعیت کنونی سوریه، مسئله‌ای با عنوان نظریه توطئه وجود ندارد و توطئه با تمام جوانب آن در سوریه آغاز شده است.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.