|

یوز ایران از جا برخاست

حسین گنجی . دانش‌آموخته اقتصاد و پژوهشگر

اقتصاد ایران که مدت‌ها بود از یک نوع مریضی دهشتناک رنج می‌برد و هم از بیرون درها را بر روی خود بسته می‌دید و هم از درون دچار زخم زبان و رنجش و سوء‌مدیریت بود، بعد از دوسال بازگشت قطار بر ریل اصلی و واقعی خود و بعد از صدور بیانیه که حکم بله‌گرفتن از کابین اقتصاد برون‌مرزی را داشت، همچون یوز خفته ایرانی از خواب چندساله برخاست و در بسیاری از شاخص‌های مساعد اقتصاد رشد خوبی را به خود دید. رشدی که شاید اگر در کشوری غیر از ایران اتفاق می‌افتاد به معجزه اقتصادی از آن می‌توانستیم یاد کنیم. اما ایران، کشور نوسانات بزرگ است. اکنون سوالی که شاید ذهن بدگمان خیلی از ما ها را احاطه کرده است این است که آیا این نیز جرقه و بارقه‌ای زودگذر است یا نه. می‌توان تئوری ایران، جامعه کلنگی را، که دکترهمایون کاتوزیان بزرگوار در تعریف سال‌های گذشته ایران به کار می‌برند شکست و کنار گذاشت و ایران، جامعه‌ای برای روزهای سخت را جایگزینش کرد. جامعه‌ای که اگر بر مسیر عقل حرکت کند، جدا از توزیع مناسب ثروت، می‌تواند تولید درخور ثروت نیز داشته باشد. تولید ثروت است که می‌تواند جامعه را از نوسانات نجات دهد و توسعه را پیوستار سازد. برای تشخیص این مورد و اینکه این بارقه شروع یک مسیر خوب است یا نه، یک شهاب‌سنگ در دل تاریکی شباهنگام، باید به رفتار دولت رجوع کنیم و از آن مهم‌تر به خواست و همت ملت. همان‌طور که می‌دانید تلاش و خواست ملت باعث شد دولتی بر سر کار بیاید که شعارهایش با واقعیت جامعه ایران همخوان‌تر بود. حرف از برگرداندن آرامش ازدست‌رفته می‌زد. حال، کنون که دوسال است دولت نو سوار بر کار شده است و قدری توانسته به این به‌هم‌ریختگی توزیع ثروت سروسامانی هرچند اندک بدهد و همین سروسامان اندک باعث توقف تورم و دیگرشاخص‌های بیمارساز شود و آرامشی به بازار دهد و از آن سو امید که چشم‌وچراغ یک ملت است دوباره زنده گشته است و مردم نیز روی خوش به تحولات کشور نشان می‌دهند، می‌توانیم امیدوار باشیم که این بارقه و جهش بهنگام می‌تواند دامنه‌دار و عمیق باشد. اگر بعد از این شکسته‌شدن سد ناکامی‌ها و درهم‌تنیدگی‌ها و بی‌خردی‌ها، که البته رشد فزاینده‌ا‌ی را به جامعه خواهد داد و خود این رشد نوسانی‌ است هرچند مثبت، روند رو به آرامش نسبی برود که این آرامش نسبی هم لازمه‌اش رفتار مناسب مدیران اقتصادی و متقابلا رفتار مناسب بازاریان و مردم است، می‌توانیم بگوییم این بارقه و جرقه، موقت نبوده، بلکه شروعی است برای یک مسیر خوب و چشم‌اندازی است پیش‌روی پنجره‌ای که تازه گشوده شده است. اینها منوط به این خواهد بود که هم در جامعه و هم در دولت، قدری تدبیر به سمت تعقل بیشتر پیش رود و توسعه در ذهن مسوولان جامعه و مردم به‌صورت عام، دغدغه شود و نهادهای مدنی و اقتصادی تقویت گردند و سطح انتظار جامعه به سمت امید و البته واقعیت پیش رود. در این سال‌ها که اقتصاد ایران از درون و بیرون دچار خفقان بود، کشورهای جنوب حاشیه خلیج‌فارس خوب توانسته‌اند جولان بدهند و از خلع حضور ایران و درعین‌حال ضعف و نیاز ایران بهره کافی و وافی را ببرند و خود را فربه کنند. اکنون جامعه ایران و جمهوری‌اسلامی، به مرز پختگی چهل‌ساله نزدیک می‌شود و دیگر نه باید مجالی برای بی‌تدبیری و بی‌قانونی باشد و نه فرصتی ایجاد شود تا این کشورها فربه‌تر شوند. سعادت و سلامت کشور در تمکین به گوهر ناب قانون است، چیزی که بشر بعد از قرن‌ها و هزاره‌ها بدان رسیده است و اسلام با احکام و قوانین خود برآن تکیه کرده و بدان تاکید ورزیده است. رشد جهشی بعد از آن افت طولانی‌مدت و فرسایشی، طبیعی است؛ هر آبی که پشت سدی بماند روزی به طغیان خواهد رسید. اما باید بعد از طغیان آب و شکسته‌شدن سد کاری کرد که اولا مسیر تخریب نشود و دوما سعی مجدانه‌ای شود تا این ثروت در جهت زیرساخت‌ها به‌کار گرفته و درنهایت به تولید ثروت منجر شود، چیزی که در تاریخ اقتصادی ایران کمتر بدان توجه یا بدان دست‌یافته شده است.

اقتصاد ایران که مدت‌ها بود از یک نوع مریضی دهشتناک رنج می‌برد و هم از بیرون درها را بر روی خود بسته می‌دید و هم از درون دچار زخم زبان و رنجش و سوء‌مدیریت بود، بعد از دوسال بازگشت قطار بر ریل اصلی و واقعی خود و بعد از صدور بیانیه که حکم بله‌گرفتن از کابین اقتصاد برون‌مرزی را داشت، همچون یوز خفته ایرانی از خواب چندساله برخاست و در بسیاری از شاخص‌های مساعد اقتصاد رشد خوبی را به خود دید. رشدی که شاید اگر در کشوری غیر از ایران اتفاق می‌افتاد به معجزه اقتصادی از آن می‌توانستیم یاد کنیم. اما ایران، کشور نوسانات بزرگ است. اکنون سوالی که شاید ذهن بدگمان خیلی از ما ها را احاطه کرده است این است که آیا این نیز جرقه و بارقه‌ای زودگذر است یا نه. می‌توان تئوری ایران، جامعه کلنگی را، که دکترهمایون کاتوزیان بزرگوار در تعریف سال‌های گذشته ایران به کار می‌برند شکست و کنار گذاشت و ایران، جامعه‌ای برای روزهای سخت را جایگزینش کرد. جامعه‌ای که اگر بر مسیر عقل حرکت کند، جدا از توزیع مناسب ثروت، می‌تواند تولید درخور ثروت نیز داشته باشد. تولید ثروت است که می‌تواند جامعه را از نوسانات نجات دهد و توسعه را پیوستار سازد. برای تشخیص این مورد و اینکه این بارقه شروع یک مسیر خوب است یا نه، یک شهاب‌سنگ در دل تاریکی شباهنگام، باید به رفتار دولت رجوع کنیم و از آن مهم‌تر به خواست و همت ملت. همان‌طور که می‌دانید تلاش و خواست ملت باعث شد دولتی بر سر کار بیاید که شعارهایش با واقعیت جامعه ایران همخوان‌تر بود. حرف از برگرداندن آرامش ازدست‌رفته می‌زد. حال، کنون که دوسال است دولت نو سوار بر کار شده است و قدری توانسته به این به‌هم‌ریختگی توزیع ثروت سروسامانی هرچند اندک بدهد و همین سروسامان اندک باعث توقف تورم و دیگرشاخص‌های بیمارساز شود و آرامشی به بازار دهد و از آن سو امید که چشم‌وچراغ یک ملت است دوباره زنده گشته است و مردم نیز روی خوش به تحولات کشور نشان می‌دهند، می‌توانیم امیدوار باشیم که این بارقه و جهش بهنگام می‌تواند دامنه‌دار و عمیق باشد. اگر بعد از این شکسته‌شدن سد ناکامی‌ها و درهم‌تنیدگی‌ها و بی‌خردی‌ها، که البته رشد فزاینده‌ا‌ی را به جامعه خواهد داد و خود این رشد نوسانی‌ است هرچند مثبت، روند رو به آرامش نسبی برود که این آرامش نسبی هم لازمه‌اش رفتار مناسب مدیران اقتصادی و متقابلا رفتار مناسب بازاریان و مردم است، می‌توانیم بگوییم این بارقه و جرقه، موقت نبوده، بلکه شروعی است برای یک مسیر خوب و چشم‌اندازی است پیش‌روی پنجره‌ای که تازه گشوده شده است. اینها منوط به این خواهد بود که هم در جامعه و هم در دولت، قدری تدبیر به سمت تعقل بیشتر پیش رود و توسعه در ذهن مسوولان جامعه و مردم به‌صورت عام، دغدغه شود و نهادهای مدنی و اقتصادی تقویت گردند و سطح انتظار جامعه به سمت امید و البته واقعیت پیش رود. در این سال‌ها که اقتصاد ایران از درون و بیرون دچار خفقان بود، کشورهای جنوب حاشیه خلیج‌فارس خوب توانسته‌اند جولان بدهند و از خلع حضور ایران و درعین‌حال ضعف و نیاز ایران بهره کافی و وافی را ببرند و خود را فربه کنند. اکنون جامعه ایران و جمهوری‌اسلامی، به مرز پختگی چهل‌ساله نزدیک می‌شود و دیگر نه باید مجالی برای بی‌تدبیری و بی‌قانونی باشد و نه فرصتی ایجاد شود تا این کشورها فربه‌تر شوند. سعادت و سلامت کشور در تمکین به گوهر ناب قانون است، چیزی که بشر بعد از قرن‌ها و هزاره‌ها بدان رسیده است و اسلام با احکام و قوانین خود برآن تکیه کرده و بدان تاکید ورزیده است. رشد جهشی بعد از آن افت طولانی‌مدت و فرسایشی، طبیعی است؛ هر آبی که پشت سدی بماند روزی به طغیان خواهد رسید. اما باید بعد از طغیان آب و شکسته‌شدن سد کاری کرد که اولا مسیر تخریب نشود و دوما سعی مجدانه‌ای شود تا این ثروت در جهت زیرساخت‌ها به‌کار گرفته و درنهایت به تولید ثروت منجر شود، چیزی که در تاریخ اقتصادی ایران کمتر بدان توجه یا بدان دست‌یافته شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.