|

چرخ‌های سانتریفیوژ و چرخ‌های فاوا

سهیل مظلوم واجاری. نایب‌رییس پیشین نظام صنفی رایانه‌ای کشور

اکنون که به شکرانه بلندنظری و آینده‌نگری نظام و تلاش مستمر دستگاه دیپلماسی کشور شرایطی فراهم شده است تا دور از فشار، تهدید و تحریم، صنعت هسته‌ای کشور فعال بماند، جا دارد مسوولان و سیاستگذاران فناوری اطلاعات و ارتباطات کشور هم به‌گونه‌ای عمل کنند که چرخ‌های فاوا -فناوری اطلاعات و ارتباطات- نیز به گردش درآید. برای به گردش‌درآمدن چرخ‌های فاوا باید هم تقاضا و هم عرضه در این حوزه تحریک شود.
تحریک تقاضا
برای تحریک تقاضا وزارت فاوا می‌تواند دوکار انجام دهد؛ یکی واردکردن مبالغ پیش‌بینی‌شده در بودجه برای توسعه فاوا به بازار و دیگری تشویق و ترغیب بخش خصوصی به سرمایه‌گذاری در خدمات دولت الکترونیک به‌عنوان جایگزین پول نفت. در بودجه سال93، مبلغی حدود دوهزارمیلیاردتومان برای توسعه فاوا در نظر گرفته شده بود. حسب اظهار یکی از مقامات بلندپایه دولتی، حدود 70درصد از این مبلغ به شرکت‌های «با تابلو یا بی‌تابلو از ما بهتران» رسیده است، یعنی با این‌حساب باید حداقل 500میلیاردتومان آن به بازار بخش خصوصی واقعی تزریق می‌شد. فضای عمومی بخش خصوصی در سال93 نشان از تزریق این مبلغ از سوی دولت به بازار را ندارد. پس یا این مبلغ هم آنگونه که گفته می‌شود جذب بازار بخش خصوصی نشده یا در حال صرف خرید سرور برای دیتاسنترهای به‌کارنیفتاده یا موتورهای جست‌وجوی ملی یا امثالهم بوده که بازهم صرفا خرید سخت‌افزار و نظایر آن است. در زمینه تحریک تقاضا از طریق به مشارکت‌طلبیدن بخش خصوصی در پروژه‌های سرمایه‌گذاری نظیر BOT و... با وجود تلاش مجدانه وزیر فاوا و معاون پارلمانی ایشان در طول سال93، پروژه‌ای روشن که به‌طور مشخص قابل نشان‌دادن باشد، اجرا نشده که امید است در سال94 تلاش‌ها به نتیجه‌ای روشن برسد.
تحریک عرضه
عملکرد وزارت فاوا در زمینه تحریک عرضه بسیار قابل انتقاد است. در حالی که بیش از 200میلیاردتومان پول از منابع وجوه ارایه‌شده در صندوق‌های مرتبط با وزارتخانه موجود بوده و اختصاص آنها به پروژه‌های توسعه‌ای شرکت‌ها می‌توانست موجب تحریک عرضه همانند سال‌های 83-81 (برنامه تکفا) شود، متاسفانه حسب اطلاعات متقن حتی یک‌مورد وام پرداخت‌شده به شرکت‌ها در سال93 صورت نگرفته و تعداد طرح‌های مصوب تحویلی به بانک مجری نیز به 30مورد نیز نرسیده است. این در حالی است که حسب فراخوان انجام‌شده در دی‌ماه سال93 از سوی وزارتخانه بیش از 200طرح تحویل شده که هنوز فرآیند بررسی آنها نیز آغاز نشده است. از این‌رو بر آقای واعظی واجب است به این مهم توجه ویژه کند که زمان به‌سرعت در حال ازدست‌رفتن است.
سراب‌های پیش‌رو
با تحولات انجام‌شده در مراودات با جهان خارج، چندسراب در پیش‌روست که امیدوارم به‌عنوان جایگزین نظام تحریک عرضه و تقاضای داخلی تلقی نشود؛ اولین سراب، سرمایه‌گذاری خارجی در حوزه فناوری اطلاعات در سال94 است. تردیدی نیست گشایش با جهان خارج می‌تواند موجبات رونق سرمایه‌گذاری خارجی در کشور باشد که بسیار هم مفید و لازم است. اما باید به یاد داشته باشیم اولا تا رسیدن به توافق جامع هسته‌ای حداقل سه‌ماه دیگر زمان لازم است و پس از آن هم تا تصویب در شورای امنیت و... سال94 به انتها خواهد رسید، پس از محل سرمایه‌گذاری خارجی در سال94 پولی به کشور نخواهد آمد. نشستن در انتظار سرمایه‌های خارجی برای جبران عدم سرمایه‌گذاری داخلی توهمی بیش نخواهد بود. دومین سراب، حضور شرکت‌های خارجی حوزه فاوا برای پوشش به خلأهای نظام عرضه داخلی است. تردیدی نیست شرکت‌های داخلی در برخی زمینه‌ها ضعف دارند و شرکت‌های خارجی هم مشتاق حضور در ایران، اما به همان دلایل گفته شد شرکت‌های صاحبنام و برند خارجی در سال94 به‌طور واقعی به بازار ایران نخواهند آمد؛ آنچه در این سال شاهد آن خواهیم بود، کاریکاتوری از شرکت‌های خارجی است که به قصد گرفتن تتمه بازار از شرکت‌های داخلی با هیاهوی بسیار به تبلیغات خواهند پرداخت. اما سومین و خطرناک‌ترین سراب مربوط به گشایش منابع مالی دولت ناشی از آزاد‌سازی منابع ارزی تحت تحریم ایران در خارج است. این منابع که از نیمه‌دوم سال به‌تدریج وارد چرخه اقتصاد کلان خواهند شد، همان دارویی است که همه وعده‌های داده‌شده مبنی‌بر توجه به سرمایه‌گذاری داخلی و تقویت نظام عرضه داخلی را به کناری افکنده و احتمالا از برخی دولتمردان خود همان سخن معروف را خواهیم شنید که از بس پول داریم نمی‌دانیم چگونه خرجش کنیم.
یک انتظار
اگر به یاد داشته باشیم در کوران انتخاب وزرا پس از انتخابات سال92 در کنار دکتر ظریف، دکتر واعظی نیز یکی از گزینه‌های وزارت امور خارجه بود پس اگر واعظی وزیر امور خارجه می‌شد، باید آن می‌کرد که ظریف در عرصه دیپلماسی کرد. پس حال انتظار بیهوده‌ای نیست اگر از واعظی بخواهیم در عرصه فاوا آن کند که ظریف در عرصه دیپلماسی کرد.

اکنون که به شکرانه بلندنظری و آینده‌نگری نظام و تلاش مستمر دستگاه دیپلماسی کشور شرایطی فراهم شده است تا دور از فشار، تهدید و تحریم، صنعت هسته‌ای کشور فعال بماند، جا دارد مسوولان و سیاستگذاران فناوری اطلاعات و ارتباطات کشور هم به‌گونه‌ای عمل کنند که چرخ‌های فاوا -فناوری اطلاعات و ارتباطات- نیز به گردش درآید. برای به گردش‌درآمدن چرخ‌های فاوا باید هم تقاضا و هم عرضه در این حوزه تحریک شود.
تحریک تقاضا
برای تحریک تقاضا وزارت فاوا می‌تواند دوکار انجام دهد؛ یکی واردکردن مبالغ پیش‌بینی‌شده در بودجه برای توسعه فاوا به بازار و دیگری تشویق و ترغیب بخش خصوصی به سرمایه‌گذاری در خدمات دولت الکترونیک به‌عنوان جایگزین پول نفت. در بودجه سال93، مبلغی حدود دوهزارمیلیاردتومان برای توسعه فاوا در نظر گرفته شده بود. حسب اظهار یکی از مقامات بلندپایه دولتی، حدود 70درصد از این مبلغ به شرکت‌های «با تابلو یا بی‌تابلو از ما بهتران» رسیده است، یعنی با این‌حساب باید حداقل 500میلیاردتومان آن به بازار بخش خصوصی واقعی تزریق می‌شد. فضای عمومی بخش خصوصی در سال93 نشان از تزریق این مبلغ از سوی دولت به بازار را ندارد. پس یا این مبلغ هم آنگونه که گفته می‌شود جذب بازار بخش خصوصی نشده یا در حال صرف خرید سرور برای دیتاسنترهای به‌کارنیفتاده یا موتورهای جست‌وجوی ملی یا امثالهم بوده که بازهم صرفا خرید سخت‌افزار و نظایر آن است. در زمینه تحریک تقاضا از طریق به مشارکت‌طلبیدن بخش خصوصی در پروژه‌های سرمایه‌گذاری نظیر BOT و... با وجود تلاش مجدانه وزیر فاوا و معاون پارلمانی ایشان در طول سال93، پروژه‌ای روشن که به‌طور مشخص قابل نشان‌دادن باشد، اجرا نشده که امید است در سال94 تلاش‌ها به نتیجه‌ای روشن برسد.
تحریک عرضه
عملکرد وزارت فاوا در زمینه تحریک عرضه بسیار قابل انتقاد است. در حالی که بیش از 200میلیاردتومان پول از منابع وجوه ارایه‌شده در صندوق‌های مرتبط با وزارتخانه موجود بوده و اختصاص آنها به پروژه‌های توسعه‌ای شرکت‌ها می‌توانست موجب تحریک عرضه همانند سال‌های 83-81 (برنامه تکفا) شود، متاسفانه حسب اطلاعات متقن حتی یک‌مورد وام پرداخت‌شده به شرکت‌ها در سال93 صورت نگرفته و تعداد طرح‌های مصوب تحویلی به بانک مجری نیز به 30مورد نیز نرسیده است. این در حالی است که حسب فراخوان انجام‌شده در دی‌ماه سال93 از سوی وزارتخانه بیش از 200طرح تحویل شده که هنوز فرآیند بررسی آنها نیز آغاز نشده است. از این‌رو بر آقای واعظی واجب است به این مهم توجه ویژه کند که زمان به‌سرعت در حال ازدست‌رفتن است.
سراب‌های پیش‌رو
با تحولات انجام‌شده در مراودات با جهان خارج، چندسراب در پیش‌روست که امیدوارم به‌عنوان جایگزین نظام تحریک عرضه و تقاضای داخلی تلقی نشود؛ اولین سراب، سرمایه‌گذاری خارجی در حوزه فناوری اطلاعات در سال94 است. تردیدی نیست گشایش با جهان خارج می‌تواند موجبات رونق سرمایه‌گذاری خارجی در کشور باشد که بسیار هم مفید و لازم است. اما باید به یاد داشته باشیم اولا تا رسیدن به توافق جامع هسته‌ای حداقل سه‌ماه دیگر زمان لازم است و پس از آن هم تا تصویب در شورای امنیت و... سال94 به انتها خواهد رسید، پس از محل سرمایه‌گذاری خارجی در سال94 پولی به کشور نخواهد آمد. نشستن در انتظار سرمایه‌های خارجی برای جبران عدم سرمایه‌گذاری داخلی توهمی بیش نخواهد بود. دومین سراب، حضور شرکت‌های خارجی حوزه فاوا برای پوشش به خلأهای نظام عرضه داخلی است. تردیدی نیست شرکت‌های داخلی در برخی زمینه‌ها ضعف دارند و شرکت‌های خارجی هم مشتاق حضور در ایران، اما به همان دلایل گفته شد شرکت‌های صاحبنام و برند خارجی در سال94 به‌طور واقعی به بازار ایران نخواهند آمد؛ آنچه در این سال شاهد آن خواهیم بود، کاریکاتوری از شرکت‌های خارجی است که به قصد گرفتن تتمه بازار از شرکت‌های داخلی با هیاهوی بسیار به تبلیغات خواهند پرداخت. اما سومین و خطرناک‌ترین سراب مربوط به گشایش منابع مالی دولت ناشی از آزاد‌سازی منابع ارزی تحت تحریم ایران در خارج است. این منابع که از نیمه‌دوم سال به‌تدریج وارد چرخه اقتصاد کلان خواهند شد، همان دارویی است که همه وعده‌های داده‌شده مبنی‌بر توجه به سرمایه‌گذاری داخلی و تقویت نظام عرضه داخلی را به کناری افکنده و احتمالا از برخی دولتمردان خود همان سخن معروف را خواهیم شنید که از بس پول داریم نمی‌دانیم چگونه خرجش کنیم.
یک انتظار
اگر به یاد داشته باشیم در کوران انتخاب وزرا پس از انتخابات سال92 در کنار دکتر ظریف، دکتر واعظی نیز یکی از گزینه‌های وزارت امور خارجه بود پس اگر واعظی وزیر امور خارجه می‌شد، باید آن می‌کرد که ظریف در عرصه دیپلماسی کرد. پس حال انتظار بیهوده‌ای نیست اگر از واعظی بخواهیم در عرصه فاوا آن کند که ظریف در عرصه دیپلماسی کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.